Presuda Vrhovnog suda o nužnom suparničarstvu u sporu za ukidanje službenosti

Protiv preinačujućeg dela pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je izjavio blagovremenu reviziju zbog bitne povreda odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi je dostavio odgovor na reviziju tužioca.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu pravnosnažnu presudu, u pobijanom delu, primenom odredbe člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 … 18/20) i člana 92. Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“ br. 10/23), pa je utvrio da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Tužilac u reviziji neosnovano ukazuje na bitnu povredu iz odredabe člana 374. stav 1. u vezi člana 8. Zakona o parničnom postupku, učinjenu u postupku pred drugostepenim sudom, imajući u vidu da je odluka drugostepenog suda doneta u sednici veća, na osnovu činjeničnog stanja utvrđenog u prvostepenom postupku i ocene dokaza od strane prvostepenog suda. Neosnovano tužilac u reviziji ukazuje i na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 194. Zakona o parničnom postupku, imajući u vidu da je postupak vođen po preobražajnoj tužbi tužioca, a ne po tužbi za utvrđenje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je vlasnik kp br .., .., .. i .., k.o. ..., na osnovu ugovora o kupoprodaji zaključenog 2019. godine. Na tim parcelama postoji stvarni teret, pravo službenosti prolaza u korist povlasnih dobara, katastarskih parcela broj .. i .., čiji su suvlasnici tuženi BB, a pored njega i neparničari VV, GG i II, svi sa udelima od po 1/4, kao naslednici pokojnog JJ, bivšeg iz ..., na osnovu pravnosnažnog rešenja Osnovnog suda u Kuršumliji O. 548/21 od 10.01.2022. godine. Preko parcela .., .. i .. proteže se put koji prolazi pri kraju parcele .., kroz sredinu parcele .. i dijagonalno kroz parcelu .. te potom preko parcela trećih lica vodi do glavnog puta Kuršumlija – Lukovska banja. Tim putem tuženi pristupa sa glavnog puta svojoj kući i od svoje kuće glavnom putu, a pravo službenosti stečeno je održajem na osnovu odredbe člana 54. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa. Katastarska parcela tužioca broj .. takođe je opterećena pravom službenosti prolaza u korist parcela broj .. i .. k.o. ..., na osnovu poravnanja R 280/78 od 05.01.1979. godine, tako što se preko iste proteže put u dužni od 250 m i širini od 3 m, koji se spaja sa seoskim putem i vodi do glavnog puta Kuršumlija – Lukovska banja. Međutim, kako prolaženje preko spornih parcela u velikoj meri opterećuje parcele tužioca, a tuženi ima mogućnost korišćenja drugog puta, tužilac traži ukidanje služenosti prolaza preko svojih parcela, kao poslužnog dobra. Uviđajem na licu mesta kao i nalazom i mišljenjem sudskog veštaka saobraćajne struke Slavoljuba Milića, utvrđeno je da put koji vodi od kuće tuženog preko katastarskih parcela tužioca na kojima je, odlukom suda, zasnovano pravo službenosti prolaza u korist kp br .. i .., a koji se nastavlja kao seoski put i vodi do glavnog puta, je u potpunosti prohodan, sa dobrom podlogom i postoje uslovi za moguće odvijanje saobraćaja i posluživanja meštana koji ga koriste. Tim putem se nesmetano može pristupiti glavnom putu. Veštak je takođe utvrdio da se bez problema seoskom groblju na kp br .. može pristupiti utabanim i prohodnim putem, koji je takođe ucrtan, a koji se prostire preko kp br .., .. i .., koje su parcele javna svojina, dok sporna trasa preko katastarskih parcela tužioca nije nasut put već predstavlja utabanu stazu na njivi koja nije prohodna u svim vremenskim uslovima, u skladu sa konfiguracijom terena.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je, tužbeni zahtev tužioca usvojio nalazeći da tuženi ima pristup glavnom putu Kuršumlija – Lukovska banja i seoskom groblju, drugim putem zbog čega je njegov tužbeni zahtev za ukidanje službenosti prolaza preko predmetnih parcela osnovan. Prigovor nedostatka pasivne legitimacije na strani tuženog prvostepeni sud je ocenio neosnovanim jer je on jedini držalac povlasnih parcela iako je u list nepokretnosti upisan kao suvlasnik u delu od 1/4.

Drugostepeni sud je, preinačio prvostepenu presudu tako što je tužbeni zahtev tužioca odbio primenom odredbe člana 210. i 211. Zakona o parničnom postupku, nalazeći da, u konkretnom slučaju, povlasna dobra, katastarske parcele broj .. i .. k.o. .., pripadaju suvlasnicima VV, BB, GG i II, u delu od ¼, a da je tužbom tužioca obuhvaćen samo jedan od suvlasnika predmetne nepokretnosti BB dok ostali suvlasnici nisu obuhvaćeni pa ne postoji potpuna pasivna legitimacija, u smislu odredbe člana 211. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je pravilno primenili materijalno pravo.

Odredbom člana 211. stav 1. Zakona o parničnom postuku, propisano je da nužno suparničarstvo postoji ako po zakonu ili zbog prirode pravnog odnosa tužbom moraju da se obuhvate sva lica koja su učesnici materijalno-pravnog odnosa. Ako sva lica iz stava 1. ovog člana nisu obuhvaćena tužbom, kao stranke, sud će da odbije tužbeni zahtev kao neosnovan (stav 2.). O nužnom suparničarstvu, sud vodi računa po službenoj dužnosti (stav 3.).

U konkretnom slučaju, katastarske parcele u čiju korist, kao povlasnih dobara, postoji pravo službenosti prolaza preko katastarskih parcela tužioca, su u suvlasništvu četiri suvlasnika što znači da su svi suvlasnici nužni suparničari, kao učesnici ovog materijalno-pravnog odnosa. Stvarna službenost može da postoji samo u korist odnosno na teret cele nepokretnosti a nikako samo jednog njenog dela. U tome se ogleda nedeljivost stvarnih službenosti. Nijedan od suvlasnika ne može da stekne stvarnu službenost u korist svog dela nepokretnosti (servitus per partes squiri non potest), zato što suvlasnik ima pravo svojine na svakom delu suvlasničke stvari, srazmerno svom suvlasničkom udelu (idealni deo). Princip nedeljivosti službenosti proizlazi iz prirode službenosti po kojoj je korist koja se ostvaruje službenošću nedeljiva. To znači da su VV, GG i II, zajedno sa tuženim BB, nužni suparničari, a oni nisu obuhvaćeni tužbom, pa je pravilan zaključak drugostepenog suda da ne postoji potpuna pasivna legitimacija u smislu odredbe člana 211. stav 2. Zakona o parničnom postupku, imajući u vidu da je stvarna službenost pravo koje je vezano za nepokretnost a ne za lice. Zbog toga su neosnovani navodi revizije tužioca o pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Na osnovu odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković