Posebna revizija u sporu za naknadu nematerijalne ratne štete

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je na osnovu člana 404. ZPP – radi ujednačavanja sudske prakse, blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije u smislu člana 404 stav 2 Zakona o parničnom postupku («Službeni glasnik RS» br.72/11...18/20), po oceni Vrhovnog suda u ovom sporu je potrebno prihvatiti odlučivanje o posebnoj reviziji tužioca zbog odstupanja pobijane presude od pravnog shvatanja Vrhovnog suda Srbije usvojenog na sednici Građanskog odeljenja održanoj 27.12.1999. godine koja se odnosi na zastarelost potraživanja naknade ratne štete, a u cilju ujednačavanja sudske prakse saglasno odredbi člana 404 stav 1 ZPP u vezi člana 92 Zakona o uređenju sudova (« Službeni glasnik RS», br.10/23), pa je zato odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je ocenio da je revizija tužioca osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvređenom činjeničnom stanju, tužilac je tokom 1987. godine služio vojni rok koji je nakon 4 meseca prekinut, zbog toga što je utvrđeno da je tužilac impulsivna ličnost i privremeno nesposoban za služenje istog. Početkom rata u bivšoj Jugoslaviji 1991. godine, dobio je poziv za dosluženje preostalog vojnog roka, a komisija je na regrutaciji utvrdila da je sposoban za služenje vojnog roka. Nakon završene obuke u Prokuplju, poslat je u mesto Udbine u Republici Hrvatskoj, a odatle za Benkovac, te na položaj Zemuni kod Zadra gde je kao pripadnik JNA učestvovao u borbama u periodu od 10.04.1992. godine do 15.05.1992. godine kada se na osnovu Sporazuma o primirju i povlačenju vojske JNA vratio kući. Po pozivu državne bezbednosti bio je na ratištu u Kninskoj Krajini u periodu od 27.01.1993. do 28.06.1993. godine gde je takođe učestvovao u borbama.

Iako se godinama loše osećao zbog ratnih događaja u kojima je učestvovao, prvi put se javio na lečenje 2014. godine. Na psihijatriskom pregledu tužioca 09.05.2014. godine, utvrđeno je da kod tužioca postoji rekurentni depresivni poremećaj F 33.2, duševni poremećaj i poremećaj ponašanja uzrokovan upotrebom opijata F 11.8, što je potrđeno i kasnijim kontrolnim pregledima, kada je konstatovano i hronično zapaljenje jetre uzrokovano virusom B i C, kao i postojanje specifičnog poremećaja ličnosti F 60, kao i poremećaj prilagođavanja F 43.2. Traumatični doživljaji vezani za boravak na ratištu i njima izazvani strahovi i izloženost ekstremnom stresu doveli su kod tužioca do razvijanja PTSP, psihijatriskog oboljenja koje je kod tužioca prouzrokovalo trajne smetnje i razvoj poremećaja tipa: trajne promene ličnosti posle katastrofičnog iskustva, što predstavlja produženu reakciju na događaje koji prevazilaze uobičajeno ljudsko isksustvo. Reč je o dinamičnom poremećaju koji ima evoluciju i individualni klinički tok koji je kod tužioca utvrđen u novembru 2016. godine kada mu je od strane lekara saopšteno da je njegovo stanje konačno, odnosno da je bolest dobila konačni oblik i da ne postoji medicinska mogućnost da se to stanje promeni. Inače, simptomi bolesti počinju do tri meseca nakon stresnog događaja, ali se u određenim slučajevima mogu javiti i više godina nakon događaja. Ovo oboljenje po svojoj prirodi predstavlja trajno stanje, tako da je lečenje završeno i kod tužioca je dovelo do umanjenja svakodnevnih aktivnosti, do smanjenja radosti života, anhedonije, promene u ponašanju u vidu slabljenja opšte adaptibilnosti te socijalizacije. Za svaku radnu, rekreativnu aktivnost ili socijalno angažovanje potreban mu je dodatni napor i volja koja je kod njega zbog bolesti oslabljena. Zbog svega navedenog, kod tužioca je životna aktivnost umanjena 20%, pri čemu postoji jasna uzročna posledična veza između učešća tužioca u ratnim dejstvima i njegovog sadašnjeg psihičkog stanja što je dovelo do navedene ozbiljne i značajne disfunkcije, a zbog čega je tužiocu i priznato svojstvo ratnog vojnog invalida po osnovu bolesti postraumatskog stresnog poremećaja, rešenjem Grada Sombora, Odeljenja za društvene delatnosti od 07.04.2021. godine, uz ostvarivanje prava na ličnu invalidninu počev od 01.01.2021. godine.

Nižestepeni sudovi različito su ocenili osnovanost prigovora zastarelosti istaknutog od strane tužene.

Prvostepeni sud rok zastarelosti potraživanja naknade štete ocenio je primenom odredbe člana 376. ZOO. Polazeći od činjenice utvrđene u postupku da je tužiocu u novembru 2016. godine saopšteno da je njegovo stanje konačno kada je i konstatovano oboljenje kod tužioca i kada se smatra da je šteta kod tužioca nastala, nisu protekli do podnošenja tužbe u ovoj parnici rokovi zastarelosti propisani navedenom zakonskom odredbom. Zbog toga je tužiocu dosudio pravičnu novčanu naknadu primenom odredbe člana 200. ZOO za pretrpljene duševne bolove zbog umanjenja životne aktivnosti, jer tužena primenom pravila o objektivnoj odgovornosti iz člana 173. i 174. ZOO, odgovara za štetu koju je tužilac pretrpeo.

Po oceni drugostepenog suda, u konkretnom slučaju treba primeniti rok zastarelosti potraživanja naknade štete prouzrokovane krivičnim delom iz člana 377. stav 1. ZOO kod činjenice da je tužiocu šteta prouzrokovana kao pripadniku bivše JNA u oružanim sukobima sa paravojnim formacijama bivših Republika SFRJ izvršenjem krivičnog dela oružane pobune iz člana 124. KZ Jugoslavije, zbog čega njeno potraživanje zastareva u roku od 15 godina propisanom za zastarelost krivičnog gonjenja za to delo. Imajući u vidu da je tužilac učestvovao u ovim oružanim sukobima, šteta koju trpi posledica je izvršenja pomenutog krivičnog dela, pa kako je od tada pa do podnošenja tužbe u ovoj parnici protekao rok zastarelosti od 15 godina, potraživanje tužioca je zastarelo zbog čega je njegov tužbeni zahtev odbijen.

Pravilno drugostepeni sud zaključuje da je šteta tužiocu za vreme boravka na ratištu kao pripadniku bivše JNA u oružanim sukobima sa paravojnim formacijama bivših Republika SFRJ do dana njihovog međunarodnog priznanja od strane Generalne skupštine OUN dana 10. maja 1992. godine, prouzrokovana krivičnim delom oružane pobude iz člana 124. KZJ te da potraživanje naknade ove štete zastareva u roku od 15 godina propisanom za zastarelost krivičnog gonjenja za krivično delo primenom člana 377. stav 1. ZOO. Međutim, prilikom ocene prigovora zastarelosti, drugostepeni sud nije imao u vidu da je tužilac boravio na ratištu ne samo u Republici Hrvatskoj kod Zadra gde je kao pripadnik JNA učestvovao u borbama u periodu od 10.04.1992. godine do 15.05.1992. godine, već i na ratištu u Kninskoj Krajini u periodu od 27.01.1993. godine do 28.06.1993. godine, te da je bolest koja mu umanjuje životnu aktivnost, posledica učešća tužioca u ratnim dejstvima uopšte, dakle, i u periodu njegovog boravka u Kninskoj Krajini, koja šteta nije posledica krivičnog dela, pa potraživanje njene naknade zastareva u opštem roku zastarelosti iz člana 376 ZOO. Navedena odredba propisuje da potraživanje naknade prouzrokovane štete zastareva za tri godine od kada je oštećenik doznao za štetu i za lice koje je štetu prouzrokovalo (stav 1), a u svakom slučaju u roku od pet godina od dana kada je šteta nastala (stav 2).

Iz tih razloga, ukoliko je bolest zbog koje je tužiocu umanjena životna aktivnost nastala iz uzroka ne samo boravka na ratištu do 10.05.1992. godine, već i za vreme boravka na ratištu do 15.05.1992. godine, kao i u periodu od 27.01.1993. godine do 28.06.1993. godine, odnosno ako su traumatični doživljaji vezani za boravak na oba ratišta i njima izazvani strahovi i izloženost ekstremnom stresu skupnim dejstvom doveli kod tužioca do razvijanja PTSP, radi pravilne primene odredbe člana 376. ZOO bitna činjenica je kada su se kod tužioca javili simptomi bolesti, te kada je ta bolest prešla u hronično stanje, odnosno kada je bolest dobila konačan oblik.

Zbog toga je drugostepena presuda ukinuta i predmet vraćen drugostepenom sudu kako bi u ponovnom postupku odlučivanja o žalbi imao u vidu da su za odluku o prigovoru zastarelosti bitne napred navedene činjenice, vodeći računa da trenutak postavljanja dijagnoze tužiocu, odnosno trenutak kada je tužiocu saopštena dijagnoza (novembar 2016. godine), ne predstavlja relevantan momenat za početak roka zastarelosti, kao i o tome da prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka simptomi počinju do tri meseca nakon stresnog događaja ali da se u određenim slučajevima mogu javiti i više godina nakon stresnog događaja.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković