Presuda Vrhovnog kasacionog suda o vršenju roditeljskog prava i izdržavanju maloletne dece

Protiv pravnosnažne drugostepene presude i to odluke sadržane u stavu prvom izreke tužilac-protivtuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava i bitne povrede odredaba parničnog postupka.

Ispitujući pravilnost drugostepene presude u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11... 55/14), Vrhovni kasacioni sud je našao da revizija nije osnovana.

U postupku pred nižestepenim sudovima nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju Vrhovni kasacioni sud pazi po službenoj dužnosti. Takođe, neosnovani su revizijski navodi da je drugostepeni sud učinio bitnu povredu iz člana 374. stav 1. u vezi člana 8. ZPP s`obzirom na to da je činjenično stanje ono koje je utvrđeno u prvostepenoj presudi. Suprotno tvrdnji revidenta, ovaj sud smatra da je drugostepeni sud ocenio bitne žalbene navode.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su zaključile brak ...2012. godine i tokom trajanja bračne zajednice dobili dvoje zajedničke dece i to VV (rođena ...2012. godine) i GG (rođena ...2015. godine). Odnosi između bračnih drugova su ozbiljno i trajno poremećeni, zbog čega je brak stranaka razveden presudom P2 110/18 od 02.07.2019. godine. Parnične stranke su živele u kući roditelja tužioca, gde su koristili sprat kuće, a po rođenju prvog deteta su živeli u ..., a potom su otišli u ... 2014. godine. Po povratku u Srbiju živeli su u ... kod roditelja tužene do kraja 2014. godine, kada se tužilac preselio u ... kod majke, gde je i tužena došla nakon porođaja sa drugim detetom. Zbog narušenih međusobnih odnosa i fizičkog sukoba svekrve i snaje - nasilja (zbog koga je bila izrečena i mera) nastavili su zajednički život sa mal. ćerkama u kući na ..., a zatim u iznajmljenoj garsonjeri u ... . U oktobru 2018. godine, tužilac je zbog čestih rasprava sa tuženom, sa decom napustio garsonjeru i otišao kod majke u stan. Zbog ozbiljno i trajno poremećnih odnosa među parničnim strankama kao i događaja početkom januara 2019. godine, tužena se seli u ... bez dece. Mal. VV ima osam godina i učenica je prvog razreda osnovne škole, a mal. GG ima pet godina i pohađa vrtić. Mal. deca su od prekida zajednice života parničnih stranaka živela kod oca sve do 22.08.2019. godine, kada su privremenom merom maloletne ćerke poverene na staranje majci koja će samostalno vršiti roditeljsko pravo. Iz nalaza i mišljenja Centra za socijalni rad u ... (gde tužilac ima prebivalište) utvrđeno je da su maloletna deca već bila kod oca i da imaju ustaljen ritam u očevom domaćinstvu, te da iz tog razloga vršenje roditeljskog prava treba poveriti ocu. Prema nalazu i stručnom mišljenju Centra za socijalni rad ... (gde tužena i mal. deca imaju prebivalište) u najboljem interesu maloletne dece je da budu poverene majci, s obzirom na njihovu emocionalnu vezanost za majku, njihov uzrast i potrebe dece ženskog pola, a da je majka procenjena kao zainteresovan, angažovan i odgovoran roditelj koji ima kapacitete i ume da prepozna i na adekvatan način zadovolji potrebe maloletne dece, pa je podobna kao roditelj i spremna za prihvatanje maloletne dece i predložio da se viđanje mal. dece sa ocem ostvaruje na način određen u pobijenoj presudi. Centri nisu usaglasili svoja mišljenja kome od roditelja treba poveriti vršenje roditeljskog prava nad zajedničkom mal. decom.  Tužilac (rođen 1979. godine) živi sa majkom, koja je penzioner, u stanu koji je njeno vlasništvo. Zaposlen je u „...“ u ... gde ostvaruje mesečnu zaradu od 38.000,00 dinara. Boluje od epilepsije za koju mu je propisana terapija. Tužena (rođena 1991. godine) živi u kući svojih roditelja, sa mal. decom, zaposlena je u „...“ u ..., sa mesečnim primanjima od 35.000,00 dinara. Pomoć i podršku u brizi oko dece pružaju joj roditelji koji su u stalnom radnom odnosu. Utvrđeno je da za izdržavanje maloletne dece potreban iznos od 20.222,40 dinara, odnosno 10.111,20 dinara po detetu, mesečno.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su tuženoj-protivtužilji dodelili samostalno vršenje roditeljskog prava, a tužioca-protivtuženog obavezali na izdržavanje mal. dece i uredili način održavanja ličnih tužioca-protivtuženog, kao oca sa mal. decom.

I po oceni Vrhovnog kasacionog suda, u situaciji kada oba roditelja poseduju kapacitete da vrše roditeljsko pravo, odluka o tome da tužena-protivtužilja, kao majka vrši samostalno roditeljsko pravo doneta je na osnovu člana 77. stav 3. Porodičnog zakona-PZ, nakon mišljenja organa starateljstva pribavljenih u smislu člana 270. istog zakona i vođenja računa o najboljem interesu dece. Najbolji interes dece je pravni standard predviđen članom 3. Konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta, preuzet je u odredbama članova 6. i 266. stava 1. Porodičnog zakona i ceni se prema okolnostima svakog konkretnog slučaja. U konkretnoj situaciji prisutnost majke na roditeljskom planu s obzirom na privrženost i emocionalnu vezanost mal. dece za majku, njihov uzrast i razvojne potrebe dece ženskog pola, ukazuju na pravilan zaključak nižestepenih sudova da je u njihovom najboljem interesu da roditeljsko pravo samostalno vrši tužena.

Neosnovani su navodi revizije kojima se ukazuje da je sud postupio suprotno članu 205. Porodičnog zakona jer je doneo pobijenu presudu bez angažovanja treće stručne službe koja bi rekla šta je u najboljem interesu dece. Naime, okolnost da je tužena-protivtužilja podobna za vršenje roditeljskog prava nije sporna, ona je utvrđena u postupku pred prvostepenim sudom, kao i da su mal. VV i mal. GG privržene i jednom i drugom roditelju. Međutim, na osnovu stručnog mišljenja nadležnog organa koje je dato jasno, nedvosmisleno, u skladu sa pravilima struke i koje navodima tužioca-protivtuženog nije dovedeno u sumnju, utvrđeni su razlozi zbog kojih mal. VV i mal. GG, u uzrastu u kome se nalaze, treba poveriti na staranje majci. Pri tome, najbolji interes deteta je jedan od komplementarnih principa koji proizilazi iz Konvencije o pravima deteta i predstavlja pravni standard koji je uvek prioritetan kada se odlučuje o zaštiti prava i interesa deteta, a ceni se prema okolnostima svakog konkretnog slučaja što su nižestepeni sudovi pravilno učinili. U prvi plan se stavlja interes maloletne dece koji ima prioritet u odnosu na želje i interese roditelja i koji u konkretnoj situaciji nalaže da maloletne ćerke stranaka žive sa majkom što je njihova primarna potreba. Istovremeno, ovakva odluka omogućava tužiocu-protivtuženom kao roditelju koji ne vrši roditeljsko pravo, da prati i utiče na vaspitavanje maloletne dece, u smislu člana 78. stav 3. Porodičnog zakona

Na osnovu člana 61. Porodičnog zakona uređen je način održavanja ličnih odnosa tužioca-protivtuženog kao oca sa maloletnom decom koja neće živeti u njegovom porodičnom domaćinstvu. Način održavanja ličnih odnosa uređen je s`obzirom na potrebe maloletne dece i tužioca-protivtuženog imajući u vidu mišljenje nadležnog organa starateljstva. Po oceni Vrhovnog kasacionog suda određeni model viđanja oca i dece je optimalan imajući u vidu uzrast maloletne dece i da će taj model doprineti uspostavljanju kvalitetnih i bliskih odnosa oca i dece i omogućiti da tužilac kao otac ima značajnu ulogu u uvid, podizanje i vaspitavanje svoje dece. S`druge strane kako maloletna deca budu rasla tužilac-protivtuženi ima mogućnost da se sa zakonskom zastupnicom dogovori oko proširenja modela viđanja, ali i da eventualno to svoje pravo ostvari u drugoj parnici.

Suprotno navodima revizije Vrhovni kasacioni sud nalazi da je pobijena presuda doneta pravilnom primenom materijalnog prava iz navedenih odredbi Porodičnog zakona, pri čemu je sud u svemu poštovao svoju obavezu propisanu članom 266. stav 1. Porodičnog zakona da se on sam rukovodi najboljim interesom maloletne dece.

Pravilno su procenjene i mesečne potrebe dece i tužilac-protivtuženi je obavezan da doprinosi njihovom izdržavanju na osnovu člana 154. stav 1. i 160. i 162. PZ. Dosuđenim iznosom izdržavanja obezbeđuje se podmirivanje potreba maloletne dece stranaka i osigurava isti standard koji imaju njihovi roditelji pri čemu egzistencija tužioca-protivtuženog nije ugrožena, dok će ostala sredstva potrebna za izdržavanje mal. dece obezbediti majka ne samo novcem nego i staranjem o deci, a u obrazloženju revizije tužilac-protivtuženi ne ukazuje posebno na pogrešnu primenu materijalnog prava u odnosu na odluku o njegovom doprinosu za izdržavanje maloletne dece.

U reviziji tužioca-protivtuženog se ponavljaju žalbeni navodi, koji su bili predmet ocene drugostepenog suda, koju u celini prihvata i Vrhovni kasacioni sud.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Zvezdana Lutovac, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić