Presuda Vrhovnog suda o naknadi zbog određivanja zemljišta za javnu namenu planskim aktom

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Revizijom se posebno ne ukazuje na druge bitne povrede odredaba parničnog postupka zbog kojih se, pod uslovima iz člana 407. stav 1. tačke 2. i 3. ZPP, taj pravni lek može izjaviti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je upisan u LN br. ... K.O. ..., kao nosilac prava svojine u 1/1 dela na parceli broj .../..., ulica ..., površine 11509 m2, po vrsti: poljoprivredno zemljište, kultura: njiva 3. Klase . Navedenu nepokretnost tužilac je stekao na osnovu rešenja o nasleđivanju javnog beležnika od 20.11.2020. godine, kojim je oglašen za naslednika celokupne zaostavštine pok. BB. Prema Planu generalne regulacije naseljenog mesta Veternik („Sl.list Grada Novog Sada“ broj 27/15, 13/21 i dr. plan i 32/33) i Planu detaljne regulacije dela područja planiranog za poslovanje sekundarnog i tercijalnog sektora, severoistočno od planirane obilaznice u Veterniku ("Sl.list Grada Novog Sada" broj 5/22) parcela broj .../... K.O ... nalazi se u zoni poslovanja, dok je parcela delom namenjena za poslovanje sekundarnog i tercijalnog sektora, delom za sportski centar i delom za saobraćajne površine-regulacije ulica.

Predmetna parcela br. 3113/1 KO Veternik (ukupne površine 11509 m2) planskom dokumentacijom je delom namenjena za javnu površinu regulaciju ulice Vase Eškićevića, planirani produžetak Bulevara vojvode Stepe i regulaciju ulice KJNDN i to u površini od 1615 m2, dok je u prirodi delimično ušla u sastav navedenih ulica u površini od 1615 m2, odnosno deo parcele koji je namenjen za javnu površinu-regulaciju ulice Vase Eškićevića, planirani produžetak Bulevara vojvode Stepe i regulaciju ulice KJNDN u prirodi je deo javne i saobraćajne površine-ulica Vase Eškićevića, planirani produžetak Bulevara vojvode Stepe i ulice KJNDN u mesnoj zajednici Veternik, naseljenom mestu Veternik. Preostali deo parcele je delom namenjen, takođe, za površinu javne namene- sportski centar u površini od 5765 m2, a delom za ostalo građevinsko zemljište u površini od 4129 m2.

Izlaskom na lokaciju predmetne parcele, utvrđeno je da se parcela br. .../... KO ... (ukupne površine 11509 m2), delimično koristi u površini od 1615 m2 za javne i saobraćajne površine, kao što je planskom dokumentacijom i predviđeno. Deo parcele u površini od 5765 m2 nije priveden planiranoj, javnoj nameni. Postupak eksproprijacije u vezi sa predmetnom parcelom nije vođen, niti je tužiocu isplaćena bilo kakva naknada za predmetno zemljište. Prema nalazu i mišljenju veštaka za oblast građevinarstva tržišna vrednost predmetne parcele iznosi 12.436,52 dinara/m2.

Predmetno zemljište u površini od 5.765 m2 ( nepresuđeni deo) je uglavnom bilo u parlogu, dok je komšija tužioca na istom kosio travu. Ranije je ovo zemljište korišćeno u poljoprivredne svrhe, a danas tužilac ovo zemljište ne koristi, niti ima mehanizaciju za navedeno. Tužioca niko ne ometa u mirnom korišćenju navedenog dela parcele u površini od 5.765 m2.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je tužbeni zahtev tužioca neosnovan iz razloga što predmetno zemljište nije privedeno nameni i tužilac nije faktički deposediran, te mu nije povređeno pravo svojine na nepokretnosti, niti je dovedeno u pitanje njegovo mirno uživanje imovine u smislu člana 58. Ustava RS, jer pored planskog akta koji je donet, nije preduzeta nijedna druga faktička radnja od strane tuženog. Donošenjem planskih akata tužilac u konkretnom slučaju nije ograničen u ostvarivanju svojinskih ovlašćenja na predmetnoj parceli. Osim toga, tužilac nije dokazao da je tražio izmenu planskog akta, niti da je planirao gradnju objekta na spornoj parceli, a sve do privođenja zemljišta planiranoj nameni on, kao upisani vlasnik, istim može slobodno raspolagati u obimu svojih svojinskih ovlašćenja.

Po oceni Vrhovnog suda, neosnovano se revizijom ukazuje da se navedeni zaključak nižestepenih sudova zasniva na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Prema članu 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, do dozvoljenog oduzimanja prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu, može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjena u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

Protokolom 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, u članu 1. garantuje se zaštita imovine i propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Međutim, ove odredbe ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/09), propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr). Shodno odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“ br. 72/11), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, mostovi, tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr). Prema stavu 7. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica, koji nisu deo auto-puta ili državnog puta prvog i drugog reda i trgova i javnih površina, koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, sporna parcela broj .../... K.O ... na kojoj je tužilac nosilac prava svojine, prema planskim dokumentima tuženog Grada Novog Sada nalazi se u zoni poslovanja, delom je namenjena za poslovanje sekundarnog i tercijalnog sektora, delom za sportski centar i delom za saobraćajne površine- regulacije ulica. Navedena parcela (ukupne površine 11509 m2), se u površini od 1615 m2 koristi za javne i saobraćajne površine, kao što je planskom dokumentacijom i predviđeno. Preostali deo parcele je delom namenjen, takođe, za površinu javne namene - sportski centar u površini od 5765 m2, a delom za ostalo građevinsko zemljište u površini od 4129 m2. Navedeni deo parcele u površini od 5765 m2 nije priveden planiranoj, javnoj nameni.

Time što je parcela obuhvaćena planskim dokumentom, njena postojeća namena i promena titulara stvarnog prava se ne menja po automatizmu, niti je zbog činjenice da je planski akt donet, sporno zemljište postalo javna svojina. Postupak oduzimanja zemljišta nije sproveden na način propisan Zakonom o eksproprijaciji, niti je sporno zemljište faktički oduzeto od tužioca i privedeno nameni za koju je predviđeno planskim aktima. U takvoj situaciji, za isplatu tražene novčane naknade u visini tržišne vrednosti zemljišta kao za oduzeto pravo svojine, nije dovoljno samo da je ono planskim aktima jedinice lokalne samouprave određeno za javnu površinu ili površinu ostale namene, već je nužno da je zemljište i neposredno oduzeto i koristi se u skladu sa planskim aktom, čime je vlasnik onemogućen da na njemu ostvaruje vlasnička prava u punom obimu, što ovde nije slučaj. Predmetno zemljište, deo parcele tužioca u površini od 5765 m2, nije ni pravno ni faktički na licu mesta privedeno nameni predviđenoj planskim aktima, jer nije promenjena namena zemljišta koje se i dalje vodi kao poljoprivredno, niti se sporni deo parcele koristi za površinu javne namene - sportski centar, zbog čega bi tuženi bio u obavezi da isplati tužiocu njegovu tržišnu vrednost, jer planski akt koji nije faktički sproveden ne može biti osnov sticanja prava javne svojine tuženog..

Tuženi ima funkciju urbanističkog planiranja građevinskog područja i donošenja prostornih planova, ali za isplatu naknade po osnovu oduzimanja prava svojine i garantovanog prava na imovinu sama činjenica donošenja planskih akata ne može se smatrati privođenjem zemljišta nameni, jer se tek sprovođenjem zakonske procedure za oduzimanje zemljišta ili neposrednim oduzimanjem i lišavanjem vlasnika da zemljište koristi u punom obimu svojih vlasničkih ovlašćenja, stiču uslovi za isplatu tržišne naknade i obavezu tuženog da sprovede postupak parcelacije i izvrši upis svog prava svojine.

Prema odredbi člana 85. Zakona o planiranju i izgradnji (“Službeni glasnik RS“ br. 72/2009, 81/2009- ispr., 64/2010), građevinsko zemljište je u prometu, dok je članom 3. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik RS“,br. 62/2006, 65/2008-dr.zakon, 41/2009, 112572015, 8072017 i 95/2018-dr. zakon) propisano da se zemljište koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do privođenja planiranoj nameni, koristi za poljoprivrednu proizvodnju, s tim da su članom 59. istog zakona propisane obaveze vlasnika odnosno korisnika takvog zemljišta. Stoga, prava tužioca kao sopstvenika nisu ograničena u korišćenju zemljišta kao poljoprivrednog, niti je on onemogućen da zemljištem raspolaže, prodaje ga, izdaje u zakup i sl., pa su neosnovani navodi revizije da je donošenje planskih akata imalo za posledicu nesigurnost tužioca u pogledu toga šta će biti sa njegovom imovinom i da mu je smanjena mogućnost raspolaganja i korišćenja predmetne parcele.

Zbog navedenog, pravo tužioca na isplatu naknade za predmetno zemljište može nastati tek u momentu kada mu tuženi zemljište formalno ili faktički oduzme i privede nameni bez isplate odgovarajuće novčane naknade.

Pravilna je i odluka o troškovima postupka, jer je doneta u skladu sa članom 163. stav 1-4, članom 153. stav 1. i 154. ZPP.

Ovaj sud je prilikom donošenja odluke imao u vidu i ostale navode revizije, ali je ocenio da su neosnovani, jer suštinski predstavljaju ponavljanje navoda koji su isticani u žalbi protiv prvostepene presude, a ove navode je drugostepeni sud pravilno ocenio kao neosnovane i za tu ocenu dao jasne i dovoljne razloge, koje u svemu prihvata i ovaj sud.

Iz napred iznetih razloga, primenom člana 414. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković