Planski akt bez realizacije nije osnov za naknadu štete

Ispitujući pravilnost pobijane presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je ocenio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je od 1996. godine isključivi vlasnik kp br. .../... površine 92 m2, upisane u LN br. ... kao zemljište u građevinskom području, po kulturi njiva druge klase u KO ... . Planom detaljne regulacije Adica u Novom Sadu, koji je objavljen u „Sl. listu Grada Novog Sada“ dana 20.02.2008. godine, i planom detaljne regulacije Adica u Novom Sadu, objavljenim u „Sl. listu Grada Novog Sada“ dana 10.05.2019. godine, kp broj .../... planirana je kao površina javne namene – saobraćajna površina. Prema informaciji o lokaciji izdatoj od strane Gradske uprave za urbanizam i građevinske poslove Grada Novog Sada od 24.01.2024. godine i informaciji o lokaciji – suprastruktura od 10.01.2024. godine, kat. parcela .../... KO ... se nalazi u građevinskom području Grada Novog Sada i u zoni je postojećeg i planiranog porodičnog stanovanja, namena zemljišta javno građevinsko zemljište, odnosno ova parcela je planirana u potpunosti za površinu javne namene i to regulaciju ulice Branka Ćopića u Adicama u Novom Sadu. Ova parcela je opremljena uličnim instalacijama vodovoda i kanalizacije, elektroenergetskim i gasnim instalacijama te uličnom mrežom elektronskih komunikacija. Na ulici Branka Ćopića su izvođeni radovi, međutim, iako je tužiočeva parcela predviđena planom detaljne regulacije za proširenje ove ulice na njegovoj parceli ništa nije rađeno, pa parcela br. .../.. sada predstavlja dvorište uz parcelu br. .../.., prema ulici je ograđena kolskom i pešačkom kapijom, na njoj je zasađeno nekoliko voćki i izlazi na ulicu Branka Ćopića. Tržišna vrednost ove kat. parcele je utvrđena na iznos od 20.894,00 dinara po m2, te vrednost cele parcele u površini od 92 m2, iznosi 1.922.248,00 dinara. Tužilac naknadu traži jer parcelu broj .../... u KO ... ne može da koristi kako on želi zbog saznanja da je obuhvaćena planskim aktima.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom člana 58. Ustava RS i Protokola br.1, uz Evropsku Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, ocenili da je tužbeni zahtev osnovan, nalazeći da je planiranje tužiočeve parcele za izgradnju saobraćajnice u dužem vremenskom periodu u bitnom umanjilo – ograničilo mogućnost vršenja vlasničkih prava – korišćenja i raspolaganja, pri čemu to ograničenje prava nije vremenski ograničeno, što utiče na samu suštinu prava svojine. Kako je u konkretnom slučaju izostala aktivnost tuženog u pravcu stvaranja uslova za privođenje kat. parcele tužioca planiranoj nameni, odnosno izostalo je pokretanje postupka eksproprijacije zemljišta u vlasništvu tužioca u te svrhe, to je došlo do neizvesnosti u pogledu sudbine ovog zemljišta i ograničenja prava na imovinu tužioca, zbog čega je tužbeni zahtev usvojen.

Po oceni Vrhovnog suda, stanovište nižestepenih sudova zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Članom 58. Ustava Republike Srbije, ozmeđu ostalog, propisano je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), kao i da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom iteresu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Iz navedene ustavne odredbe proizilazi da do dozvoljenog oduzimanja prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjeno u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

Članom 1. stavom 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, garantuje se zaštita imovine i propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Stavom 2. istog člana propisano je da prethodne odredbe ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/09), propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr). Shodno odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“ br. 72/11), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, mostovi, tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr). Prema stavu 7. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze i nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica, koji nisu deo auto-puta ili državnog puta prvog i drugog reda i trgova i javnih površina, koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, parcela na kojoj je tužilac vlasnik je prema urbanističkim planskim dokumentima tuženog Grada Novog Sada predviđena za javnu površinu–saobraćajnicu, međutim, time što je ta parcela obuhvaćena planskim dokumentom njena postojeća namena i promena titulara stvarnog prava se ne menja po automatizmu, niti je zbog činjenice da je planski akt donet, parcela tužioca postala javna svojina. Postupak oduzimanja zemljišta nije sproveden na način propisan Zakonom o eksproprijaciji, niti je zemljište faktički oduzeto od tužioca i privedeno nameni predviđenoj planskim aktima. U takvoj situaciji, za promenu oblika svojine iz privatne u javnu i isplatu tražene novčane naknade u visini tržišne vrednosti zemljišta kao za oduzeto pravo svojine, nije dovoljno samo da je ono planskim aktima jedinice lokalne samouprave određeno za javnu površinu, već je nužno da je zemljište i oduzeto i da se koristi kao javna površina, čime bi vlasnik bio onemogućen da na njemu ostvaruje vlasnička prava u punom obimu, što ovde nije slučaj.

Kada se parcela tužioca se ne koristi kao javni put-ulica, već je tužilac i dalje koristi kao svoje dvorište, to ona ne predstavlja još uvek površinu za javne namene, zbog čega bi tuženi bio u obavezi da isplati tužiocu tržišnu vrednost ove parcele, jer planski akt koji nije faktički sproveden ne može biti osnov sticanja prava javne svojine tuženog.

Po stanovištu Vrhovnog suda ne može se prihvatiti ocena nižestepenih sudova da propust nadležnih organa tuženog da tokom dužeg vremenskog perioda privedu zemljište nameni i sprovedu postupak eksproprijacije, predstavlja automatski povredu prava na imovinu, odnosno ograničenje mirnog uživanja imovine tužioca. Plan detaljne regulacije Adica u Novom Sadu donet je 2008. godine (sa izmenama plana iz 2019. godine), što znači da je od tada do podnošenja tužbe u ovom sporu 2023. godine proteklo 15 godina, u kom periodu je tužilac na isti način i pod istim okolnostima ostvarivao svoja svojinska ovlašćenja kao i u prethodnom periodu zbog čega se ne može smatrati da snose nesrazmerno veliki teret koji bi bio neopravdan.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Tuženi je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 1, 154. stav 1. i 163. stav 2. ZPP pripadaju troškovi celog postupka prema ostvarenom uspehu u sporu. Visina je odmerena na ime traženih troškova za sastav jednog podneska u iznosu od 24.750,00 dinara, zastupanja na tri ročišta u iznosu od po 29.250,00 dinara i sastav žalbe i revizije u iznosu od po 49.500,00 dinara sve prema važećoj Advokatskoj tarifi.

Na osnovu izloženog primenom člana 165. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković