Utvrđivanje suvlasničkog udela na osnovu doprinosa u porodičnoj zajednici

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Marine Milanović, predsednika veća, Vesne Mastilović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Veljko Mihajlović, advokat iz ..., protiv tuženih BB, VV i GG, svi iz ..., čiji je zajednički punomoćnik Radiša Trifunović, advokat iz ..., radi utvrđenja prava svojine, odlučujući o reviziji tuženih, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 876/2023 od 20.02.2024. godine, u sednici održanoj 11.02.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženih izjavljena protiv stava prvog tačka jedan i četiri izreke presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 876/2023 od 20.02.2024. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 876/2023 od 20.02.2024. godine, stavom prvim tačka jedan izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev tužilje i utvrđeno prema tuženima da je tužilja na osnovu sticanja u porodičnoj zajednici i braku vlasnik 19% nepokretnih i pokretnih stvari taksativno navedenim u tom stavu. Stavom prvim tačka dva izreke, za veće traženje od dosuđenog stavom prvim tačka jedan izreke do potraživane 1/5 ili 20% i vlasništva od 1/5 idealne ili 20% na kp br. ... po kulturi njiva 2. i 3. klase, dolina, površine 2.80,85 ha upisane u ln br. ... KO ... na ime BB iz ... sa 100/280 idealnih delova, tužbeni zahtev tužilje odbijen je kao neosnovan. Stavom prvim tačka tri izreke, odbijen je tužbeni zahtev kojim je tužilja tražila da se tuženi obavežu da tužilji na osnovu sticanja u porodičnoj zadnici i braku na renoviranju i adaptaciji stambene zgrade P+0 i postojeće stambene zgrade P+1, sve na kp ..., upisane u ln br. ... KO ..., na ime VV iz ..., solidarno isplate iznos od 130.168,50 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana presuđenja pa do konačne ispalte, na ime njenog udela od 1/5 od ukupne vrednosti, kao neosnovan. Stavom prvim tačka četiri izreke, obavezani su tuženi da tužilji solidarno na ime naknade troškova parničnog postupka isplte iznos od 743.274,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi su blagovremeno, preko punomoćnika, izjavili reviziju protiv stava prvog tačka jedan i četiri izreke, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu odredbe člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 3. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20) i utvrdio da revizija tuženih nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. U postupku pred drugostepenim sudom nije došlo do propusta u primeni ili do pogrešne primene koje od odredaba ovog Zakona, pa nema ni povrede iz člana 374. stav 1. u vezi sa članom 4. i 8. ZPP na koju se revizijom neosnovano ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je vanbračnu zajednicu sa tuženim BB zasnovala 1996. godine. Brak su zaključili 1998. godine iz koje bračne zajednice je rođeno dvoje dece, kći DD rođena ... godine i kći ĐĐ rođena ... godine. Bračna zajednica tužilje i tuženog BB je faktički prestala 2015. godine, a brak je razveden 2017. godine. U vreme kada je tužilja došla u domaćinstvo tuženih u selo ..., porodičnu zajednicu činili su pored tužiljinog supruga BB, njegovi roditelji, ovde tuženi VV i GG, koji su bili na privremenom radu u ..., i baka tuženog BB, EE, koja je preminula 2017. godine. Domaćinstvo tuženih je obrađivalo 5-6 hektara poljoprivrednog imanja, vlasništvo tuženog VV, bavili su se i uzgojem stoke: ovaca, svinja, kokošaka, koje poslove su obavljale tužilja AA, baba EE i tuženi BB do 1999. godine dok nije otišao na privremeni rad u ... . Domaćinstvo je imalo i dve bašte koje su obrađivale tužilja i baba EE, a po potrebi i radnici koje su plaćali tuženi VV i GG kada bi tužilja sa decom odlazila na godišnji odmor kod supruga u ... . Prilikom udaje tužilja je zatekla spratnu stambenu zgradu koja je srušena, te je na njenom mestu sazidana nova dvospratna kuća, postojao je i koš i pomoćne zgrade, garaže, dva obora u pozadini u drugom delu dvorišta. Dolaskom tužilje sazidani su pušnica i furuna. 1997. godine sazidan je koš u drugom dvorištu, magaze sa podrumom, a u nastavku je to sastavljeno sa starom šupom. 1999. godine srušena je stara kuća koja je bila u produžetku nove spratne kuće i tu je podignuta stambena spratna zgrada, sve izgrađeno od novog građevinskog materijala što su potvrdili saslušani svedoci. U toku trajanja bračne, odnosno porodične zajednice vršeno je betoniranje prednjeg dvorišta, kao i betoniranje zadnjeg dvorišta, urađene su ograde, kapija od kovanog gvožđa, zidana je ograda po drugi put, ograđeno je dvorište, s tim što su po nalazu i mišljenju veštaka građevinske struke posebno izdvojeni temelji koji su postojali prilikom stavljanja nove ograde u vrednosti od 123.080,00 dinara. Domaćinstvo je nasledio tuženi VV od svojih roditelja. Mesečni prihodi tuženog VV u ... iznosili su oko 2.500 evra, tužene GG oko 2.000 evra i tuženog BB oko 1.500 evra. Od svoje zarade tuženi BB je plaćao deo stanarine i režija za stan u ..., a deo novca slao za izdržavanje tužilje AA i svoje dve kćeri u ... . Tužilja je podizala kćerke, održavala domaćinstvo i objekte, radila na poljoprivrednom imanju tuženog VV, bavila se baštovanstvom, gajila i prodavala stoku, pripremala hranu majstorima i prodavala odeću koju je iz ... dostavljala tužena GG i na taj način ostvarivala prihode, a tuženi BB je dovozio polovna vozila iz ... od 1999. godine i prodavao ih u Srbiji i ostvarivao prihod od nekoliko stotina evra po vozilu. Tuženi su jedno vreme uplaćivali tužilji novčana sredstva na ime radnog staža. U toku trajanja porodične zajednice kupljena je kp ... KO ... površine 2.80,85 ha, a kao vlasnik na istoj uknjižen je tuženi BB na udelu od 100/280. Motokultivator sa frezom i točkovima koji je donet iz ... 2010. godine kao neispravan predstavlja bračnu tekovinu stranaka. Pokretne stvari u domaćinstvu stranaka u ... kupljene su nakon zasnivanja bračne i porodične zajednice stranaka, odnosno posle 1996. godine. Porodična stambena zgrada sa garažom u ... na kp .../...., .../... i .../... sve upisane u ln ... KO ... kupljena je u toku trajanja bračne i porodične zajednice i ista se vodi na ime tuženog VV, koji je upisan kao vlasnik i na navedenim katastarskim parcelama sa udelom od 838/1888. U toku postupka obavljena su veštačenja od strane veštaka geometra, veštaka građevinske struke i veštaka ekonomsko-finansijske struke, pa je na osnovu nalaza i mišljenja istih utvrđena ukupna vrednost objekata stečenih u porodičnoj zajednici koji su predmet tužbenog zahteva i nalaze se na kp ... KO ..., vrednost kp ... KO ..., vrednost porodične stambene zgrade sa garažom i pripadajćim placem na kp .../..., .../... i .../... i vrednost pokretnih stvari od broja 1 do broja 26 u ukupnom iznosu od 18.629.667,54 dinara.

Drugostepeni sud je, nakon održane rasprave ukinuo prvostepenu presudu i delimično usvojio tužbeni zahtev tužilje. Utvrdio je da su sve predmetne nepokretnosti i pokretne stvari stečene u porodičnoj zajednici koju su činili tužilja, njen suprug BB, BB roditelji VV i GG i BB baba, sada pok. EE, počev od dolaska tužilje u domaćinstvo u .... 1996. godine do faktičkog prestanka bračne odnosno porodične zajednice i do razvoda braka. Tužiljin svojinski udeo radom u zajednički stečenoj imovini u bračnoj i porodičnoj zajednici utvrdio je tako što je utvrdio ukupnu vrednost zajednički stečene imovine na osnovu nalaza i mišljenja navedenih veštaka, u konkretnom slučaju objekata, parcela i pokretnih stvari, pa je od te vrednosti oduzeo učešće posebne imovine tuženog VV i dobio razliku tih vrednosti koja je rezultat zajedničkog rada sticalaca tužilje i tuženih, nakon čega je utvrdio učešće svakog sticaoca ponaosob, prema konkretnim oblicima njihovog doprinosa. Na procenjenu vrednost radnog doprinosa dodao je doprinos po osnovu učešća posebne imovine tuženom VV, pa je zbir tih vrednosti stavio u odnos sa ukupnom vrednošću zajednički stečene imovine i tako izračunao suvlasnički udeo tuženih koji su doprinosili sticanju u zajedničkoj imovini, dok je udeo tužilje dobio tako što je procenio vrednost njenog radnog doprinosa i stavio ga u odnos sa ukupnom vrednošću zajednički stečene imovine. Od ukupne vrednosti nepokretnosti i pokretnih stvari u iznosu od 18.629.667,54 dinara oduzeo je vrednost kp ... KO ... za iznos od 859.000,00 dinara i vrednost postojećeg temelja na kome je kasnije postavljena ograda u iznosu od 126.958,00 dinara, kao i posebnu imovinu tuženog VV i dobio razliku koja je rezultat zajedničkog rada sticalaca tužilje i tuženih u iznosu od 17.643.709,54 dinara. Drugostepeni sud je zaključio da je tužilja svojim radom na poljoprivrednom imanju, održavanjem domaćinstva u ..., brigom o baki EE, odgajanju i vaspitavanju dece, a posebno održavajući vrednost predmetnih nepokretnosti u periodu od oko 20 godina bračne i porodične zajednice, za koje vreme su tuženi mogli da rade u inostranstvu i prihoduju, doprinela sa 20% sticanju zajedničke imovine. Posebna imovina tuženog VV koju čine vrednost kp ... KO ... u iznosu od 859.000,00 dinara i vrednost postojećeg temelja na kome je kasnije postavljena ograda i kapija u iznosu od 126.958,00 dinara (ukupno 985.958,00 dinara) stavljena je u odnos utvrđene vrednosti ukupne zajedničke imovine u iznosu od 18.629.667,54 dinara i iznosi 5,29% koja se pripisuje udelu tuženog VV. Stavljajući u odnos doprinos tužilje od 20% prema ukupnoj vrednosti stečenog u porodičnoj zajednici drugostepeni sud je utvrdio da procenat učešća tužilje iznosi okvirno 19% koliko iznosi i doprinos tuženog BB i tužene GG, da doprinos sada pok. EE (bake tuženog BB koja je bila stara, rođena 1929. godine, a o kojoj je od 2008. godine, sve do njene smrti 2017. godine brinula tužilja) iznosi 6%, da udeo tuženog VV zajedno sa posebnom imovinom iznosi 37%. Zbog navedenog drugostepeni sud je primenom odredbe člana 195. Porodičnog zakona odlučio u pobijanom stavu jedan tačka jedan izreke presude.

Po oceni Vrhovnog suda, izloženo stanovište drugostepenog suda je pravilno.

Prema članu 195. Porodičnog zakona, imovina koju su zajedno sa supružnicima odnosno vanbračnim partnerima stekli radom članovi njihove porodice u toku trajanja zajednice života u porodičnoj zajednici predstavlja njihovu zajedničku imovinu, s tim što se članovima porodice smatraju krvni, tazbinski i adoprivni srodnici supružnika, odnosno vanbračnih partnera koji zajedno sa njima žive. Na imovinske odnose članova porodične zajednice shodno se primenjuju odredbe ovog Zakona o imovinskim odnosima supružnika, osim odredbe člana 176. stav 2. (upisivanje u javni registar) i člana 180. stav 2. (pretpostavka o jednakim udelima). Prema članu 177. navedenog Zakona deobom zajedničke imovine u smislu ovog Zakona, smatra se utvrđivanje suvlasničkog odnosno supoverilačkog udela svakog supružnika u zajedničkoj imovini, pri čemu ako supružnici ne mogu da se sporazumeju o deobi zajedničke imovine, deobu zajedničke imovine vrši sud (sudska deoba) po članu 180. stav 1. navedenog Zakona.

Sticanje imovine u porodičnoj zajednici podrazumeva postojanje ekonomske zajednice i zajedničko sticanje imovine, dok se veličina svojinskog udela u zajednički stečenoj imovini utvrđuje u zavisnosti od vrednosti uloženog rada u sticanju i očuvanju imovine, bilo da je rad obavljen unutar domaćinstva na postojećoj imovini ili van domaćinstva, tako da su ostvareni prihodi unošeni u zajednicu kao i od prihoda od posebne imovine pojedinih članova domaćinstva koji se objavljuju kao rezultat korišćenja te imovine, pored vrednosti uloženog rada.

U konkretnom slučaju drugostepeni sud je sve navedene kriterijume konkretizovao i primenio na sporni odnos stranaka, uzimajući u obzir sve vrste doprinosa stranaka sticanju zajedniče imovine, kao i vrednost posebne imovine tuženog VV u sticanju zajedničke imovine. Pravilno je cenjen doprinos tužilje po svim merilima na kojima se ukazuje revizijom i date razloge drugostepenog suda prihvata i ovaj sud.

Sa iznetih razloga neosnovani su revizijski navodi o pogrešnoj primeni materijalnog prava od strane drugostepenog suda.

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka doneta pravilnom primenom odredbe člana 153, 154, 163. i 165. stav 2. ZPP.

Kako se ni ostalim revizijskim navodima ne dovodi u sumnju pravilnost i zakonitost pobijane presude, odlučeno je kao u izreci primenom člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća-sudija,

Marina Milanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković