Odbijena revizija oca za lišenje roditeljskog prava majke deteta

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud u veću sastavljenom od sudija: Milomira Nikolića, predsednika veća, Marine Govedarica i Slađane Nakić-Momirović, članova veća, u parnici tužioca AA, iz ..., čiji je punomoćnik Duško Cakić, advokat iz ..., protiv tužene BB iz ..., čiji je punomoćnik Dragan Bogdanović, advokat iz ..., radi lišenja roditeljskog prava i zaštite od nasilja u porodici po tužbi i izmene odluke o uređenju načina viđanja deteta sa ocem po protivtužbi, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž2 549/16 od 05.07.2016.godine, u sednici održanoj 23.11.2016. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž2 549/16 od 05.07.2016.godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Velikoj Plani P2 723/12 od 22.01.2016. godine, ispravljenom rešenjem istog suda P2 723/12 od 02.03.2016. godine, u prvom stavu izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se tužena - majka maloletnog VV, rođenog ... godine, potpuno liši roditeljskog prava u odnosu na to dete. U drugom stavu izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da samostalno vrši roditeljsko pravo u odnosu na maloletnog VV. U trećem stavu izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se prema tuženoj izrekne mera zaštite od nasilja u porodici, tako što bi joj se zabranio prilazak maloletnom VV na udaljenost manju od 200 metara. U četvrtom stavu izreke, odbijen je kao neosnovan predlog za određivanje privremene mere kojom je tužilac tražio da mu se dozvoli samostalno vršenje roditeljskog prava u odnosu na maloletnog VV, do pravnosnažnog okončanja ove parnice, a da se utvrdi pravo tužene da sa detetom kontaktira u kontrolisanim uslovima u prostorijama Centra za socijalni rad u ... u prisustvu stručnog tima po dinamici koju bi odredio stručni tim. U petom stavu izreke, usvojen je protivtužbeni zahtev, pa je određen način kontaktiranja tužioca sa maloletnim VV, u kontrolisanim uslovima u prisustvu stručnog tima Centra za socijalni rad u ..., po terminima, planu i programu stručnog tima ovog Centra, a u skladu sa tim je obavezana tužena da, dovođenjem deteta, omogući njegovo prisustvo radi kontakta sa ocem, čime je izmenjen način kontaktiranja ustanovljen pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Velikoj Plani P 686/08 od 20.02.2009. godine. U šestom stavu izreke, obavezan je tužilac da tuženoj naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 85.125,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž2 549/16 od 05.07.2016.godine, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđena presuda Osnovnog suda u Velikoj Plani P2 723/12 od 22.01.2016.godine.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku, pa je našao da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Takođe nisu učinjene ni bitne povrede odredaba parničnog postupka, na koje se ukazuje u reviziji.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac i tužena su živeli u vanbračnoj zajednici. U ovoj zajednici su dobili dete - maloletnog VV koji se rodio .... godine. Vanbračna zajednica stranaka prestala je 06.12.2008. godine. Pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Velikoj Plani P. 686/08 od 20.02.2009. godine, dete stranaka je povereno na staranje majci. Istom presudom je otac, odnosno tužilac, obavezan da doprinosi izdržavanju deteta sa 5.000,00 dinara mesečno počev od 08.12.2008. godine pa ubuduće dok za to budu postojali zakonski uslovi. Uređen je i način viđanja deteta sa ocem tako da, pored ostalog, otac dete preuzima od majke ili drugog odraslog člana njenog domaćinstva, kod spomenika ... ... u .... Međutim, tužilac i tužena nikada nisu razrešili međusobne partnerske odnose, a posle prestanka vanbračne zajednice, pogoršali su se i odnosi između njihovih familija, s tim da su sukobi najčešće nastajali između tužioca i brata tužene. Kao posledica tih sukoba vođeni su prekršajni i krivični postupci. Tužena nije redovno obezbeđivala kontakt deteta sa ocem, pa je tužilac pokrenuo izvršni postupak za sprovođenje odluke o održavanju ličnih odnosa sa detetom, a u ovom postupku je tužena i novčano kažnjavana. Usled konfliktnih situacija koje su postojale između stranaka, a u najboljem interesu maloletnog deteta, Centar za socijalni rad je napravio plan po kome bi se realizovalo viđanje deteta sa ocem. U toku 2009. godine je na osnovu ovog plana realizovano viđanje deteta sa ocem. Međutim, tokom 2010. godine dete je odbijalo da sa ocem ostane nasamo, a u toku 2011. godine tužilac je optužio tuženu i za nasilje prema maloletnom detetu. Centar za socijalni rad u ... je potom ispitivao da li postoji nasilje u porodici i nije utvrdio da ima tragova nasilja u porodici, odnosno od strane tužene prema maloletnom detetu stranaka. Veštačenjem od strane Instituta za mentalno zdravlje utvrđeno je da majka ima potrebne roditeljske kapacitete da prepozna osnovne potrebe deteta. Međutim, nije sposobna da se distancira od partnerskih konflikata i ove konflikte reflektuje na dete. Stoga se kod deteta stvara odbojnost prema ocu i sve to doprinosi shvatanju deteta da je za njega i majku najbolje rešenje odsustvo komunikacije sa ocem. Maloletni V je druželjubivo dete i odličan učenik ... razreda. Međutim, ne želi da odlazi kod oca, niti da uopšte kontaktira sa ocem zato što otac ne plaća izdržavanje za njega, a V, kako kaže, ne želi ništa da mu oprosti. Oca sreće samo povremeno i to kada sa majkom izađe u grad. Takođe ima negativan odnos i u odnosu na članove očeve porodice - prvenstveno u odnosu na babu po ocu, koju ne želi da viđa zbog njenog lažnog svedočenja u navedenim postupcima. U pismenoj izjavi od 12.08.2014. godine, datoj u Policijskoj stanici u ..., naveo je da prema ocu ne oseća ljubav, već strah. Centar za socijalni rad u ... je pokušavao da odredi korektivni nadzor i oba roditelja je upozorio na propuste u njihovom postupanju imajući u vidu sadržinu roditeljskog prava. Mišljenje je Centra za socijalni rad u ... da nema razloga za izmenu odluke o poveravanju deteta na staranje majci.

Kod tako utvrđenog činjeničnog stanja, pravilan je zaključak nižestepenih sudova da nije osnovan tužbeni zahtev za potpuno lišenje roditeljskog prava tužene kao majke u odnosu na zajedničko dete stranaka, te poveravanje deteta na samostalno vršenje roditeljskog prava ocu, kao ni tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se prema tuženoj izrekne mera zaštite od nasilja u porodici, tako što bi joj se zabranio prilazak maloletnom detetu na udaljenost manju od 200 metara, a da je osnovan protivtužbeni zahtev za izmenu načina održavanja ličnih odnosa tužioca kao oca i maloletnog deteta na način kako je to učinjeno u prvostepenoj presudi.

Odredbom člana 197. stav 1. Porodičnog zakona, propisano je da nasilje u porodici, u smislu ovog zakona, jeste ponašanje kojim jedan član porodice ugrožava telesni integritet, duševno zdravlje ili spokojstvo drugog člana porodice. Kako u konkretnom slučaju nije utvrđeno postojanje nasilja tužene prema detetu stranaka, odluka nižestepenih sudova o ovom tužbenom zahtevu je pravilna, iz razloga navedenih u pobijanoj i prvostepenoj presudi. Pošto je utvrđeno da nema nasilja, niti uslova za primenu člana 81. Porodičnog zakona, pravilna je odluka o tužbenom zahtevu za potpuno lišenje roditeljskog prava tužene kao majke u odnosu na dete stranaka.

Odredbe člana 77. Porodičnog zakona propisuju uslove za samostalno vršenje roditeljskog prava. Odredbom člana 77. stav 3. navedenog zakona, propisano je da jedan roditelj vrši sam roditeljsko pravo na osnovu odluke suda kada roditelji ne vode zajednički život, a nisu zaključili sporazum o vršenju roditeljskog prava.

Odredbom člana 266. stav 1. Porodičnog zakona, propisano je da je u sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje, odnosno lišenje roditeljskog prava, sud uvek dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta.

Odredbom člana 270. Porodičnog zakona, propisano je, da je, pre nego što donese odluku o zaštiti prava deteta ili o vršenju odnosno lišenju roditeljskog prava, sud dužan da zatraži nalaz i stručno mišljenje od organa starateljstva, porodičnog savetovališta ili druge ustanove specijalizovane za posredovanje u porodičnim odnosima. Odredbom člana 272. stav 2. istog zakona, propisano je da, ako roditelji nisu zaključili sporazum o vršenju roditeljskog prava ili sud proceni da njihov sporazum nije u najboljem interesu deteta, odluku o poveravanju zajedničkog deteta jednom roditelju, o visini doprinosa za izdržavanje od strane drugog roditelja i o načinu održavanja ličnih odnosa deteta sa drugim roditeljom, donosi sud.

U smislu odredbe člana 266. stav 1. Porodičnog zakona, i po nalaženju Vrhovnog kasacionog suda, najbolji interes deteta je da i dalje bude povereno na samostalno vršenje roditeljskog prava majci, imajući u vidu ukupno utvrđeno činjenično stanje, mišljenje specijalizovanog instituta koji je obavio veštačenje i izveštaj nadležnog centra za socijalni rad, odnosno organa starateljstva. Pobijana presuda doneta je u skladu sa napred navedenim odredbama Porodičnog zakona, kao i člana 3. stav 1. Konvencije o pravima deteta.

Odredbe člana 61. Porodičnog zakona, uređuju lične odnose deteta sa roditeljem sa kojim ne živi. Odredbom stava 1. istog člana, propisano je da dete ima pravo da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi. Odredbom stava 2. ovog člana, propisano je da pravo deteta da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi može biti ograničeno samo sudskom odlukom kada je to u najboljem interesu deteta. Način održavanja ličnih odnosa je uređen u skladu sa realnim mogućnostima, a pri tom je cenjen i izveštaj organa starateljstva. Navodi koji se odnose na pogrešnu primenu člana 61. Porodičnog zakona, odnosno kojima se ukazuje na nedostatke u načinu na koji je uređeno kako će se održavati lični odnosa deteta i oca, već su isticani u toku postupka, a sudovi su ih, imajući u vidu stručna mišljenja, pravilno ocenili kao neosnovane, dajući za to ocenu koju u svemu prihvata i Vrhovni kasacioni sud.

Sud je cenio navode revizije, pa je našao da su isti neosnovani. Vrhovni kasacioni sud smatra da je materijalno pravo pravilno primenjeno, te da su suprotni revizijski navodi neosnovani. Prema okolnostima konkretnog slučaja, najbolji interes deteta je pouzdano utvrđen u sprovedenom sudskom postupku, saglasno Porodičnom zakonu. Ostali navodi revizije predstavljaju ponavljanje navoda koji su isticani u žalbi protiv prvostepene presude, koje je drugostepeni sud pravilno ocenio kao neosnovane i za tu ocenu dao jasne i dovoljne razloge, koje ovaj sud u svemu prihvata.

Na osnovu člana 414. Zakona o parničnom postupku, doneta je odluka kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Milomir Nikolić,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić