Presuda Vrhovnog kasacionog suda o utvrđivanju udela u zajedničkoj imovini supružnika

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud u veću sastavljenom od sudija: Zvezdane Lutovac, predsednika veća, Jelene Borovac i Dragane Marinković, članova veća, u parnici tužioca – protivtuženog AA iz ..., čiji je punomoćnik Jovan Kumburović, advokat iz ..., protiv tužene – protivtužilje BB iz ..., čiji je punomoćnik Zoran Pantović, advokat iz ..., radi sticanja svojine po osnovu bračne tekovine, odlučujući o reviziji tužene – protivtužilje izjavljene protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 5010/19 od 06.12.2019. godine, u sednici održanoj dana 23.12.2020. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužene – protivtužilje, izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 5010/19 od 06.12.2019. godine.

ODBIJA SE zahtev tužioca – protivtuženog za naknadu troškova odgovora na reviziju.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 5010/19 od 06.12.2019. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tužene – protivtužilje i potvrđena je delimična presuda Višeg suda u Kraljevu P 49/17 od 06.08.2019. godine u stavovima 1. i 2. izreke. Stavom drugim izreke, žalba tužene protivtužilje izjavljena protiv stavova 2. i 3. izreke iste prvostepene presude odbačena je kao nedozvoljena.

Delimičnom presudom Višeg suda u Kraljevu P 49/17 od 06.08.2019. godine, stavom 1. izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev tužioca – protivtuženog i utvrđeno da je on na osnovu sticanja u bračnoj zajednici suvlasnik sa udelom od 72,94% stana po strukturi četvorosobnog površine 96 m2, koji se nalazi u stambeno-poslovnoj zgradi broj ... izgrađenoj na kat. parceli .../... KO ..., u ulici ..., ... ulaz, ... sprat, stan broj ... i suvlasnik sa istim udelom garaže broj ... površine 19 m2, što je tužena – protivtužilja dužna priznati i dozvoliti mu upis stečenog prava kod nadležnog organa. Stavom 2. izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca – protivtuženog za veće traženje od dosuđenog stavom prvim izreke do traženog prava svojine sa 1/1 delova na opisanom stanu i garaži. Stavom 3. izreke, delimično je usvojen protivtužbeni zahtev tužene – protivtužilje i utvrđeno da je ona na osnovu sticanja u bračnoj zajednici suvlasnik sa udelom od 27,06% istog stana i garaže opisanih u stavu prvom izreke. Stavom 4. izreke odbijen je njen protivtužbeni zahtev za veće traženje od dosuđenog u stavu trećem izreke do traženog udela od ½ idealnih delova na opisanom stanu i garaži. Stavom 5. izreke je odlučeno da će o preostalom delu protivtužbenog zahteva tužene - protivtužilje koji se odnosi na utvrđivanje prava svojine na pokretnim stvarima i o obligacionom potraživanju, kao i o troškovima parničnog postupka, sud odlučiti konačnom presudom.

Protiv navedene pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužena – protivtužilja je blagovremeno izjavila reviziju, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac-protivtuženi je podneo odgovor na reviziju, zahtevajući naknadu troškova sastava istog.

Ispitujući pravilnost pobijane presude na osnovu člana 408. ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11, 55/14), Vrhovni kasacioni sud je našao da je revizija dozvoljena, ali da nije osnovana.

Donošenjem pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a bez uticaja je revizijski navod da je drugostepeni sud učinio bitnu povredu iz tačke 12. citirane zakonske odredbe jer to ne može biti razlog za izjavljivanje revizije u smislu člana 407. stav 1. ZPP. Nije osnovan revizijski navod o učinjenoj bitnoj povredi u postupku pred drugostepenim sudom iz člana 374. stav 1. u vezi članova 66. i 67. stav 2. ZPP jer to nije bilo od uticaja na pravilnost pobijane presude. Bez uticaja je isticanje bitne povrede učinjene u postupku pred prvostepenim sudom (zato što je dozvolio objektivno preinačenje tužbe i pored protivljenja druge strane), s obzirom da to nije razlog iz kojeg se revizija može izjaviti u smislu člana 407. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su bile u braku od 26.06.1988. godine do 27.06.2017. godine, kada je razveden pravnosnažnom presudom Osnovnog suda u Kraljevu P2 257/17. Iz ovog braka nisu imali zajedničke dece, a sa njima je u zajednici živeo tužiljin sin iz prvog braka. Pre zaključenja braka tužilac je bio nosilac stanarskog prava na trosobnom stanu površine 75 m2, u ulici ..., broj ..., u ..., na osnovu zaključenog ugovora o korišćenju stana od 12.03.1987. godine sa SIZ-om stanovanja Opštine Kraljevo. Ovaj stan je otkupljen za vreme bračne zajednice ovde parničnih stranaka 1992. godine. Ugovorima o udruživanju sredstava za izgradnju četvorosobnog stana, površine 95,72 m2, lokala broj ..., površine 32,05 m2 u prizemlju i garažnog mesta broj ..., površine 18,65 m2 u podrumu stambene zgrade u ulici ... broj ... u ..., zaključenim 08.02.2002. godine sa investitorom DOO „Kodeks“ iz Kraljeva, tužilac je udružio sredstva za kupovinu ovih nepokretnosti za naznačene dinarske iznose koji po nalazu i mišljenju sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke na dan zaključenja ovih ugovora odgovaraju kupoprodajnoj ceni od ukupno 80.724,80 evra (od čega cena stana iznosi 51.040 evra, cena lokala 24.571,66 evra i garažnog mesta 5.113,14 evra). Navedeni ugovori su sudski overeni 27.07.2004. godine. Prema priznanicama od 11.05.2002. i 17.06.2002. godine, tužilac je isplatio udružiocu sredstava iznose od 20.000 i 5.000 evra na ime kupovine navedenih nepokretnosti, a preko računa kredita kod banke isplatio mu je dana 31.05.2003. godine i iznos od 3.867.090,00 dinara što odgovara protivvrednosti od 60.000 evra. Tužilac je 28.05.2003. godine podigao stambeni kredit kod „...“ u iznosu od 58.665,34 evra koji je korišćen u svrhu izmirenja obaveza nastalih iz navedenih ugovora. Ovaj stambeni kredit tužilac je otplatio 05.05.2006. godine, delimično i novcem dobijenim od prodajne cene stana u ulici ... . U toku trajanja bračne zajednice parničnih stranaka, 2008. godine, prodat je navedeni lokal, kao i katastarska parcela br. .../... KO ... sa vikend kućom, koja je takođe kupljena tokom njihovog braka. Parnične stranke u bračnu zajednicu nisu unele neku svoju posebnu imovinu. Na osnovu osnovnog i dopunskog nalaza i mišljenja sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke, utvrđeno je da je u periodu od zaključenja braka do 31.05.2003. godine ukupan prihod supružnika od ostvarenih zarada i naknada iznosio 4.940.589,97 dinara, s tim što je tužilac doprineo sa iznosom od 4.408.731,31 dinar, a tužena sa iznosom od 531.858,66 dinara, što procentualno izraženo znači da je tužilac u njihovim ukupnim prihodima učestvovao sa 82,34% a tužena sa 17,66%. Ovaj odnos procentualnog učešća u zajedničkim primanjima kreće se u sličnom rasponu od tužiočevog 82,83% a tužene sa 17,17%, odnosno od 82,99% prema 17,01% zavisno od različitih datuma preseka stanja (dana overe navedenih ugovora i dana prodaje otkupljenog trosobnog stana). Ova višestruko veća primanja, u relevantnom periodu trajanja braka, tužilac je ostvario primajući platu iz radnog odnosa na mestu profesora fakulteta, kao i po osnovu učešća u više komisija i poslaničke naknade, u utvrđenim novčanim iznosima. Tužena je tokom trajanja njihove bračne zajednice ostvarivala zaradu kao ... u ..., a obavljala je i uobičajene poslove u njihovom zajedničkom domaćinstvu, brinući se i o svom sinu iz prvog braka rođenim ... godine, koji je živeo sa parničnim strankama od svoje ... godine, ostvarujući pravo na alimentaciju od svog oca, a kasnije od aprila 2001. godine pravo na porodičnu penziju (iza njegove smrti), do završetka svog školovanja na fakultetu. Na osnovu sudski overenih predugovora od 03.12.2003. godine i ugovora o prodaji trosobnog stana u ulici ... br. .../..., utvrđeno je da su na dan overe kupoprodajnog ugovora 02.11.2004. godine kupci isplatili ugovorenu kupoprodajnu cenu za taj stan od 46.000 evra.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da trosobni stan u ulici ... na kojem je nosilac stanarskog prava bio ovde tužilac, predstavlja zajedničku imovinu parničnih stranaka stečenu u bračnoj zajednici na osnovu člana 171. Porodičnog zakona, sa jednakim udelima, obzirom na to da je ovaj stan otkupljen po beneficiranim netržišnim uslovima jer je na osnovu člana 16. stav 2. Zakona o stambenim odnosima („Sl. glasnik SRS“, br.8/11) važećeg u vreme zaključenja braka parničnih stranaka, bez obzira na to što je tužilac formalno stekao svojstvo nosioca stanarskog prava, to svojstvo sunosioca imao i njegov bračni drug – ovde tužena. Polazeći od utvrđene ukupne vrednosti predmetnih nepokretnosti i stavljajući istu u odnos sa iznosom od 46.000 evra, dobijenih prodajom navedenog društvenog stana, nižestepeni sudovi su ocenili da taj iznos u ukupnoj ceni kupljenih nepokretnosti predstavlja 54,12%, pa su sledom toga zaključili da u tom udelu svaka od ovde parničnih stranaka kao bračnih drugova ima podjednak udeo od po 27,06% na predmetnim nepokretnostima. Kako je na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka ostalim dokazima utvrđeno da su predmetni stan i garažno mesto u preostalom delu stečeni novčanim sredstvima u kojim je bio višestruko veći doprinos tužioca u sticanju njihove zajedničke imovine jer je učešće tužene na osnovu ostvarenih zarada u navedenom periodu bilo od 17,01 do 17,66%, a ona pored toga obavljala uobičajene poslove u njihovom porodičnom domaćinstvu, nižestepeni sudovi su pravilno ocenili da je doprinos tužioca pretežan sa udelom od 72,94% a tužene sa udelom od 27,06% na predmetnim nepokretnostima stečenim radom u toku trajanja njihove zajednice života u braku, na osnovu članova 171. stav 1. i 180. stav 3. Porodičnog zakona. Imali su pritom u vidu činjenicu da je novac dobijen prodajom lokala prodat i utrošen za vreme trajanja njihove bračne zajednice, a da će se o obligacionom zahtevu tužene za isplatu novca dobijenog prodajom placa i vikendice odlučiti konačnom presudom.

Nisu osnovani revizijski navodi tužene o pogrešnoj primeni materijalnog prava u smislu da tužiočev doprinos u pravu suvlasništva na predmetnom stanu ne može biti veći od 50%, zbog toga što je sporni stan (sa garažnim mestom) kupljen nakon prodaje otkupljenog stana u društvenoj svojini koji je bio u režimu zajedničke svojine (za cenu od 46.000 evra), iz razloga što su nižestepeni sudovi ovu činjenicu pravilno ocenili zaključivši da je taj iznos zapravo upotrebljen za otplatu preostalog dela kredita upotrebljenog za kupovinu spornog stana.

Po stanovištu Vrhovnog kasacionog suda pobijana presuda je zasnovana na pravilnoj primeni člana 180. stav 3. Porodičnog zakona u pogledu utvrđenog udela parničnih stranaka na predmetnim nepokretnostima u odnosu od 27,06% za revidenta, s obzirom da je njeno učešće na osnovu prihoda u relevantnom periodu bilo od 17,01 – 17,66%, a da je ona pored toga učestvovala još u uobičajenim poslovima u vođenju njihovog porodičnog domaćinstva i staranju oko svog sina iz prvog braka.

Bez uticaja na odluku o ovoj pravnoj stvari su revizijski navodi kojima se ukazuje na nepotpuno utvrđeno činjenično stanje jer se iz ovog razloga revizija ne može izjaviti na osnovu člana 407. stav 2. ZPP.

Kako troškovi sastava odgovora na reviziju ne predstavljaju neophodne troškove za vođenje postupka, to je o njima odlučeno na osnovu člana 154. stav 2. ZPP, kao u stavu drugom izreke.

U nastavku postupka drugostepeni sud treba da ima u vidu da je stavom prvim izreke pobijane presude, pored stava 1. izreke potvrđen i stav 2. izreke prvostepene delimične presude, iako je ustvari reč o stavu četvrtom, tako da će rešenjem ispraviti ovu očiglednu omašku u izreci, a na osnovu člana 362. ZPP.

Na osnovu izloženog Vrhovni kasacioni sud je na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučio kao u stavu prvom izreke.

Predsednik veća - sudija

Zvezdana Lutovac,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić