Presuda Vrhovnog suda o odgovornosti državnih organa za štetu nastalu rušenjem objekta

Odlučujući o izjavljenoj reviziji u skladu sa članom 403. stav 2. tačka 2. i članom 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da tužiljina revizija nije osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Bitne povrede odredaba parničnog postupka iz tačaka 7. i 12. stava 2. navedenog člana, za koje tužilja tvrdi da su učinjene u drugostepenom postupku, nisu zakonski razlog za reviziju (član 407. stav 1. tačka 2. ZPP). Nisu osnovani navodi revidenta o bitnim povredama odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP, učinjenim u drugostepenom postupku. Drugostepeni sud je o žalbama tuženih odlučivao u skladu sa članom 386. stav 3. ZPP, pazeći po službenoj dužnosti na pravilnu primenu materijalnog prava relevantnog za odgovornost žalilaca za naknadu štete, primenjenog na činjenično stanje koje je nižestepeni sud utvrdio na osnovu članova 7. i 8. tog zakona, a drugostepeni sud prihvatio kao pravilno i potpuno utvrđeno.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Opštinskog suda u Rumi I 115/05 od 25.03.2009. godine, donetim u izvršnom postupku vođenom protiv tužilje i njenog sada pokojnog supruga, dosuđene su BB kao najpovoljnijem ponuđaču nepokretnosti upisane u zk ul. .. KO Pećinci - parcela .., voćnjak u površini od 3ara 89m2 i parcela .., stambena zgrada i dvorište u površini od 4ara. Na osnovu tog rešenja i rešenja o predaji I 115/05 od 25.03.2009. godine, BB je protiv tužilje i njenog sada pokojnog supruga podneo predlog za izvršenje radi predaje označenih nepokretnosti. O njegovom predlogu odlučeno je rešenjem o izvršenju I 108/09 od 14.07.2009. godine dopunjenog rešenjem I 108/09 od 21.07.2009. godine. Izvršni dužnici - tužilja i njen sada pokojni suprug, dobrovoljno su se iselili iz stambene zgrade, ali ne i iz poslovnog objekta na parceli .. KO Pećinci, zbog čega je izvršni poverilac BB tražio nastavak izvršenja radi njihovog iseljenja i iz tog objekta. Traženo izvršenje sprovedeno je 10.11.2009. godine, tako što su izvršni dužnici iseljeni sa svim licima i stvarima iz stambeno-poslovnog objekta, ali ključevi od tog objekta nisu predati izvršnom poveriocu već su stavljeni u depozit izvršnog suda, a ulazna vrata su zapečaćena. Rešenjem izvršnog suda Ipv I 213/13 od 21.09.2016. godine, donetog po zahtevu izvršnih dužnika, utvrđeno je da su donošenjem zaključka od 04.11.2009. godine i iseljenjem izvršnih dužnika 10.11.2009. godine učinjene nepravilnosti u sprovođenju izvršenja po rešenju o izvršenju I 108/09 od 14.07.2009. godine, koje više nije moguće otkloniti jer je objekat iz kojeg su izvršni dužnici iseljeni srušen. Rešenjem građevinskog inspektora tužene Opštine od 27.08.2012. godine naloženo je tužilji da u roku od 15 dana ukloni sve izvedene radove na izgradnji pomoćnog objekta na parceli .. KO Pećinci i određeno da će se izvršenje, ukoliko tužilja ne postupi po tom nalogu, sprovesti prinudno preko trećeg lica o njenom trošku. To rešenje poništio je drugostepeni upravni organ, odlučujući o tužiljinoj žalbi, rešenjem od 05.07.2013. godine. Objekat je tokom 2013. godine srušio BB.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom članova 154. i 172. Zakona o obligacionim odnosima odlučio da usvoji tužbeni zahtev. Po stanovištu tog suda, između radnji organa tuženih i štete koja je tužilji naneta rušenjem njenog objekta postoji uzročno-posledična veza, jer je prouzrokovana nezakonitim radom - tužilja je iseljena iz tog objekta, iako on nije bio predmet izvršenja u izvršnom postupku i srušen je pre nego što je opštinski organ uprave o tome doneo konačnu odluku.

Po stanovištu drugostepenog suda, iako su u postupku sprovođenja izvršenja učinjene nepravilnosti i poništeno rešenje organa uprave tužene opštine o rušenju objekta, organi tuženih svojim radnjama nisu tužilji prouzrokovali štetu. Sprovedenim izvršenjem tužilja je iseljena iz objekta, ali on nije predat u državinu izvršnom poveriocu BB, a rušenje objekta nisu izvršili organi tužene opštine već je to učinio BB. Zato, po stanovištu drugostepenog suda, nema direktne uzročno- posledične veze između radnji tuženih i štete koju tužilja potražuje, zbog čega tuženi u ovom sporu nisu pasivno legitimisani.

Izloženo pravno stanovište o nepostojanju uzročno-posledične veze između radnji organa tuženih i nastale štete prihvata i revizijski sud, zbog čega navode revidenta o pogrešnoj primeni materijalnog prava smatra neosnovanim.

Da bi neko bio odgovoran za štetu, između njegove radnje i štete treba da postoji odnos uzroka i posledice - šteta treba da bude rezultat ponašanja lica kome se ona pripisuje. I Zakon o obligacionim odnosima obavezuje na naknadu samo onoga ko „prouzrokuje“ štetu (član 154. stav 1). Pitanje uzročne veze rešava se u svakom konkretnom slučaju.

Tužilja u reviziji tvrdi da su radnje organa tuženih u krajnjem ishodu doveli do rušenja njenog objekta i nastanka štete, jer je njenim iseljenjem objekat ostavljen bez nadzora i zaštite a rešenje organa tužene opštine o rušenju, lice koje je objekat srušilo, shvatilo je kao poziv i odobrenje za preduzimanje te radnje. Revident na taj način u ovom slučaju izražava stav da uzrokom treba smatrati svaku od više činjenica čiji je sticaj dao određenu ukupnu štetu. Ovaj stav je u trajnoj doktrini karakterističan za tzv. teoriju uslova ili teoriju ekvivalentnosti, koja pojam uzroka shvata veoma široko, gotovo bez ikakvih ograničenja, zbog čega se u građanskom pravu koriguje teorijom adekvatne uzročnosti. Po toj teoriji prihvaćenoj u domaćoj doktrini i sudskoj praksi, uzrok štete je samo onaj događaj čijem redovnom dejstvu odgovara konkretna šteta, odnosno koji je po svojoj prirodi adekvatan toj šteti.

U ovom slučaju, uzrok štete je radnja BB preduzeta radi rušenja objekta. Radnje izvršnog suda, kao organa tužene Republike Srbije, nisu adekvatan uzrok sporne štete. Preduzetim radnjama u postupku sprovođenja izvršenja tužilja je iseljena iz objekta, ali objekat nije predat u posed izvršnom poveriocu BB, zbog čega učinjenim nepravilnostima u izvršnom postupku nije omogućeno vršiocu štetne radnje njeno preduzimanje. Ni radnje organa tužene opštine nisu adekvatan uzrok štete, jer organi tužene nisu vršili rušenje tužiljinog objekta a ne mogu odgovarati zato što je izvršilac štetne radnje to rešenje shvatio kao „poziv“ ili „odobrenje“ za rušenje.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković