Odluka Vrhovnog kasacionog suda o visini izdržavanja punoletnog deteta na školovanju

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija Božidara Vujičića, predsednika veća, Vesne Subić i Jelice Bojanić Kerkez, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Miroslav Pupac, advokat iz ..., protiv tuženog BB iz ..., čiji je punomoćnik Jelena Sladojević, advokat iz ..., radi izdržavanja, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 26/20 od 29.01.2020. godine, u sednici veća održanoj dana 11.06.2020. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 26/20 od 29.01.2020. godine u delu stava prvog izreke kojim je odbijena žalba tuženog i potvrđena presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P2 1453/2018 od 31.10.2019. godine u usvajajućem delu zahteva za izdržavanje za iznos od 10.000,00 dinara i zahtev za naknadu troškova parničnog postupka, kao i u stavu drugom izreke.

PREINAČUJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 26/20 od 29.01.2020. godine u preostalom delu stava prvog izreke u odnosu na doprinos za izdržavanje i presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P2 1453/2018 od 31.10.2019. godine u stavu drugom izreke tako što se tužbeni zahtev za izdržavanje za veće traženje, a do iznosa od 12.000,00 dinara ODBIJA, kao neosnovan.

Menja se presuda Osnovnog suda u Nišu P2 78/11 od 25.02.2011. godine u delu stava trećeg izreke kojim je odlučeno o visini doprinosa BB iz ... za izdržavanje sina AA iz ... .

ODBIJA SE, kao neosnovan, zahtev tuženog za naknadu troškova revizijskog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 26/20 od 29.01.2020. godine, stavom prvim izreke, žalba tuženog je odbijena i potvrđena presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P2 1453/2018 od 31.10.2019. godine, u delu kojim je obavezan tuženi da na ime svog dela doprinosa za izdržavanje svog sina tužioca plaća mesečno iznos od 12.000,00 dinara, počev od dana podnošenja tužbe 01.12.2016. godine pa ubuduće, sve dok za to budu postojali zakonski uslovi, da sve dospele rate u trenutku presuđenja plati odjednom, a ubuduće svakog 01. do 05. u mesecu za tekući mesec, uplatom na račun tužioca u banci i u delu kojim je obavezan tuženi da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 70.500,00 dinara. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka. Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku ("Službeni glasnik RS", br. 72/2011, 49/2013-US, 74/2013- US, 55/2014, 87/2018, 18/2020, u daljem tekstu: ZPP), Vrhovni kasacioni sud je ocenio da je revizija tuženog delimično osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a u postupku pred drugostepenim sudom nije došlo do propusta u primeni ili do pogrešne primene koje od odredaba ovog zakona, pa nema ni povrede iz člana 374. stav 1. ZPP, u vezi člana 202. Porodičnog zakona, na koju se revizijom ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je sin tuženog. Presudom Osnovnog suda u Nišu P2 78/2011 od 25.02.2011. godine, razveden je brak majke tužioca i tuženog i obavezan je tuženi da doprinosi izdržavanju tužioca plaćanjem mesečnog iznosa od 500,00 dinara od dana donošenja presude, pa ubuduće.

Tužilac je rođen ...1998. godine i trenutno je budžetski student treće godine osnovnih studija državnog ... fakulteta u ..., Odeljenje u ... . Zbog proseka ocena od 9,00 ostvario je pravo na stipendiju u ukupnom iznosu od 84.000,00 dinara, koja se isplaćuje u 10 mesečnih rata. Njegove prosečne mesečne potrebe za školovanje, ishranu, oblačenje, sredstva za higijenu, telefon i džeparac utvrđene su u iznosu od oko 22.000,00 dinara.

Zbog zdravstvenih problema, usled tzv. ... od kojih se lečio 6-7 meseci izgubio je prvu godinu gimnazije koju je pohađao u ..., a srednjoškolsko obrazovanje je nastavio u ... u Elitnoj ... školi, koju je pohađao u vreme podnošenja tužbe. Drugi razred je završio u svojstvu redovnog učenika, a treći i četvrti u svojstvu vanrednog za jednu školsku godinu. U vreme pohađanja srednje škole njegove prosečne mesečne potrebe su iznosile oko 19.000,00 dinara.

Tužilac živi u podstanarskom stanu sa majkom. Ona je po zanimanju trgovac, zaposlena je i ostvaruje mesečna primanja u iznosu od 30.000,00 dinara. Dodatnim angažmanom - čuvanjem dece majka tužioca ostvaruje još 4.000,00 dinara mesečno. U svom vlasništvu nema nepokretne imovine. Za zakup stana mesečno izdvaja 150 evra, njeni prosečni mesečni troškovi su bliže navedeni u prvostepenoj presudi. Niko je ne pomaže finansijski.

Tuženi je vojni penzioner sa mesečnom penzijom u iznosu od 50.578,00 dinara. Izdržavanju tužioca ne doprinosi od 2013. godine od kada nisu u kontaktu. Zasnovao je novu bračnu zajednicu i ima dvoje mal. dece rođene 2014. i 2017. godine. Sa porodicom živi u iznajmljenom stanu, čija je zakupnina 100 evra mesečno, a režijski troškovi oko 15.500,00 dinara. Prosečni mesečni troškovi porodice tuženog su utvrđeni i bliže navedeni u pobijanoj presudi. Supruga tuženog je diplomirani pravnik, trenutno je pripravnik volonter u Advokatskoj komori u ... . Primala je roditeljski dodatak do avgusta 2019. godine, a na svom imenu tuženi i njegova supruga nemaju nepokretne imovine, niti im ko finansijski pomaže.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom materijalnog prava iz čl. 155. i 160. Porodičnog zakona ocenili da je tuženi u obavezi da doprinosi izdržavanju tužioca plaćanjem iznosa od 12.000,00 dinara mesečno, od dana podnošenja tužbe pa ubuduće, dok za to postoje zakonski uslovi. Prema datim razlozima, dosuđeni iznos je potreban da bi tužilac, kao redovan student ... fakulteta, mogao da zadovolji svoje mesečne potrebe, utvrđene na iznos od 22.000,00 dinara, imajući u vidu i mogućnosti tuženog kao dužnika izdržavanja, ali i mogućnosti majke tužioca i činjenicu da ona od 2013. godine samostalno doprinosi izdržavanju tužioca, bez učešća tuženog.

Odredbom člana 64. stav 1. Porodičnog zakona određeno je da dete ima pravo na obrazovanje u skladu sa svojim sposobnostima, željama i sklonostima, a primenom člana 155. stav 2. Zakona, dete ima pravo na izdržavanje od roditelja, srazmerno njihovim mogućnostima i u periodu školovanja do navršene 26 godine života.

Članom 164. istog zakona propisano je da se visina izdržavanja može smanjiti ili povećati ako se promene okolnosti na osnovu kojih je doneta prethodna odluka.

Po mišljenju Vrhovnog kasacionog suda pravilna je ocena nižestepenih sudova da su se na strani tužioca promenile okolnosti u odnosu na ranije donetu presudu o visini izdržavanja, da su sada njegove potrebe veće i da je tuženi u obavezi da u većem iznosu od ranije određenog doprinosi izdržavanju svog punoletnog deteta, ovde tužioca, koji se nalazi na redovnom školovanju, radi omogućavanja i olakšavanja nastavka školovanja, iako ono zakonski nije obavezno.

Međutim, odlučujući o visini doprinosa tuženog za izdržavanje tužioca, nižestepeni sudovi nisu pravilno primenili materijalno pravo kada su ocenili sve okolnosti koje su bitne za određivanje visine izdržavanja, odnosno okolnosti koje se tiču mogućnosti dužnika izdržavanja, shodno odredbi člana 160. stav 3. Porodičnog zakona, na šta se osnovano ukazuje revizijom.

Tuženi je zbog zdravstvenog stanja penzionisan, pored obaveze da izdržava tužioca koji je punoletan, ima obavezu izdržavanja još dvoje maloletne dece iz drugog braka (obaveza izdržavanja maloletne dece je prioritetna), a njegova supruga nije u radnom odnosu i ne ostvaruje prihode. Tužiocu su povećane potrebe, njegova majka nema obavezu da izdržava druga lica sem tužioca, a tužilac prima i stipendiju. Po oceni Vrhovnog kasacionog suda tuženi prihodima koje ostvaruje i eventualno drugim radnim angažovanjem u skladu sa svojom radnom sposobnošću može i treba da doprinosi izdržavanju tužioca plaćanjem mesečnog iznosa od 10.000,00 dinara, a da preostali iznos do ukupne visine potreba tužioca podmiruje majka tužioca.

Smisao odredbe člana 155. Porodičnog zakona koja se odnosi na izdržavanje punoletnog deteta je da su roditelji u obavezi da se staraju o školovanju i stručnom usavršavanju svoje punoletne dece u meri u kojoj im, po redovnom toku stvari, omogućavaju životne i materijalne mogućnosti. Pri tome nisu dužni da se odriču svog sopstvenog egzistencijalnog minimuma.

U konkretnom slučaju, po oceni Vrhovnog kasacionog suda tuženi je u mogućnosti da doprinosi izdržavanju tužioca kao punoletnog deteta plaćanjem mesečnog iznosa od 10.000,00 dinara, bez opasnosti da njegova egzistencija bude ugrožena, odnosno da taj iznos ne predstavlja očiglednu nepravdu za tuženog kao roditelja i dužnika izdržavanja, zbog čega je za taj iznos revizija tuženog odbijena kao neosnovana, a u preostalom delu za veće traženje, do iznosa od 12.000,00 dinara, nižestepene presude preinačene i tužbeni zahtev odbijen, kao neosnovan.

Drukčije zaključivanje vodilo bi u većoj meri oslobađanju tuženog roditeljske obaveze, neopravdanom prevaljivanju obaveze izdržavanja na majku tužioca (koja spram svojih mogućnosti od 2013. godine samostalno doprinosi tužiočevom izdržavanju) i predstavljalo bi nepravdu prema tužiocu kao punoletnom detetu koje redovno i revnosno ispunjava školske obaveze, tim pre što je vremenski blizu završetak njegovog školovanja.

Članom 281. Porodičnog zakona propisano je da sud nije vezan granicama tužbenog zahteva (odstupanje od načela dispozicije u sporovima za izdržavanje). Shodno navedenom, iako u tužbi nije postavljen takav zahtev, ovom presudom je primenom člana 164. istog zakona izmenjena presuda Osnovnog suda u Nišu P2 78/11 od 25.02.2011. godine u delu kojim je odlučeno o visini doprinosa tuženog za izdržavanje tužioca.

Imajući u vidu konačan uspeh stranaka u sporu pravilna je odluka nižestepenih sudova o troškovima parničnog postupka, jer je doneta pravilnom primenom člana 153. stav 2, 154. ZPP, u vezi člana 207. Porodičnog zakona.

Kako se radi o sporu o zakonskom izdržavanju deteta i po oceni Vrhovnog kasacionog suda tuženom ne pripada pravo na naknadu troškova žalbenog postupka (kako je to pravilno ocenio drugostepeni sud) niti pravo na naknadu troškova revizijskog postupka, u kome je tuženi uspeo u neznatnom delu.

Iz navedenih razloga, Vrhovni kasacioni sud je, primenom članova 414. stav 1, 416. stav 1. i 165. ZPP, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Božidar Vujičić,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić