Presuda Vrhovnog suda Rev 23867/23 o naknadi za zemljište predviđeno planskim aktom

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilaca AA i BB, oboje iz ... , čiji je zajednički punomoćnik Aleksandar Bjelobaba, advokat iz ... , protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi utvrđenja i isplate, odlučujući o reviziji tužilaca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 549/23 od 15.06.2023. godine, u sednici održanoj 08.05.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužilaca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 549/23 od 15.06.2023. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 391/2021 od 29.11.2022. godine, stavom prvim izreke, odbijen je prigovor apsolutne nenadležnosti suda, stavovima drugim i trećim izreke, odbijen su tužbeni zahtevi tužioca AA i tužilje BB, kojima su tražili da se obaveže tuženi da im na ime naknade zbog bespravnog zauzeća zemljišta i to po ½ dela kat. parcele broj ... KO Futog, ukupne površine 3272 m2, upisane u LN br. ... isplati iznos od po 7.256.805,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana presuđenja do isplate, stavom četvrtim izreke, odbijen je zahtev u delu u kome su tužioci tražili da sud utvrdi da kat. parcela broj ... KO Futog, predstavlja javnu svojinu i da se na osnovu te presude izvrši zemljišno knjižni i katastarski prenos prava svojine sa tužilaca na tuženog, što su tužioci dužni trpeti, a stavom petim izreke, obavezani su tužioci da tuženom naknade troškove spora u iznosu od 156.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 549/23 od 15.06.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tužilaca i prvostepena presuda potvrđena u pobijanom odbijajućem delu odluke o tužbenom zahtevu i delu odluke o troškovima postupka, a stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužilaca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužioci su blagovremeno izjavili reviziju zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ br. 72/11, ... 18/20 i 10/23 – dr. zakon) Vrhovni sud je ocenio da revizija tužilaca nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su suvlasnici kat. parcele br. ... površine 3272 m2, koja je upisana u LN br. ... KO Futog, kao ostalo građevinsko zemljište u privatnoj svojini, njiva druge klase, sa po ½ idealnih delova. Tužioci su pravo svojine na ovoj parceli stekli po osnovu nasledstva iza pok. oca VV, rešenjem o nasleđivanju od 28.12.2010. godine. Pravni prethodnik tužilaca VV je svojinu na ovoj parceli stekao po osnovu nasledstva rešenjem Opštinskog suda u Novom Sadu od 24.03.1993. godine i koristio ju je u svrhe poljoprivredne proizvodnje, a tužioci su nakon njegove smrti parcelu izdavali trećem licu u zakup u svrhu poljoprivredne proizvodnje. Katastarska parcela tužilaca se nalazi u Futogu u blizini ulice ... , obuhvaćena je važećim Planom generalne regulacije naseljenog mesta Futog („Sl. list Grada Novog Sada“ br.45/15 ...25/21), i planirana je za zaštitno zelenilo u funkciji poljoprivrede. Parcela ima prilaz javnoj površini tj. postojećem atarskom putu, nije opremljena uličnim instalacijama vodovoda i kanalizacije, niti elektroenergetskom, gasnom i telekomunikacionom infrastrukturom. U okviru zaštitnog zelenila na prostorima u funkciji poljoprivredne proizvodnje, dozvoljena je gradnja i postavljanje plastenika i staklenika pod propisanim uslovima. Tržišna vrednost predmetne parcele je 4.435,70 dinara po m2, odnosno ukupno 14.513.610,40 dinara.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredaba člana 58. Ustava RS, člana 2. tačka 4. i 6. Zakona o planiranju i izgradnji i člana 4. Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa odbili tužbeni zahtev, ocenivši da tužioci nisu dokazali da je donošenjem Planskog akta kojim je njihova parcela predviđena za površinu zaštitnog zelenila u funkciji poljoprivrede, došlo do povrede prava na imovinu, niti je faktičkim radnjama tuženog tužiocima oduzet posed na ovoj kat. parceli, odnosno da parcela nije planirana za površinu javne namene.

Po oceni Vrhovnog suda, neosnovano se revizijom ukazuje da se navedeni zaključak nižestepenih sudova zasniva na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Prema članu 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, do dozvoljenog oduzimanja prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu, može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjena u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

Protokolom 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, u članu 1. garantuje se zaštita imovine i propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Međutim, ove odredbe ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr).

Shodno odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11) dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, mostovi, tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr). Prema stavu 7. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica, koji nisu deo auto-puta ili državnog puta prvog i drugog reda i trgova i javnih površina, koje su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

Odredbom člana 53. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/09, 81/09, 24/2011, 121/2012, 42/2013 – odluka US RS, 50/2013 – odluka US RS, 98/2013 – odluka US RS, 132/2014, 145/2014, 83/2018, 31/2019, 37/2019 – drugi zakon, 9/2020 i 52/2021) propisano je da informacija o lokaciji sadrži podatke o mogućnostima i ograničenjima gradnje na katastarskoj parceli, odnosno na više katastarskih parcela po osnovu planskog dokumenta.

U konkretnom slučaju, k.p. ... KO Futog na kojoj su tužioci nosioci prava svojine, prema planskim dokumentima tuženog Grada Novog Sada nije predviđena za površinu javne namene, niti za izgradnju. Postupak oduzimanja zemljišta nije sproveden na način propisan Zakonom o eksproprijaciji niti je zemljište faktički oduzeto od tužila i privedeno nameni za koju je predviđeno planskim aktima – zaštitno zelenilo u funkciji poljoprivrede, a tužioci ga koriste na isti način kao i pre donošenja planskih akata. Za isplatu tražene novčane naknade u visini tržišne vrednosti zemljišta, kao za oduzeto pravo svojine, nije dovoljno samo da je ono planskim aktima jedinice lokalne samouprave određeno za javnu površinu ili površinu za ostale namene, već je nužno da je zemljište i neposredno oduzeto i da se koristi u skladu sa planskim aktom, čime je vlasnik onemogućen da na njemu ostvaruje vlasnička prava u punom obimu, što ovde nije slučaj. Parcela tužilaca nije ni pravno, ni faktički na licu mesta, privedena nameni predviđenoj planskim aktima – za zaštitno zelenilo, niti je promenjena namena zemljišta, zbog čega bi tuženi bio u obavezi da tužiocima isplati njenu tržišnu vrednost.

Tuženi ima ovlašćenja urbanističkog planiranja građevinskog područja i donošenja prostornih planova, ali za isplatu naknade po osnovu oduzimanja prava svojine i garantovanog prava na imovinu, sama činjenica donošenja planskih akata ne može se smatrati privođenjem zemljišta nameni, jer se tek sprovođenjem zakonske procedure za oduzimanje zemljišta ili neposrednim oduzimanjem i lišavanjem vlasnika da zemljište koristi u punom obimu svojih vlasničkih ovlašćenja, stiču uslovi za isplatu tržišne naknade i obavezu tuženog da sprovede postupak parcelacije i izvrši upis svog prava svojine.

Iz navedenog proizilazi da su neosnovani revizijski navodi da propust nadležnih organa da tokom dužeg vremenskog perioda ne privedu zemljište nameni i sprovedu postupak eksproprijacije predstavlja povredu prava na imovinu, odnosno ograničenje mirnog uživanja imovine tužioca.

Prema odredbi člana 85. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/2009, 81/2009 – ispr., 64/2010) građevinsko zemljište je u prometu dok je članom 3. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 62/2006, 65/2008 – dr. zakon, 41/2009 ... i 95/2018 – dr. zakon) propisano da se zemljište u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište do privođenja planiranoj nameni, koristi za poljoprivrednu proizvodnju, s tim da su članom 59. istog Zakona propisane obaveze vlasnika odnosno korisnika takvog zemljišta. Stoga prava tužilaca kao sopstvenika nisu ograničena u korišćenju zemljišta kao poljoprivrednog, niti su oni onemogućeni da zemljištem raspolažu, pa su neosnovani navodi revizije da je donošenje planskih akata imalo za posledicu da im je smanjena mogućnost raspolaganja i korišćenja predmetne parcele.

Zbog navedenog, pravo tužilaca na isplatu naknade za predmetno zemljište može nastati tek u momentu kada im tuženi zemljište formalno ili faktički oduzme i privede nameni bez isplate odgovarajuće novčane naknade, pa su neosnovani i revizijski navodi tužilaca sa pozivom na odluku Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 172/21 od 24.06.2021. godine jer se ne radi o istovetnoj činjeničnoj situaciji kao u toj odluci.

Prilikom donošenja odluke Vrhovni sud je cenio i ostale revizijske navode, ali je zaključio da isti nisu od uticaja na drugačiju odluku, jer su nižestepene presude donete pravilnom primenom materijalnog prava, a pozivanje tužilaca na pogrešno i nepotpuno utvrđeno činjenično stanje ne predstavlja dozvoljen revizijski razlog shodno članu 407. stav 2. ZPP.

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka, doneta primenom čl.153. stav 1. i 154. ZPP.

Na osnovu izloženog, primenom člana 414. ZPP odlučeno je kao u izreci presude.

Predsednik veća-sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković