Određivanje naknade za eksproprisano zemljište za izgradnju auto-puta

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem nadležnog organa Opštinske uprave Opštine Trstenik broj 465-1-141/2022-06 od 22.03.2022. godine eksproprisana je katastarska parcela .. površine 41,05 ari (bez navođenja vrste zemljišta) upisana u list nepokretnosti .. KO Medveđa kao svojina predlagača. Ekspropijacija je izvršena radi izgradnje dela auto-puta E-761 Pojate - Preljina, deonice Kruševac (Koševi) - Adrani, na osnovu Zakona o utvrđivanju javnog interesa i posebnim postupcima radi realizacije projekta izgradnje infrastrukturnog koridora auto-puta E-761 Pojate - Preljina („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 49/19) i Uredbe o utvrđivanju prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto-puta E-761 Pojate - Preljina. Ponudu korisnika eksproprijacije o naknadi za eksproprisano zemljište u visini od 179,77 dinara po jednom metru kvadratnom zemljišta predlagač nije prihvatio, zbog čega sa korisnikom eksproprijacije nije postignut sporazum o naknadi. Predmetna parcela je u katastru nepokretnosti upisana kao poljoprivredno zemljište, njiva I klase. Poreska uprava je 03.04.2023. godine, na osnovu podatka o utvrđivanju poreza u jednom slučaju prometa poljoprivrednog zemljišta u KO Medveđa iz 2020. godine, odnosno utvrđenog poreza na promet poljoprivrednog zemljišta u katastarskim opštinama sa područja Opštine Vrnjačka Banja i Grada Kruševca, procenila tržišnu vrednost eksproprisanog zemljišta u istom iznosu od 197,77 dinara po jednom metru kvadratnom. Veštačenjem je tržišna vrednost eksproprisane parcele, kao građevinskog zemljišta, određena u iznosu od 1.361,00 dinara po jednom metru kvadratnom, odnosno u ukupnom iznosu od 5.586.905,00 dinara, a po nalazu veštaka od 11.02.2022. godine određena je tržišna vrednost biljnih zasada na tom zemljištu u iznosu od 78.159,00 dinara.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredbi materijalnog prava citiranih u obrazloženju prvostepenog rešenja odredili naknadu za eksproprisanu parcelu, kao građevinsko zemljište, i biljne zasade u visini utvrđenoj nalazima veštaka.

Po oceni Vrhovnog suda, materijalno pravo u ovoj pravnoj stvari je pravilno primenjeno, zbog čega se zakonitost drugostepenog rešenja neosnovano pobija revizijom protivnika predlagača izjavljenoj iz razloga predviđenog članom 407. stav 1. tačka 4. ZPP.

Odredbom člana 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se nepokretnosti mogu eksproprisati ili se svojina na njima može ograničiti samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Prema članu 42. stav 1. tog zakona, naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje se u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drukčije propisano.

Poljoprivredno zemljište je u Zakonu o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 62/06 ... 95/18) određeno kao zemljište koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare) i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju (član 2. tačka 1). Građevinsko zemljište uređeno je Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/09 ... 62/23). Tim zakonom, pored ostalog, propisano je: da je građevinsko zemljište ono zemljište koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekta, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom (član 82); da stupanjem na snagu planskog dokumenta kojim je promenjena namena zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnici tog zemljišta stiču prava i obaveze propisane tim zakonom i podzakonskim aktima donetim na osnovu zakona, bez obzira na činjenicu što organ nadležan za upis na nepokretnostima i pravima na njima nije sproveo promenu u javnoj knjizi o evidenciji nepokretnosti i prava (član 83. stav 2); da kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog akta je dužan da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela, sa odgovarajućim grafičkim prikazom (član 88. stav 1); da organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dostavljanju akta iz stava 1. (člana 88), rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti iz koje se izdaje list nepokretnosti (član 88. stav 2); da od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa tim zakonom (član 88. stav 9). Prema članu 11. stav 2. tačka 4. tog zakona, prostorni plan područja posebne namene je planski dokument iz stava 1. tog člana.

U konkretnom slučaju, predmetna parcela obuhvaćena je prostornim planom područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto-puta E-761 Pojate - Preljina. Stupanjem na snagu označenog planskog dokumenta ta parcela je stekla status građevinskog zemljišta, bez obzira što takva promena nije sprovedena u katastru nepokretnosti, u kojem je eksproprisana parcela i dalje upisana kao poljoprivredno zemljište - njiva I klase. Nesprovođenje te promene posledica je propusta organa nadležnog za donošenje planskog dokumenta da izvrši svoju dužnost propisanu članom 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji, odnosno propusta organa nadležnog za poslove državnog premera i katastra da takvu promenu sprovede u smislu stava 2. tog člana, ako mu je planski dokument bio dostavljen. S obzirom da je označeni planski dokument stupio na snagu pre donošenja rešenja o eksproprijaciji katastarske parcele .. KO Medveđa, predlagaču pripada pravo na naknadu u visini tržišne vrednosti predmetne parcele kao građevinskog zemljišta, stvarnom statusu zemljišta u vreme izvršene eksproprijacije.

U ovom slučaju, po nalaženju revizijskog suda, ne može se primeniti član 26. stav 2. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 62/23) koji je stupio na snagu 04.08.2023. godine. Tom odredbom izvršena je dopuna člana 88. Zakona o planiranju i izgradnji, tako što je dodat novi stav kojim je propisano da se izuzetno od odredbe stava 9. tog člana, u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta kome je promenjena namena za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta za koji je utvrđeno da je od posebnog značaja za Republiku Srbiju, naknada za eksproprijaciju određuje kao za poljoprivredno zemljište, odnosno šumu i šumsko zemljište, s obzirom na to da se isto koristi i smatra poljoprivrednim, odnosno šumskim zemljištem sve do podnošenja zahteva za izdavanje građevinske dozvole u cilju privođenja zemljišta nameni. Primena te odredbe u ovom slučaju bila bi u suprotnosti sa zabranom povratnog dejstva zakona i svih drugih opštih akata propisane članom 197. stav 1. Ustava Republike Srbije, a nema mesta primeni izuzetka predviđenog stavom drugim tog člana o povratnom dejstvu samo pojedinih odredbi zakona, jer u postupku donošenja izmena i dopuna Zakona o planiranju i izgradnji nije utvrđen opšti interes za povratno dejstvo označene novele tog zakona, niti je povratno dejstvo te odredbe predviđeno članovima 74-93 novela Zakona. I gramatičko tumačenje označene odredbe, kao izuzetka u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta od posebnog značaja za Republiku Srbiju, upućuje na njenu primenu u budućnosti - na postupke eksproprijacij koji tek budu pokrenuti.

Protivnik predlagača neosnovano istrajava na stavu da se naknada za eksproprisano zemljište određuje samo na osnovu procene tržišne cene zemljišta koju vrši organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnostima, saglasno članu 42. stav 2. Zakona o eksproprijaciji. Prihvatanjem takvog stava sudu bi se oduzela nadležnost da sudi - određuje visinu naknade, i sveo bi se na organ koji treba samo da obračuna njenu visinu. Zato je izveštaj Poreske uprave o proceni tržišne vrednosti zemljišta samo jedan od dokaza u postupku određivanja naknade za eksproprisano zemljište, u kojem se saglasno članu 136. stav 2. ZVP mogu izvoditi i drugi dokazi koje učesnici predlože, uključujući i veštačenje, ako su po oceni suda od značaja za određivanje naknade. U ovom slučaju poreska uprava je tržišnu cenu jednog metra kvadratnog eksproprisane parcele procenila kao za poljoprivredno zemljište, iako je ono po samom zakonu - stupanjem na snagu planskog dokumenta, promenilo svoju namenu i postalo građevinsko zemljište, zbog čega se na osnovu te procene naknada nije mogla odrediti. Visina naknade za eksproprisanu parcelu u svojini predlagača određena je na osnovu nalaza veštaka, prema tržišnoj vrednosti parcele kao građevinskog zemljišta. Protivnik predlagača nalazu i mišljenju veštaka građevinske struke nije prigovorio do okončanja prvostepenog postupka (12.12.2023. godine).

Odredba člana 15. stav 3. i 4. Zakona o eksproprijaciji ne utiče na pravilnost pobijane odluke u ovoj pravnoj stvari. Tom odredbom je propisano da se u slučaju eksproprijacije poljoprivrednog zemljišta radi izgradnje linijskih infrastrukturnih objekata naknada određuje davanjem u svojinu ranijem sopstveniku drugog odgovarajućeg poljoprivrednog zemljišta iste kulture i klase, ili odgovarajuće vrednosti u istom mestu ili bližoj okolini, a ukoliko korisnik eksproprijacije nije u mogućnosti da ponudi drugo odgovarajuće poljoprivredno zemljište, naknada se određuje u novcu. Protivnik predlagača nije ponudio naknadu u naturalnom obliku, a novčana naknada se određuje po stvarnom statusu koje je zemljište imalo u vreme eksproprijacije, u ovom slučaju u statusu građevinskog zemljišta nastalom stupanjem na snagu odgovarajućeg planskog dokumenta pre donošenja rešenja o eksproprijaciji.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković