Odbijanje revizije u sporu radi izdržavanja i utvrđenja prava stanovanja

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž2 391/22 od 08.09.2022. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđena prvostepena presuda u stavovima četvrtom i sedmom izreke.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11, 55/14, 87/18 i 18/20) u vezi sa članom 208. Porodičnog zakona („Službeni glasnik RS“ broj 18/2005 i 6/2015), Vrhovni sud je našao da revizija tužioca nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Nema ni drugih bitnih povreda odredaba parničnog postupka na koje se ukazuje revizijom, a navodima revizije da drugostepeni sud nije cenio sve žalbene navode suštinski se osporava pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja, što ne može biti razlog za izjavljivanje revizije prema članu 407. stav 2. ZPP. Pri tome, prema članu 396. stavovi 1. i 2. ZPP, drugostepeni sud u obrazloženju presude ocenjuje samo bitne žalbene navode (i razloge na koje pazi po službenoj dužnosti), a ako se presudom odbija žalba, nije dužan da detaljno obrazlaže presudu ako prihvata činjenično stanje utvrđeno prvostepenom presudom i primenu materijalnog prava, što je u konkretnom slučaj. Iz navedenih razloga, neosnovani su revizijski navodi da je pred drugostepenim sudom učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi sa članom 396. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su zaključile brak ...2010. godine i imaju jedno zajedničko dete, maloletnu VV rođenu ...2011. godine. Faktička zajednica života je prestala početkom juna 2019. godine, kada se tužilac iselio iz stana broj .. u Ulici ... u ... u kome su do tada zajedno živeli, dok je tužena sa detetom ostala da živi u tom stanu. Stan je vlasništvo tužioca, koji je nakon iseljenja nastavio da snosi sve režijske troškove tužene i deteta u ovom stanu, a koji mesečno iznose oko 12.000,00 dinara. Tužilac kao vlasnik plaća i porez na imovinu za taj stan. Nakon iseljenja iz stana i prekida zajednica života, tužilac živi u iznajmljenom stanu za koji plaća zakupninu od 150 evra mesečno i snosi režijske troškove koji iznose oko 100 evra mesečno. Ne poseduje druge nepokretnosti, sem navedenog stana. Tužena nije vlasnik ni jedne nepokretnosti, već samo putničkog vozila koje koristi tužilac i koji joj predmetno vozilo povremeno ustupa na korišćenje. Detaljno su utvrđene potrebe maloletnog deteta kao poverioca izdržavanja, kao i imovinske prilike i mogućnosti tužioca kao dužnika izdržavanja, koji kao ... ostvaruje mesečnu zaradu od 70.000,00 dinara, dok povremenim dodatnim angažovanjem može da ostvari i dodatne prihode od 3.000,00 do 5.000,00 dinara mesečno. Utvrđene su i imovinske prilike i mogućnosti tužene kao roditelja koji samostalno vrši roditeljsko pravo i takođe doprinosi izdržavanju deteta, ali kako se revizijom tužioca na osporava visina njegove obaveze da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta (jer je ista utvrđena u mesečnom iznosu od 18.000,00 dinara koji je tužilac predložio u svojoj tužbi), to se upućuje na činjenično utvrđenje iz nižestepenih odluka u pogledu relevatnih činjenica za odluku o visini doprinosa dečijeg izdržavanja. Revizijom se ne osporava ni odluka o vršenju roditeljskog prava i održavanju ličnih odnosa tužioca sa maloletnim detetom, pa se i u tom delu upućuje na utvrđeno činjenično stanje iz nižestepenih odluka.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su, vodeći računa o utvrđenim potrebama maloletnog deteta i mogućnostima tužioca kao dužnika izdržavanja, zaključili da je tužilac u mogućnosti da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta mesečnim iznosom od 18.000,00 dinara. Njegovu obavezu su utvrdili počev od dana kada je tužena podnela protivtužbu (08.10.2020. godine) sa zahtevom za obavezivanje tužioca kao roditelja koji ne vrši roditeljsko pravo da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta. Neosnovano se revizijom osporava momenat početka obaveze tužioca, sa navodima da je isti u toku celog postupka doprinosio izdržavanju svog deteta. Pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su obavezu tužioca utvrdili od dana podnošenja zahteva za izdržavanje i na ovu njegovu obavezu ne utiče činjenica da je tužilac za sve vreme trajanja postupka plaćao izdržavanje deteta, jer je to činio doborovoljno u iznosima koje je sam opredeljivao. Sudskom odlukom utvrđena je visina doprinosa koja obavezuje tužioca od momenta kada je zakonski zastupnik poverioca izdražavanja postavio zahtev za ovu obavezu.

U pogledu odluke o pravu stanovanja, po oceni Vrhovnog suda pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo.

Članom 194. Porodičnog zakona propisano je da dete i roditelj koji vrši roditeljsko pravo imaju pravo stanovanja na stanu čiji je vlasnik drugi roditelj deteta ako dete i roditelj koji vrši roditeljsko pravo nemaju pravo svojine na useljivom stanu (stav 1). Pravo stanovanja traje do punoletstva deteta (stav 2). Nemaju pravo stanovanja dete i roditelj ako bi prihvatanje njihovog zahteva za pravo stanovanja predstavljalo očiglednu nepravdu za drugog roditelja (stav 3).

Pravo stanovanja (habitatio) je lična službenost iz korpusa dečjih prava, koje je ustanovljeno u cilju egzistencijalne zaštite deteta, radi zbrinjavanja deteta i u interesu roditelja koji vrši roditeljsko pravo. Za ostvarenje ovog prava potrebno je da budu ispunjeni uslovi propisani citiranim zakonskim odredbama.

Imajući u vidu navedeno, po oceni Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju su ispunjeni uslovi propisani članom 194. Porodičnog zakona za konstituisanje prava stanovanja u korist tužene i maloletnog deteta stranaka. S obzirom na nesporno utvrđenu činjenicu da maloletna ćerka stranaka i tužena nemaju pravo svojine na useljivom stanu, pravilno je stanovište nižestepenih sudova da imaju pravo stanovanja na useljivom stanu čiji je vlasnik tužilac. Navodi revizije da tužena može da reši stambenu potrebu sebe i maloletnog deteta tako što bi se zaposlila i iznajmila stan ,ili tako što bi sa detetom otišla da živi u useljiv stan svojih roditelja u ... gde često borave, ne utiču na drugačiju odluku suda, jer je pravo stanovanja jedno od osnovnih prava deteta koje sud utvrđuje isključivo na teret drugog roditelja koji ne vrši roditeljsko pravo, i ima useljiv stan, a ne na teret drugih srodnika. Zakonodavac nije predvideo da se ovo pravo u korist deteta može ustanoviti na teret nekog drugog lica osim roditelja, upravo sa ciljem da se detetu obezbedi egzistencijalna zaštita i zbrinjavanje do punoletstva na teret roditelja koji imaju osnovnu dužnost staranja o detetu u smislu člana 68. stav 1. Porodičnog zakona. Takođe, zakon ne postavlja kao uslov za konstituisanje ovog prava da drugi roditelj koji ne vrši roditeljsko pravo ima u svojini još neku nepokretnost u kojoj može da živi. Stoga činjenica da tužilac od faktičkog prestanka bračne zajednice živi u iznajmljenom stanu za koji snosi troškove zakupa i sve režijske troškove ne utiče na pravilnost zaključka nižestepenih sudova da konstituisanje prava stanovanja maloletnog deteta i tužene kao njenog zakonskog zastupnika ne predstavlja očiglednu nepravdu za tužioca.

Stoga su neosnovani revizijski navodi da je pobijanom presudom pogrešno primenjeno materijalno pravo.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci presude, bez njenog detaljnog obrazlaganja u smislu člana 414. stav 2. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Zvezdana Lutovac, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić