Određivanje i rok isplate naknade za vraćeno građevinsko zemljište

Rešenjem Višeg suda u Valjevu Gž 1304/23 od 06.07.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je, kao neosnovana, žalba protivnika predlagača i potvrđena prvostepeno rešenje. Stavom drugim izreke odlučeno je da se troškovi drugostepenog postupka ne dosuđuju.

Protiv pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu protivnik predlagača je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao dozvoljenost revizije u smislu člana 410. stav 2. tačka 5. Zakona o parničnom postupku –ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23), i utvrdio da je revizija protivnika predlagača delimično neosnovana, delimično nedozvoljena.

Pravnosnažnim rešenjem odlučeno je o isplati novčanih naknada za ranije oduzeto zemljište pravnog prethodnika predlagača, po pravu priznatom rešenjem Komisije za vraćanje zemlje pri gradu Valjevu br. 463-457/91-03 od 19.09.2016. godine. U ovoj pravnoj stvari predlagači su obični suparničari. U pogledu vrednosti predmeta spora iznosi naknada se ne sabiraju, a za ocenu o dozvoljenosti revizije merodavna je vrednost predmeta spora pobijanog dela u odnosu na svakog predlagača ponaosob. Stoga je revizija dozvoljena u odnosu na predlagače AA, BB, VV, GG, DD, ĐĐ, EE i ŽŽ, dok je nedozvoljena u odnosu na predlagače ZZ, II, JJ, KK i LL s obzirom da je vrednost predmeta spora u odnosu na ove predlagače iznos koji je manji od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja predloga.

Vrhovni sud je ispitao pravilnost pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu u odnosu na predlagače u odnosu na koje je dozvoljena revizja u smislu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija protivnika predlagača neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Komisije za vraćanje zemlje pri Gradu Valjevu od 19.09.2016. godine, stavom prvim izreke, priznato je pravo na novčanu naknadu pravnim sledbenicima ranijeg sopstevenika LjLj i to: iza pokojnog MM, AA sa suvlasničkim udelom od 1/8, BB sa suvlasničkim udelom od 1/8, VV sa suvlasničkim udelom od 1/8 i sada pokojnoj NN (čiji su pravni sledbenici ZZ, II, JJ, KK i LL) sa suvlasničkim udelom od 1/8; iza pokojnog LjLj: GG sa suvlasničkim udelom od 1/12, DD sa suvlasničkim udelom od 1/8, ĐĐ sa suvlasničkim udelom od 1/8, EE suvlasničkim udelom od 1/12 i ŽŽ suvlasničkim udelom od 1/12, a za deo kp.br. .. u površini od 1.44.71 ha (ukupna površina parcele iznosi 4.98.82 ha), kp.br. .. livada 5. klase u površini od 1.60.39 ha i za kp.br. .. livada 5. klase u površini od 0.50.24 ha, sve KO Divčibare. Stavom drugim izreke, odlučeno je da novčana naknada pada na teret Grada Valjeva. U postupku utvrđivanja novčane naknade za oduzetu imovinu, prvostepeni sud je obavio uviđaj na licu mesta i izveo dokaz veštačenjem preko sudskog veštaka geometra, koji je identifikovao oduzete parcele i preko sudskog veštaka građevinske struke koji se izjasnio o tržišnoj vrednosti parcela, a pribavljen je i izveštaj o proceni tržišne vrednosti parcela od Poreska uprave Filijale Valjevo. Prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka građevinske struke, sve parcele se u katastru nepokretnosti prema načinu korišćenja vode kao livade pete klase, a po nameni su evidentirane kao gradsko građevinsko zemljište. Prema dopunskom nalazu i mišljenju sudskog veštaka građevinske struke, imajući u vidu površinu i lošu komunalnu opremljenost parcela za koje se određuje naknada, tržišna vrednost istih iznosi 3.100 evra, odnosno 364.000,00 dinara po aru ili 3.640,00 dinara po 1m2. Prema izveštaju poreske uprave – Odeljenja za kontrolu izdvojenih aktivnosti Valjevo od 14.11.2022. godine tržišna vrednost predmetnih parcela iznosi 2.600,00 dinara po 1m2.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su obavezali protivnika predlagača da predlagačima isplati novčanu naknadu po pravu utvrđenom pravnosnažnim rešenjem, na osnovu Zakonka o načinu i uslovima priznavanja prava i vraćanja zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacijom zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 18/91...42/98-u), Zakona o eksproprijaciji i Zakona o planiranju i izgradnji objekata („Službeni glasnik RS“ , br. 72/09, 81/09, 64/10). Ovo, jer oduzeto zemljište ima status gradskog građevinskog zemljišta, a što je utvrđeno uvidom u list nepokretnosti br. .. i br. .. oba KO Divčibare, te da isto shodno odredbama Zakona o planiranju i izgradnji predstavlja neizgrađeno gradsko građevinsko zemljište, kako u trenutku donošenja rešenja o utvrđivanju prava na novčanu naknadu, tako i u trenutku donošenja odluke o naknadi, s obzirom da je izlaskom na lice mesta utvrđeno da na predmetnim parcelama nema objekata, da postoje samo ostatci istih – porušenih i nalaze se u vidu ostataka zidova, te da je uvidom u informaciju o lokaciji gradske uprave Grada Valjeva, Odeljenja za urbanizam, građevinarstvo, saobraćaj i zaštitu životne sredine, Odseka za urbanizam i saobraćaj broj 350-780/2020-07 od 30.12.2020. godine utvrđeno da se prema izmenama i dopunama Plana regularne regulacije za TC Divčibare („Službeni glasnik Grada Valjeva“ br. 2/15 i 4/19) predmetne parcele nalaze u zoni hotelsko-apartmanski objekti paviljonskog tipa, vile, apartmani i pansioni, te da se naknada ima isplatiti prema tržišnoj ceni zemljišta, prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka građevinske struke, a da pri određivanju roka isplate ima mesta primeni člana 12b stav 2. Zakona, tako da novčanu naknadu predlagačima za predmetno zemljište treba isplatiti u jednokratnom novčanom iznosu u roku od 15 dana.

Neosnovano se revizijom protivnika predlagača ukazuje da je materijalno pravo pogrešno primenjeno.

Pravo predlagača na naknadu ima svoj osnov u pravnosnažnom rešenju Komisije za vraćanje zemljišita pri Gradu Valjevu od 19.09.2016. godine, koje je doneto na osnovu člana 7. stav 2. Zakonka o načinu i uslovima priznavanja prava i vraćanja zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacijom zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 18/91...42/98- u daljem tekstu: Zakon). Protivnik predlagača je istim rešenjem, u smislu člana 12. stav 1. Zakona određen za obveznika isplate naknade.

Prema članu 9. stav 3. Zakona, naknada se određuje na način i po propisima za utvrđivanje naknade za eksproprisanu nepokretnost. Članom 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano. Iako je stavom drugim te odredbe propisano da procenu tržišne vrednosti vrši organ nadležan za prenos apsolutnih prava na nepokretnosti, to ne isključuje mogućnost da se u sudskom postupku visina naknade utvrđuje izvođenjem i drugih dokaza. Prema odredbi člana 136. ZVP, sud određuje ročište da bi učesnicima postupka za određivanje naknade dao mogućnost da se izjasne o visini naknade, kao i o dokazima o vrednosti nepokretnosti koji se pribavljaju po službenoj dužnosti (stav prvi) i izvodi i druge dokaze koje učesici predlože, ako nađe da su od značaja za određivanje naknade, a po potrebi određuje veštačenje (stav drugi). Poreska uprava ne utvrđuje, već samo procenjuje vrednost zemljišta i njena procena predstavlja najniži iznos naknade. Drugačije tumačenje odredbe člana 42. stav 2. Zakona o eksproprijaciji u potpunosti bi isključilo ulogu suda, kao organa koji u vanparničnom postupku određuje naknadu u slučaju ako o njoj nije postignut sporazum, i svelo bi ga na položaj organa koji obračunava naknadu koristeći se pribavljenim podacima poreske uprave o procenjenoj vrednosti zemljišta. U ovom slučaju, procena poreske uprave o tržišnoj vrednosti zemljišta u iznosu od 2.600,00 dinara po 1m2, data je primenom metodologije i kriterijuma za utvrđivanje poreske osnovice u postupku utvrđivanja poreza na prenos apsolutnih prava za promet istog ili sličnog zemljišta na tržištu, koje je na istoj ili susednoj parceli, iste ili slične kulture i klase, bez izlaska na lice mesta radi identifikacije parcela, a poređenje je izvršeno sa predmetima ostvarenim tokom 2020. godine, dok su veštačenjem uzete u obzir individualne karakteristike predmetnih parcela, a to je lokacija, pristup, komunalna opremljenost, a koje su od uticaja za njihovu vrednost.

Odredbom člana 12b stav 1. Zakona, propisano je da se u slučaju kada je visinu novčane naknade utvrdio nadležni sud, naknada se plaća u jednakim tromesečnim ratama, u roku od 10 godina počev od isteka godinu dana od dana pravnosnažnosti sudske odluke. Prema stavu drugom te odredbe, izuzetno, pravo na naknadu za neizgrađeno gradsko građevinsko zemljište ostvaruje se na način, u rokovima i postupku utvrđenim zakonom kojim se uređuje građevinsko zemljište.

Zakonom o planiranju i izgradnji propisano je da je neizgrađeno građevinsko zemljište ono zemljište na kome nisu izgrađeni objekti, na kome su izgrađeni objekti suprotno zakonu i zemljište na kome su izgrađeni samo objekti privremenog karaktera (član 88. stav 3). Predmetne parcele imaju status neizgrađenog građevinskog zemljišta u smislu navedene zakonske odredbe. Status zemljišta kao neizgrađenog građevinskog zemljišta i činjenice bitne za primenu člana 12b stav 2. Zakona, utvrđuju se u vreme okončanja postupka određivanja naknade.

Neosnovani su navodi revizije da se izuzetak predviđen članom 12b stav 2. Zakona u ovom slučaju ne može primeniti, jer je Zakon o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik RS“ br. 44/95 i 16/97) prestao da važi stupanjem na snagu Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 47/03 i 34/06), a sada važeći istoimeni zakon ne sadrži odredbe o načinu, rokovima i postupku za ostvarivanje prava na naknadu za neizgrađeno gradsko građevinsko zemljište.

Odredbom člana 1. stav 5. Zakona propisano je da kad zemljište iz stava 1. tog člana ima status neizgrađenog građevinskog zemljišta, raniji sopstvenik tog zemljišta ima pravo na naknadu (u obliku i visini) koja pripada ranijem sopstveniku gradskog građevinskog zemljišta za oduzeto neizgrađeno gradsko građevinsko zemljište, po zakonu kojim se uređuje građevinsko zemljište, ako mu naknada za to zemljište već nije isplaćena. Zakonom o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik SRS“ broj 23/90 i „Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 3/90 ... 48/94), važećeg u vreme donošenja Zakona, bilo je propisano: da raniji sopstvenik neizgrađenog gradskog građevinskog zemljišta ima pravo da koristi to zemljište i da ga upotrebljava za dozvoljene svrhe, na način kojim se ne menja oblik i svojstvo zemljišne parcele, do dana kada ga je na osnovu odluke nadležnog opštinskog organa dužan da preda opštini, odnosno Gradu Beogradu, odnosno Gradskoj zajednici, odnosno određenom korisniku radi privođenja tog zemljišta nameni određenoj urbanističkim planom (član 27); da ranijem sopstveniku gradskog građevinskog zemljišta, odnosno licu iz člana 30. tog Zakona kome se to zemljište ili deo tog zemljišta, na osnovu odluke nadležnog organa, oduzima u smislu člana 27. tog Zakona, kao i sopstveniku zgrade na izgrađenom gradskom građevinskom zemljištu kome se oduzima deo građevinske parcele za koji se utvrdi da prema urbanističkim uslovima nije predviđen za redovnu upotrebu te zgrade, pripada pravo na naknadu za oduzeto zemljište po propisima o eksproprijaciji, s tim što se sporazumom između opštine i ranijeg sopstvenika neizgrađenog gradskog građevinskog zemljišta, odnosno lica iz člana 30. tog Zakona kome se to zemljište oduzima, naknada može odrediti i obračunati u drugom obliku, ako je rešavanje njegovog stambenog pitanja otežano usled toga što nema preče pravo gradnje na tom zemljištu (član 36). Odredbom člana 34. stav 1. Zakona o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 44/95 ... 23/2001), bilo je propisano da raniji sopstvenik neizgrađenog gradskog građevinskog zemljišta koje je u državnoj svojini u smislu člana 33. stav 1. tog zakona ima pravo da koristi to zemljište do privođenja nameni u skladu sa Zakonom o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik SRS“ broj 23/90 i „Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 3/90 ... 48/94), kao i da u slučaju privođenja planiranoj nameni neizgrađenog gradskog građevinskog zemljišta njegovo oduzimanje sprovešće se po odredbama ranije važećeg Zakona o građevinskom zemljištu, a naknada za oduzeto zemljište se utvrđuje i plaća po zakonu kojim se uređuje eksproprijacija. Odredbama navedenih zakona, kao ni odredbama Zakona o eksproprijaciji, nisu propisani posebni rokovi za isplatu naknade za oduzeto neizgrađeno gradsko građevinsko zemljište. Zbog toga se naknada u ovoj pravnoj stvari isplaćuje u jednokratnom iznosu, u roku za dobrovoljno izvršenje obaveze utvrđene odlukom suda (član 345. stav 2. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP), po izuzetku predviđenom u članu 12b stav 2. Zakona. Ako bi se i naknada za neizgrađeno gradsko građevinsko zemljište plaćala u rokovima iz člana 12b stav 1. Zakona, onda bi izuzetak iz stava 2. tog člana bio besmislen i nikada se ne bi mogao primeniti.

Saglasno napred iznetom, rešenje doneto u upravnom postupku predstavlja pravni osnov za ostvarenje prava na novčanu naknadu u visini koja ne može biti niža od tržišne, kako sledi iz citiranih zakonskih odredbi i člana 58. Ustava RS, kao i prakse u primeni člana 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima, zasnovane na stavovima Evropskog suda za ljudska prava o zaštiti prava na mirno uživanje imovine i imovinskih prava. Ovde je reč o priznatom imovinskom pravu, u čijem ostvarenju se obezbeđuje standard zaštite prema opšte prihvaćenom stavu da kada je nepokretnost oduzeta, a njeno vraćanje nije moguće, da sve dok se ne isplati adekvatna naknada, da nije uspostavljena ravnoteža interesa. U ovom slučaju, predlagačima je određena naknada za ranije oduzeto zemljište na teret protivnika predlagača, prema tržišnoj vrednosti predmetnog zemljišta, upravo u skladu sa navedenim standardima o zaštiti imovinskih prava, a koja naknada se u ovoj pravnoj stvari ima isplatiti u jednokratnom iznosu, u roku za dobrovoljno izvršenje obaveze utvrđene odlukom suda, saglasno izuzetku predviđenom u članu 12b stav 2. Zakona. Stoga su neosnovani navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Sa napred navedenih razloga, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke, primenom člana 414. stav 1. ZPP.

Imajući u vidu da vrednost predmeta pobijanog dela u odnosu na predlagače ZZ, II, JJ, KK i LL ne prelaze dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan pokretanja postupka, to je primenom člana 413. ZPP odlučeno kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća - sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković