Određivanje naknade za eksproprisanu nepokretnost i pasivna legitimacija obveznika plaćanja

Rešenjem Višeg suda u Beogradu Gž 870/23 od 07.07.2023. godine odbijene su kao neosnovane žalbe protivnika predlagača i potvrđeno rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu R1 149/22 od 31.10.2022. godine u stavu prvom izreke (stav prvi izreke). Preinačeno je rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu R1 149/22 od 31.10.2022. godine u stavu drugom izreke, tako što je obavezan protivnik predlagača – krajnji korisnik Zavod za izgradnju Grada Beograda da predlagaču isplati naknadu u ukupnom iznosu od 22.819.602,00 dinara na ime 1/2 idealnog dela eksproprisanih nepokretnosti iz stava prvog izreke sa zakonskom zateznom kamatom na ovaj iznos od pravnosnažnosti rešenja do isplate, a u odnosu na protivnike predlagača Gradsku Opštinu Vračar i Republiku Srbiju predlog za isplatu naknade je odbijen (stav drugi izreke). Preinačeno je prvostepeno rešenje u stavu trećem izreke, tako što je obavezan protivnik predlagača Zavod za izgradnju Grada Beograda da predlagaču isplati iznos od 792.500,00 dinara (stav treći izreke). Preinačeno je prvostepeno rešenje i obavezan je predlagač da protivniku predlagača Gradskoj Opštini Vračar naknadi troškove drugostepenog postupka u iznosu od 60.000,00 dinara, a protivniku predlagača Republici Srbiji u iznosu od 78.000,00 dinara (stav četvrti izreke). Odbijen je zahtev predlagača za naknadu troškova drugostepenog postupka (stav peti izreke).

Protiv preinačujućeg dela pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu, predlagač je izjavio blagovremenu reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Protivnik predlagača Zavod za izgradnju Grada Beograda izjavio je reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Protivnik predlagača Republika Srbija je dostavila odgovor na reviziju i tražila troškove revizijskog postupka.

Ispitujući pravnosnažno rešenje u pobijanom delu na osnovu člana 420. stav 1. i 6. u vezi člana 408. i člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 10/23 – drugi zakon) i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je ocenio da revizije nisu osnovane.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da su rešenjem Uprave za imovinsko-pravne poslove u sastavu Opštinskog sekretarijata za urbanističko građevinsko stambeno komunalne poslove Opštine Vračar broj 465/11/92/III od 25.05.1992. godine u korist Opštine Vračar, a za potrebe Zavoda za izgradnju Grada Beograda, kao krajnjeg korisnika, u cilju izgradnje stambenog objekta. eksproprisane nepokretnosti, radi rušenja, a u cilju izgradnje stambenog objekta B-XV na lokaciji X M3 „...“ na Vračaru shodno DUP-u,kuća u ... ulična levo, zemljišno knjižno suvlasništvo predlagača i BB iz ..., kao i 4 dvorišne zgrade na dnu placa levo, pravo i desno zajednički delovi, u korist Opštine Vračar, za potrebe Zavoda za izgradnju Grada Beograda. Odlučujući o visini tržišne vrednosti eksproprisanih nepokretnosti sud je pribavio procenu Poreske uprave i nalaz veštaka i utvrdio naknadu za eksproprisanu nepokretnost, kuću, pomoćne objekte i zemljište u ulici ... broj .. (sada ...) koja se nalazi na katastarskoj parceli broj .. KO Vračar, upisane u LN .. KO Vračar, na dan 02.03.2021. godine u ukupnom iznosu od 22.819.602,00 dinara, i to za stambeni objekat Su + Pr bruto površine 146,40 m2 neto površine 114,59 m2 8.324.331,00 dinar, za pomoćne objekte, prizemne, bruto površine 37,21 m2 neto površine 32,00 m2 380.944,00 dinara i za 1/2 idealnog dela za građevinsko zemljište kp .. KO Vračar ukupne površine od 302 m2 14.327,00 dinara.

Imajući u vidu ovako utvrđeno činjenično stanje prvostepeni sud je obavezao protivnike predlagača da predlagaču solidarno isplate utvrđenu naknadu, ocenivši da nije osnovan prigovor nedostatka pasivne legitimacije protivnika predlagača Gradske Opštine Vračar i Republike Srbije, jer je eksproprijacija izvršena u korist protivnika predlagača drugog reda za potrebe korisnika protivnika predlagača prvog reda.

Viši sud je zaključio da se ovakvo rešenje prvostepenog suda ne može prihvatiti, jer je Opština Vračar bila učesnik, a ne i krajnji korisnik eksproprijacije i izuzimanja nepokretnosti, koje su predmet ovog vanparničnog postupka, pa učešće Opštine Vračar u postupku izuzimanja nepokretnosti, nije zakonski osnov za solidarno obavezivanje protivnika predlagača. Stoga, drugostepeni sud je ocenio da Opština Vračar i Republika Srbija nisu obveznici naknade, pa ni solidarni dužnici sa protivnikom predlagača krajnjim korisnikom Zavodom za izgradnju Grada Beograda.

Po stanovištu Vrhovnog suda, drugostepeni sud je pravilno primenio materijalno pravo.

Odredbom člana 42. Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 53/95 ... 106/2016) propisano je da se naknada za eksproprisano poljoprivredno i građevinsko zemljište određuje u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano. Procenu tržišne cene iz stava 1. ovog člana vrši organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnostima (stav 2.).

Postupak za određivanje naknade propisan je odredbom člana 56. istog Zakona, tako što je korisnik eksproprijacije dužan da organu iz stava 1. (opštinska uprava) podnese pismenu ponudu o obliku i visini naknade u roku koji ne može biti duži od 15 dana od pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji. Troškove postupka sporazumnog određivanja naknade za eksproprisanu nepokretnost snosi korisnik eksproprijacije, jer je tako propisano odredbom člana 62. Zakona o eksproprijaciji. Ako se sporazum o naknadi u celini ne postigne u roku od dva meseca od dana pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, opštinska uprava dostaviće pravnosnažno rešenja o eksproprijaciji sa svim spisima nadležnom opštinskom sudu radi određivanja naknade, na osnovu odredbe člana 61. Zakona o eksproprijaciji.

Na osnovu citiranih odredaba zakona, a nasuprot navodima revidenta predlagača i revidenta protivnika predlagača Zavoda za izgradnju Grada Beograda, sledi da naknadu za eksproprisanu nepokretnost plaća korisnik eksproprijacije, a to je u ovom slučaju Zavod za izgradnju Grada Beograda, pa je drugostepeni sud pravilno odbio predlog predlagača kojim je tražio da sud obaveže Gradsku Opštinu Vračar i Republiku Srbiju da mu solidarno sa korisnikom eksproprijacije isplati naknadu za izuzetu nepokretnost. Iako je Gradska Opština Vračar, formalno korisnik eksproprijacije, u situaciji kada je utvrđen javni interes za oduzimanje svojine, eksproprijacija nije izvršena za njene potrebe, već za potrebe Zavoda za izgradnju Grada Beograda, kao krajnjeg korisnika koji je stekao predmetnu nepokretnost u svrhu radi koje je ona oduzeta predlagaču. Solidarnost dužnika nije pravilo nego izuzetak i mora se posebno utvrditi zakonom ili ugovorom. Zakon o eksproprijaciji ne propisuje solidarnost u pogledu obaveze isplate naknade za eksproprisanu nepokretnost niti je opština čiji je nadležni organ uprave po službenoj dužnosti vodio postupak eksproprijacije, niti Republika Srbija legitimisani u ovoj pravnoj stvari.

Suprotno navodima revizija, pravilno je odbijen tužbeni u odnosu na protivnike predlagača Gradsku opštinu Vračar i Republiku Srbiju, jer je rešenjem iako donetim u odnosu na dva protivnika predlagača (Opštinu Vračar i Zavod za izgradnju Grada Beograda), obavezan krajnji korisnik da plati naknadu za izuzetu nepokretnost. Da je obveznik plaćanja naknade za izuzetu nepokretnost krajnji korisnik proizlazi iz višedecenijskog usaglašenog tumačenja i primene zakona i iz odredbe člana 11. Zakona o eksproprijaciji koji je važio u vreme donošenja rešenja o eksproprijaciji, („ Službeni glasnik SRS 40/84 sa izmenama), kao i člana 31.važećeg Zakona o eksproprijaciji.( „Službeni glasnik RS“ broj 53/95 sa izmenama).

Neosnovani su navodi revizije predlagača da se u konkretnom slučaju radi o faktičkoj eksproprijaciji, jer je korisnik eksproprijacije stupio u posed nepokretnosti pre zaključenja sporazuma o naknadi, što je protivno Zakonu o eksproprijaciji važećem u vreme donošenja rešenja o eksproprijaciji. U konkretnom slučaju se radi o vanparničnom postupku za utvrđivanje naknade za eksproprisanu nepokretnost, u kom slučaju je obveznik naknade krajnji korisnik, pa ne postoji solidarna obaveza Gradske opštine Vračar i Republike Srbije.

Neosnovani su navodi revizije protivnika predlagača da tužiocu ne pripada pravo na naknadu za zemljište, jer je odredbom člana 43.a Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik RS“ br.53/95, „Službeni list SRJ“ 16/2001, „Službeni glasnik RS“ br. 20/2009 i 55/2013), propisano da za oduzeto građevinsko zemljište u državnoj, odnosno javnoj svojini, korisniku tog zemljišta pripada pravo na naknadu i to: 1. ranijem sopstveniku i drugom licu koje pravo korišćenja izvodi iz prava ranijeg sopstvenika, u smislu člana 84. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 47/03 i 34/06) – u visini tržišne vrednosti zemljišta.

Neosnovani su navodi revizije protivnika predlagača da je na osnovu nalaza veštaka utvrđena dvostruka cena objekta, jer je cena građevinskog zemljišta uračunata u cenu objekta, jer to ne proizlazi iz nalaza veštaka, već upravo suprotno da zbir cene objekta i zemljišta odgovara tržišnoj ceni eksproprisane nepokrtnosti primenom metoda zamene.

Neosnovani su navodi revizije protivnika predlagača da pomoćni objekti iz nalaza veštaka ne odgovaraju objektima iz rešenja o eksproprijaciji, jer je nalaz u svemu urađen u skladu sa zapisnikom sačinjenim 07.02.1992. godine, za potrebe donošenja rešenja o eksproprijaciji.

Iz navedenih razloga Vrhovni sud je odluku kao u stavu prvom izreke doneo na osnovu odredbe člana 414. stav 1. u vezi člana 420. stav 6. ZPP.

Odluku o troškovima revizijskog postupka sud je doneo na osnovu člana 154. ZPP, jer troškovi sastava odgovora na reviziju protivnika predlagača Republike Srbije , nisu bili neophodni.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković