Presuda Vrhovnog kasacionog suda o neosnovanosti tužbe za utvrđenje diskriminacije

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija dr Dragiše B. Slijepčevića, predsednika veća, Jasmine Stamenković i dr Ilije Zindovića, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Aleksandar Beljan, advokat u ..., protiv tužene Republike Srbije, Ministarstva odbrane, koju zastupa Vojno pravobranilaštvo iz Beograda, radi utvrđenja diskriminacije, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 7943/2019 od 23.10.2019. godine, u sednici veća održanoj 17.09.2020. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 7943/2019 od 23.10.2019. godine.

ODBIJA SE, kao neosnovan, zahtev tužioca za naknadu troškova revizijskog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Beogradu P 1685/17 od 16.04.2019. godine, stavom prvim izreke, odbijen je tužbeni zahtev da se utvrdi da je Zaključkom Vlade Republike Srbije broj 401-161/2008-1 od 17.01.2008. godine povređeno načelo jednakih prava i obaveza čime je izvršena diskriminacija tužioca na osnovu mesta prebivališta; stavom drugim izreke obavezan je tužilac da tuženoj naknadi troškove postupka u iznosu od 6.000,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 7943/2019 od 23.10.2019. godine odbijena je žalba tužioca, potvrđena prvostepena presuda i odbijen zahtev tužioca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu primenom člana 408. ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...18/20), Vrhovni kasacioni sud je ustanovio da revizija nije osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stava 2. tačke 2) ZPP, na koju Vrhovni kasacioni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je bio vojnik na redovnom odsluženju vojnog roka u VP ...-.../... ... od 23.09.1998. godine do 10.12.1998. godine, VP ...-... ... od 11.12.1998. godine do 14.12.1998. godine i VP ...-... ... ... od 14.12.1998. godine do 20.09.1999. godine. Tužiocu je evidentirano učešće u ratu od strane VP ...- ... ... ... u periodu od 24.03.1999. godine do 26.06.1999. godine.

Vlada Republike Srbije je 11.01.2008. godine sa štrajkačkim odborom ratnih vojnih rezervista iz nerazvijenih opština Kuršumlija, Lebane, Bojnik, Žitorađa, Doljevac, Prokuplje i Blace zaključila sporazum kojim reguliše isplatu pomoći navedenim nerazvijenim opštinama u ukupnom maksimalnom iznosu od 2.000.000.000,00 dinara. Na osnovu člana 61. stava 2. Zakona o privatizaciji i člana 43. Zakona o Vladi, dana 17.01.2008. godine, Vlada donosi zaključak pod brojem 401- 161/2008 kojim je tačkom 2. određeno da se deo sredstava ostvarenih u postupku privatizacije 2007. godine u iznosu od 2.000.000.000,00 dinara prenese u 6 mesečnih rata počev od januara 2008. godine na posebne račune nerazvijenih opština Kuršumlija, Blace, Bojnik, Lebane, Žitorađa, Doljevac i Prokuplje, kao socijalna pomoć ugroženom stanovništvu. Tačkom 4. navedenog zaključka određeno je da će kriterijume za raspodelu novčane pomoći iz tačke 2. ovog zaključka sačiniti komisija sastavljena od predstavnika lokalne samouprave i štrajkačkog odbora ratnih vojnih rezervista, a tačkom 5. da će pravo na dobijanje novčane pomoći steći svaki ratni vojni rezervista iz opština navedenih u tački 2. ovog zaključka koji dostavi pravnosnažnu presudu donetu na osnovu odricanja od tužbenog zahteva pred nadležnim sudovima protiv Republike Srbije radi isplate naknada, kao i pismenu izjavu da nema daljih potraživanja po ovom osnovu prema Republici Srbiji.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi nalaze da je tužilac bio učesnik rata 1999. godine kao vojnik na odluženju vojnog roka, zbog čega nije ispunjavao uslove za isplatu spornih ratnih dnevnica, pa nije ni diskriminisan predmetnim zaključkom Vlade Republike Srbije na osnovu mesta prebivališta.

Zabrana diskriminacije po bilo kom osnovu propisana je odredbom člana 21. Ustava Republike Srbije, uz ograničenje da se diskriminacijom ne smatraju posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koje su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima. Opšta zabrana diskriminacije predviđena je i članom 14. ratifikovane Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i sloboda i članom 1. Protokola 12. uz Konvenciju. Prebivalište je, uz državljanstvo i lično ime, atribut odnosno lično svojstvo svakog fizičkog lica, nezavisno od toga što o istom može proizvoljno odlučivati svako fizičko lice. Država može da čini razliku po regionalnom principu, odnosno po prebivalištu kao ličnom svojstvu, ako je ta razlika razumna i opravdana radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima. Neopravdano pravljenje razlike po tom osnovu predstavlja diskriminatorsko postupanje suprotno navedenim odredbama Evropske konvencije i Ustava Republike Srbije. O tome se izjasnio i Evropski sud za ljudska prava, koji je u svojoj odluci Okpisz V. Germany broj 59140/00 od 25.10.2005. godine naveo da se pod diskriminacijom podrazumeva nejednako postupanje prema licima koja se nalaze u istoj ili sličnoj situaciji bez objektivnog i razumnog opravdanja kada se ono zasniva na nekom ličnom svojstvu.

Članom 7. Zakona o Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“ br. 43/94...74/99), koji se primenjivao u vreme kada je tužilac učestvovao u ratu 1999. godine, bilo je propisano, između ostalog, da se Vojska Jugoslavije sastoji od stalnog i rezervnog sastava, da stalni sastav Vojske čine profesionalni vojnici i vojnici na služenju vojnog roka, a da rezervni sastav Vojske Srbije čine rezervni oficiri, rezervni podoficiri, vojnici u rezervi i žene-vojni obveznici, te da se rezervni sastav Vojske deli na aktivnu i pasivnu rezervu. Zakon o Vojsci Srbije ("Službeni glasnik RS" br.116/07...36/18), koji je sada na snazi, a primenjivao se i u vreme donošenja spornog Zaključka Vlade Republike Srbije, takođe u članu 5. pravi razliku između stalnog i rezervnog sastava vojske, pri čemu u stalni sastav ubraja vojnike na služenju vojnog roka, a u rezervni sastav vojnike u rezervi, odnosno rezervne vojne obveznike.

Tačkom 1. Zaključka Komisije, koja je sačinjavala kriterijume za dodelu novčane pomoći vojnim rezervistima iz 1999. godine, navedeno je da pravo na novčanu pomoć u iznosu od 100% dnevnice imaju svi vojni rezervisti, dok je u tački 4. navedeno da nemaju pravo na novčanu pomoć sledeće kategorije lica i to: aktivna vojna lica, tada i sada u Vojsci, pripadnici OUP-a i rezervnog sastava OUP-a i lica koja su naknadno po ovom osnovu ostvarila i naplatila u sudskim i drugim postupcima.

Predmet spora u ovoj parnici se u suštini odnosi na pitanje da li je tužilac diskriminisan zaključkom Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine u odnosu na druga lica na koja se odnosi taj zaključak, a koja imaju prebivalište na području nerazvijenih opština koje su pomenute u tom zaključku. Za postojanje diskriminacije je pre svega neophodno da se lica nalaze u istoj ili sličnoj situaciji. Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, tužilac ne spada u grupu lica koja bi imala pravo na naplatu ratnih dnevnica, jer je za vreme ratnih dejstava 1999. godine bio vojnik na redovnom odluženju vojnog roka, dakle u stalnom sastavu vojske, a zaključak Vlade Republike Srbije, koji je po navodima tužbe diskriminatorski akt, u tački 5. predviđa da pravo na dobijanje novčane pomoći ima svaki ratni vojni rezervista, pod dalje propisanim uslovima. Imajući u vidu citirane odredbe zakona koji su važili kako u vreme ratnih dejstava, tako i u vreme kada je donet sporni zaključak Vlade RS, nesumnjivo proizlazi da se lice koje se nalazi na redovnom odsluženju vojnog roka ne može izjednačiti sa licem koje je u rezervnom sastavu vojske. Kako se zaključak Vlade RS odnosi na lica u rezervnom sastavu (tzv. ratne vojne rezerviste) i kako iz tačke 4. zaključka Komisije koja je sačinila kriterijume za dodelu novčane pomoći vojnim rezervistima iz 1999. godine, sledi da nemaju pravo na novčanu pomoć određene kategorije lica, između ostalog i aktivna vojna lica (tada i sada u Vojsci), to tužilac ne spada u grupu lica koja bi imala pravo na naplatu ratnih dnevnica, jer je u vreme ratnih dejstava spadao u kategoriju vojnih lica, kao pripadnik stalnog sastava tadašnje Vojske Jugoslavije.

Shodno navedenom, Vrhovni kasacioni sud je primenom člana 414. stava 1. ZPP, odlučio kao u stavu prvom izreke.

Primenom člana 165. stava 1. u vezi članova 153. i 154. ZPP, Vrhovni kasacioni sud je odbio zahtev tužioca za naknadu troškova revizijskog postupka jer nije uspeo u tom postupku.

Predsednik veća – sudija

dr Dragiša B. Slijepčević, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić