Ukinute presude radi utvrđenja obima faktičkog oduzimanja zemljišta

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju iz svih zakonom propisanih razloga.

Ispitujući pravilnost pobijane presude na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23), Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom stanju, tužioci su upisani kao suvlasnici na katastarskim parcelama broj ... površine 2081 m2 i parceli ... površine 4483 m2, obe upisane u KO Petrovaradin i to tužilja AA u 1/6 idealna dela, VV u 2/6 idealna dela i BB u 3/6 idealna dela. Tužioci su parcele stekli po osnovu nasleđivanja i ugovora o doživotnom izdržavanju od svojih pravnih prethodnika. Parcele su u naravi godinama predstavljale njivu, koja nije obrađivana niti izdavana u zakup od strane pravnih prethodnika tužilaca, pa ni tužilaca. Tužioci su imali nameru u jednom momentu da prodaju parcelu, ali su ih investitori izvestili da je predviđeno za izgradnju škole. Tužioci su od MZ Petrovaradin izvešteni da MZ neće da isplati naknadu za deo zemljišta koje je trebalo da se koristi za vodovod i kanalizaciju. Katastarske parcele ... i ... KO Petrovaradin su prvi put planirane za površinu javne namene – delom regulaciju ulice, a delom za regulaciju osnovne škole Planom detaljne regulacije prostora Sadovi u Petrovaradinu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 14/09), koji više nije na snazi, kao i prema važećem aktu – Planu detaljne regulacije severozapadne zone Sadova u Petrovaradinu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 23/09). Nema podataka da se tužilja pojavljivala kao podnosilac primedbi, sugestija i predloga tokom trajanja javnog uvida u nacrt planskog dokumenta, niti kao podnosilac inicijative za izmenu planskog dokumenta. Planskom dokumentacijom, deo predmetne parcele broj ... KO Petrovaradin je ušao u sastav ulice KJNDN u površini od 2505 m2 i u prirodi takođe predstavlja ulicu KJNDN u površini od 2505 m2. Deo navedene parcele se koristi kao javna i saobraćajna površina – ulica KJNDN u Mesnoj zajednici Petrovaradin. Deo kat.parcele br. ... KO Petrovaradin se koristi kao saobraćajna javna površina – ulica u površini od 312 m2, nije opremljena komunalnom infrastrukturom, dok je saobraćajna površina izgrađena delom od tucanika, a delom od konglomerata građevinskih materijala. Ukupna tržišna vredost parcela br. ... i ... KO Petrovaradin iznosi 56.960.816,64 dinara (6.564 m2 h 8.677,76 din/m2), a spram suvlasničkih udela tužilji AA pripada naknada od 9.493.469,44 dinara, tužiocu BB 28.480.408,30 dinara, a tužiocu VV 18.986.938,90 dinara. Postupak eksproprijacije u vezi sa označenim parcelama nije vođen, niti je tužiocima isplaćena naknada.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev, nalazeći da je donošenjem planskih dokumenata iz 2009. i 2019. godine tužiocima ograničeno pravo svojine na spornim parcelama i u delu koji nije faktički priveden nameni, s obzirom da to ima za posledicu zabranu gradnje suprotno planiranom. Tužioci su ostali bez mogućnosti da vrše bilo koje svojinsko ovlašćenje iz odredbe člana 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, onemogućeni su u vršenju svojih imovinskih prava i stoga su zaključili da tužiocima pripada naknada jednaka tržišnoj vrednosti predmetnih nepokretnosti, srazmerno njihovim suvlasničkim udelima sa pozivom na odredbu člana 58. Ustava RS i člana 1. Protokola broj 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Po nalaženju Vrhovnog suda, zaključak nižestepenih sudova se za sada ne može prihvatiti.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1). Pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža o tržišne (stav 2). Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3).

Prema odredbi člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava, svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine. Niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava (stav 1.). Prethodne odredbe, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone za koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni (stav 2.).

Planskim dokumentima se određuje namena zemljišta, kao način njegovog korišćenja. Površina javne namene je prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa, u skladu sa posebnim zakonom. Za isplatu naknade po osnovu oduzimanja prava svojine i garantovanog prava na imovinu sama činjenica donošenja planskih akata ne može se smatrati privođenjem zemljišta nameni, jer se tek sprovođenjem zakonske procedure za oduzimanje zemljišta ili neposredinim oduzimanjem i lišavanjem vlasnika da zemljište koristi u punom obimu svojih vlasničkih ovlašćenja, stiču uslovi za isplatu tržišne naknade i obavezu tuženog da upiše pravo javne svojine. U konkretnom slučaju katastarske parcele ... i ... KO Petrovaradin su u celosti namenjene za javnu površinu-ulicu i osnovnu školu, međutim parcele nisu u punom obimu privedene nameni. Ipak, naknada tužiocima, spram udela koji poseduju na parcelama utvrđena je prema celoj površini parcela u ukupnom iznosu od 56.960.816,64 dinara. Tužiocima nije zabranjeno prometovanje nepokretnosti već prema utvrđenim činjenicama proizilazi da su u jednom momentu imali nameru da prodaju parcele, ali da su ih investitori izvestili da je predviđena za izgradnju škole. Bliže okolnosti prema kojima su oni te namere iskazivali, nisu utvrđene, kao ni način na koji su koristili parcele pre i posle donošenja planskog akta, pa time ni eventualnu štetu koju su zbog toga trpeli, pa je neutemeljen zaključak da je donošenjm planskih akata prvo 2009., a potom 2019. godine uticalo na samu suštinu prava svojine tužilaca, imajući pri tome u vidu da se prema utvrđenju tužilja nije pojavljivala kao podnosilac inicijative za izmenu planskog dokumenta.

Međutim, kod utvrđenog činjeničnog stanja, ne može se prihvatiti zaključak sudova da tužiocima pripada naknada u visini tržišne vrednosti parcela srazmerno njihovim suvlasničkim udelima prema celoj površini parcela. Ovo stoga, što prema utvrđenom činjeničnom stanju nisu cele parcele faktički privedene planiranoj nameni. Prema tome nisu raspravljene činjenice osnovu kojih bi se moglo zaključiti o obimu trpljenja tužilaca zbog nesprovođenja planskih akata u označenom vremenu i prema tome o eventualnom pravu tužilaca na naknadu.

Zbog toga su ukinute nižestepene presude i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje. U ponovljenom postupku prvostepeni sud će raspraviti sve bitne činjenice da bi mogao da se izvede utemeljen zaključak o tome da li su tužioci i u kojoj meri lišene svojinskih ovlašćenja na predmetnim parcelama faktičkim privođenjem parcela planiranoj nameni i koja prava s obzirom na to tužiocima pripadaju.

Na osnovu iznetog primenom člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u izreci.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka, primenom člana 165. stav 3. ZPP, jer zavisi od konačnog ishoda parnice.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković