Utvrđenje suvlasničkog udela na imovini stečenoj u specifičnoj životnoj zajednici

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, dela kojim je usvojen tužbeni zahtev, tuženi je s pozivom na odredbu člana 404. ZPP blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilja je u odgovoru na reviziju predložila da se ne dozvoli odlučivanje o istoj i da se revizija odbaci kao nedozvoljena ili odbije kao neosnovana, a tuženi obaveže na naknadu troškova postupka povodom tog pravnog leka.

O reviziji tuženog nije odlučivano na osnovu člana 404. ZPP (posebna revizija), jer je odredbom člana 403. stav 2. tačka 2. tog Zakona propisano da je revizija uvek dozvoljena ako je drugostepeni sud preinačio prvostepenu presudu i odlučio o zahtevima stranaka.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da revizija tuženog nije osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, stranke su 21.03.1993. godine zaključile brak u Srbiji. Brak je razveden pravnosnažnom presudom austrijskog suda od 08.05.2006. godine, koja je priznata pravnosnažnim rešenjem Višeg suda u Požarevcu R 45/15 od 24.04.2015. godine. Stranke su živele i radile u Austriji i tokom braka kupile su plac sa starom kućom u mestu ..., od novca obezbeđenog iz sredstava kredita, i na tom placu započeli sa gradnjom nove kuće. Poravnanjem zaključenim pred austrijskim sudom 23.05.2006. godine stranke su se dogovorile o zajedničkom starateljstvu nad tada maloletnim detetom i uredile svoje imovinske odnose – tuženi se obavezao da polovinu vlasništva na nepokretnostima u mestu ... prenese na tužilju i da samostalno isplati kredit kod „Bavag Banke“, a obavezu vraćanja kredita kod „Capital Banke“ i pozajmice uzete od tužiljinog oca stranke su zajednički preuzele. Tuženi je 07.08.2006. godine u Austriji zaključio drugi brak, koji je pravnosnažno razveden presudom austrijskog suda od 27.03.2015. godine. Istog dana tuženi i njegova druga supruga zaključili su poravnanje kojim su regulisali međusobne odnose, tako što je utvrđeno da je kuća u mestu ... isključiva svojina tuženog. Stranke od avgusta 2007. godine ponovo zajedno žive u stanu u Beču. One su 11.06.2009. godine pred Opštinskim sudom u Žabarima, u predmetu R 36/09, zaključile poravnanje kojim su, nakon ponovnog uspostavljanja zajednice života i rada u avgustu 2007. godine, regulisali imovinske odnose nastale tokom trajanja njihovog braka i sve do momenta zaključenja tog poravnanja, tako što su se sporazumele da tužilji pripadne ½ dela parcele .. i stare kuće na toj parceli, parcele .. i .. sve u KO ..., kao i ½ dela novosazidane kuće od čvrstog materijala na parceli .. završene do ploče iznad prizemlja i u grubim građevinskim radovima – neomalterisana, bez postavljene instalacije i stolarije. Zajednica života stranaka, ponovo uspostavljena nakon razvoda njihovog braka, trajala je sve do januara 2015. godine. U tom periodu stranke su po zajedničkom dogovoru sticale i gradile sporne objekte od sredstava ostvarenih njihovim radom i od sredstava kredita, a kupile su i predmetno putničko vozilo. Tužilja je radila kao čistačica i ostvarivala je zaradu od oko 1.200 evra mesečno, a tuženi kao moler i njegova zarada je iznosila oko 1.800 evra mesečno. Obe stranke su radom ostvarivale i dodatne prihode koji nisu bili stalni i čija visina je zavisila od vrste i obima posla koji su radili. U kuću u mestu ... stranke su se uselile tokom 2011. godine i to zajednički obeležile u prisustvu rodbine, prijatelja i komšija, a tokom 2012. godine su u toj kući slavile i punoletstvo zajedničkog deteta. Razlog prestanka zajednice života stranaka je tužiljino saznanje da tuženi ima vanbračno dete.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom člana 177. i člana 180. Porodičnog zakona delimično usvojio tužbeni zahtev kojim je traženo utvrđenje suvlasničkog udela tužilje na spornim nepokretnostima i isplata novčane protivvrednosti njenog udela u sticanju putničkog vozila. Po nalaženju tog suda, stranke su sa stanovišta važećih propisa Republike Srbije bile u braku sve do upisa činjenice razvoda njihovog braka u matičnu knjigu, na osnovu presude austrijskog suda priznate rešenjem domaćeg suda od 24.04.2015. godine, a činjenica da je tuženi kao austrijski državljanin bio u braku sa ukrajinskom državljankom je irelevantna, jer je taj brak ništav zbog postojanja bračne smetnje, u smislu člana 33. stav 1. Porodičnog zakona. Tužiljin udeo u sticanju sporne imovine po utvrđenju prvostepenog suda iznosi 36/100 idealnih delova, imajući u vidu visinu prihoda stranaka i činjenicu da je tuženi duže radio u inostranstvu.

Drugostepeni sud je, odlučujući o žalbama obe stranke, preinačio prvostepenu presudu i utvrdio suvlasnički udeo tužilje u sticanju sporne imovine od ½ idealna dela. Po oceni tog suda, tuženi neosnovano pobija prvostepenu presudu žalbenim navodima da je tužbeni zahtev u celosti neosnovan jer u vreme sticanja predmetne imovine stranke nisu bile u bračnoj ili vanbračnoj zajednici, već je on bio u braku sa drugom ženom. Prema stanovištu drugostepenog suda, stranke su od 2007. godine do 2015. godine bile u ekonomskoj zajednici u kojoj su realizovale dogovor o zajedničkoj gradnji objekta započetog u vreme kada su bile u braku, u vezi s čim je nižestepeni sud pravilno cenio činjenicu da je tuženi bio u braku sa drugom ženom koja nije učestvovala u sticanju spornih nepokretnosti, a njihov udeo u sticanju ocenjen je kao podjednak.

Tuženi pobija drugostepenu presudu u delu kojim je pravnosnažno usvojen tužbeni zahtev zbog pogrešne primene odredbe člana 177. i odredbe člana 180. stav 1. Porodičnog zakona. Po stavu revidenta, između stranaka u vreme sticanja spornih nepokretnosti (nastavka gradnje novosagrađenog objekta – radova izvedenih nakon zaključenja poravnanja od 11.06.2009. godine) nije postojala bračna zajednica, jer je njihov brak razveden pravnosnažnom presudom stranog suda od 08.05.2006. godine i on je sve do 27.03.2015. godine bio u braku sa drugom ženom, sa kojom je bio i u ekonomskoj zajednici.

Odredbom člana 177. Porodičnog zakona određen je pojam deobe zajedničke imovine stečene radom u toku trajanja zajednice života u braku. Brak stranaka razveden je presudom austrijskog suda od 08.05.2006. godine, koja je istog dana postala pravnosnažna. Ta presuda priznata je pravnosnažnim rešenjem Višeg suda u Požarevcu R 45/15 od 24.04.2015. godine i tako izjednačena u dejstvu sa domaćom sudskom odlukom. Prema odredbi člana 30. stav 2. Porodičnog zakona, brak prestaje razvodom na dan pravnosnažnosti presude o razvodu braka. Stoga je brak stranaka, zaključen 21.03.1993. godine prestao 08.05.2006. godine, pravnosnažnošću strane presude o razvodu braka koja je priznanjem izjednačena u dejstvu sa domaćom presudom o razvodu braka, pri čemu nije od značaja vreme kada je doneto rešenje o priznanju strane sudske odluke, tako da se sporna imovina ne može smatrati zajedničkom imovinom stečenom u braku stranaka, kako to pogrešno smatra prvostepeni sud.

Drugostepeni sud ne navodi odredbe materijalnog prava na osnovu kojih je izveo zaključak da su stranke sporne nepokretnosti zajednički stekle, ali na osnovu činjenica utvrđenih u prvostepenom postupku zaključuje da su one bile u ekonomskoj zajednici i imale sporazum o zajedničkom ulaganju i gradnji spornih objekata, kao osnov za sticanje prava svojine tužilje.

Odredbom člana 21. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa propisano je da se po samom Zakonu pravo svojine stiče i stvaranjem nove stvari. Prema članu 22. stav 1. tog Zakona, lice koje od svog materijala, svojim radom izradi novu stvar, stiče pravo svojine na tu stvar. U označenim odredbama sadržan je opšti princip imovinskog prava da se pravo svojine stiče stvaranjem nove stvari, odnosno da lice koje svojim materijalom i svojim radom, a sa time se može izjednačiti i svojim sredstvima izradi novu stvar, stiče pravo svojine na tu stvar.

U konkretnom slučaju, ocenom izvedenih dokaza utvrđeno je da su stranke zajedničkim sredstvima nastavile i dovršile izgradnju spornih objekata, započetih u vreme kada su bile u braku, na zemljištu kupljenom u to vreme. Na pravnu valjanost usmenog sporazuma stranaka da zajednički ulažu sredstva u izgradnju spornih objekata nema uticaja činjenica da je tuženi u to vreme bio u braku sa drugom ženom. Utvrđeno je i da su stranke godinu dana nakon razvoda braka (tokom avgusta 2007. godine), u vreme kada se tuženi već nalazio u drugom braku, ponovo zasnovale zajednicu života i rada. Tu činjenicu stranke su potvrdile i kroz sadržinu poravnanja od 11.06.2009. godine (član 2. stav 1) zaključenog u predmetu Opštinskog suda u Žabarima R 36/09, a ona proizilazi i iz njihovog ponašanja – zajedničke proslave završetka gradnje kuće, obeležavanja značajnijih događaja (punoletstvo deteta, krsna slava i slično), zajednički odlasci na proslave i u posete rodbini i prijateljima. Takva zajednica, po oceni revizijskog suda, može se smatrati i vanbračnom zajednicom u smislu člana 4. stav 1. Porodičnog zakona, iako je tuženi tokom njenog trajanja bio u braku, što je bračna smetnja propisana članom 17. navedenog Zakona. Međutim, brak koji je tuženi (srpski i austrijski državljanin) zaključio sa drugom ženom u Austriji, kao državljanin te države, nije priznat u Republici Srbiji da bi mogao proizvoditi pravno dejstvo na njenoj teritoriji i zato predstavljati bračnu smetnju, zbog koje zajednica života i rada stranaka u vreme sticanja sporne imovine ne bi mogla biti smatrana vanbračnom zajednicom, a imovina stečena u toj zajednici biti njihova zajednička imovina u smislu člana 191. stav 1. Porodičnog zakona, na koju se prema stavu 2. tog člana shodno primenjuju odredbe tog Zakona o imovinskim odnosima supružnika.

Revizijskim navodima osporava se i utvrđeno činjenično stanje (član 407. stav 2. ZPP), ali se po oceni Vrhovnog suda u reviziji ne navode ubedljivi razlozi zbog kojih bi relevantne činjenice, utvrđene ocenom izvedenih dokaza, bile dovedene u sumnju.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u prvom stavu izreke.

Troškovi odgovora na reviziju, po oceni Vrhovnog suda nisu bili nužni. Zato je zahtev tužilje za njihovu naknadu odbijen i primenom člana 165. stav 1. u vezi člana 154. stav 1. ZPP odlučeno kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković