Presuda o diskriminaciji ratnih rezervista na osnovu mesta prebivališta

ODBIJA SE, kao neosnovan, zahtev tužene za naknadu troškova revizijskog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 479/16 od 19.11.2018, stavom prvim izreke, odbijen je prigovor apsolutne, stvarne i mesne nenadležnosti suda u ovoj pravnoj stvari. Stavom drugim izreke utvrđeno je da je Zaključkom Vlade RS 05. br.401-161/2008-1 od 17.01.2008. godine, kojim su dozvoljena sredstva radi isplate novčane pomoći ratnim vojnim rezervistima sa prebivalištem na teritoriji sedam nerazvijenih opština (Kuršumlija, Blace, Bojnik, Lebane, Žitorađa, Doljevac i Prokuplje), povređeno načelo jednakih prava i obaveza, čime je izvršena diskriminacija na osnovu mesta prebivališta tužilaca kao učesnika rata 1999. godine sa prebivalištem na teritoriji opština koje nisu navedene u Zaključku Vlade RS. Stavom trećim izreke obavezana je tužena da tužiocima naknadi troškove parničnog postupka u ukupnom iznosu od 447.700,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 746/19 od 21.02.2019. godine, stavom prvim izreke, žalba tužene je delimično usvojena pa je preinačena prvostepena presuda u usvajajućem delu u odnosu na tužioca JJ iz ..., tako što je tužbeni zahtev ovog tužioca odbijen kao neosnovan i tužilac obavezan da tuženoj naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 6.000,00 dinara, dok je u preostalom nepreinačenom usvajajućem delu u odnosu na ostale tužioce žalba tužene odbijena kao neosnovana i prvostepena presuda potvrđena. Stavom drugim izreke tužilac JJ je obavezan da tuženoj naknadi troškove žalbenog postupka u iznosu od 12.000,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena je blagovremeno izjavila reviziju iz svih zakonskih razloga, pobijajući je u delu stava prvog izreke kojim je odbijena kao neosnovana žalba tužene i prvostepena presuda potvrđena u odnosu na tužbeni zahtev tužilaca ĐĐ iz ... i KK iz ... .

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu odluku primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku ("Službeni glasnik RS", br. 72/2011, 49/2013-US, 74/2013- US, 55/2014, 87/2018, 18/2020, u daljem tekstu: ZPP) i ocenio da je revizija tužene delimično osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, dok na druge bitne povrede odredaba parničnog postupka revizija tužene određeno ne ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja KK iz ... je, kao pripadnik rezervnog sastava vojske, a ... po struci, bila mobilisana pri Vojnoj pošti ... ... tokom rata 1999. godine u periodu od 24.03.1999. godine do 25.06.1999. godine. U tom periodu bila je raspoređena na teritoriji Vojvodine, najčešće u ... na poslovima ... u bombardovanju, na području izloženom ratnim dejstvima.

Tužilac ĐĐ iz ... je bio na redovnom odsluženju vojnog roka pri Vojnoj pošti ... ... tokom rata 1999. godine, u periodu od 01.04.1999. godine do 23.06.1999. godine. U tom periodu bio je raspoređen u Paštriku, na granici Srbije sa Albanijom, gde je bio izložen ratnim dejstvima.

Zaključkom Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine prihvaćena je informacija o potrebi obezbeđenja sredstava ostvarenih u postupku privatizacije za isplatu pomoći nerazvijenim opštinama navedenim u tom aktu i njihovoj raspodeli po kriterijumima koje sačine zajedničke komisije sastavljene od predstavnika lokalne samouprave i štrajkačkih odbora ratnih vojnih rezervista sa prebivalištem na teritoriji tih opština. Pravo na dobijanje novčane pomoći, po tom Zaključku, stiče svaki ratni vojni rezervista iz označenih opština koji dostavi pravnosnažnu presudu donetu na osnovu odricanja od tužbenog zahteva pred nadležnim sudovima protiv Republike Srbije, radi isplate naknade, kao i pismenu izjavu da nema daljih potraživanja po tom osnovu prema državi. Navedeni Zaključak Vlada Republike Srbije je donela u skladu sa Sporazumom od 11.01.2008. godine koji je zaključila sa štrajkačkim odborima ratnih vojnih rezervista Kuršumlije, Blaca, Bojnika, Lebana, Žitorađe, Doljevca i Prokuplja. Tužilac svoj zahtev zasniva na činjenici da se nalazio na odsluženju redovnog vojnog roka i učestvovao u ratu, kao i rezervisti u nerazvijenim opštinama.

Tužioci KK i ĐĐ svoj zahtev za utvrđenje diskriminacije zasnivaju na činjenici da su učestvovali u ratu, kao i rezervisti u nerazvijenim opštinama, sa kojima je Vlada RS postigla Sporazum o isplati ratnih dnevnica, a da po ovom osnovu nisu primili nikakvu novčanu naknadu od tužene.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev tužilaca KK i ĐĐ i utvrdili da je prema njima učinjena diskriminacija u odnosu na druge vojne rezerviste kojima je naknada ratnih dnevnica isplaćena na osnovu Sporazuma Vlade i štrajkačkog odbora ratnih vojnih rezervista nerazvijenih opština zaključenog 11.01.2008. godine.

Neosnovani su navodi revizije kojima se, u odnosu na zahtev tužilje KK, ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava.

Pravilno su nižestepeni sudovi postojanje diskriminatorskog ponašanja tužene prema tužilji KK cenili neposrednom primenom člana 21. Ustava Republike Srbije i člana 14. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Na ovaj način, iako pravljenje razlike u postupanju prema nekom licu u odnosu na druga lica koja su u istoj ili sličnoj situaciji, ne predstavlja uvek akt diskriminacije, nižestepeni sudovi su osnovano zaključili da u konkretnom slučaju navedene radnje tužene, isplate ratnih dnevnica samo rezervistima iz navedenih sedam opština, predstavlja diskriminatorsko ponašanje prema tužilji KK, jer tužena nije dokazala da je za ovakvo – nejednako postupanje, postojalo objektivno i razumno opravdanje. Ovo zato što iz sadržine Sporazuma od 11.01.2008. godine i Zaključka Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine proizlazi da je finansijska pomoć koja je uplaćena na poseban račun sedam opština navedenih u Sporazumu uplaćena radi isplate ratnih dnevnica ratnim vojnim invalidima i vojnim rezervistima koji su učestvovali u odbrani zemlje u toku NATO bombardovanja 1999. godine. Tačno je da Opštine Kuršumlija, Lebane, Bojnik, Žitorađa, Doljevac, Prokuplje i Blace imaju status nerazvijenih opština, ali to nužno ne znači da i svi rezervisti sa prebivalištem na teritoriji ovih opština spadaju u kategoriju socijalno ugroženih lica, niti da rezervisti sa teritorija drugih opština, van opština navedenih u sporazumu, ne spadaju u tu kategoriju lica, jer se status socijalne ugroženosti dokazuje na zakonom predviđen način.

Na osnovu Sporazuma od 11.01.2008. godine i Zaključka Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine izvršena je isplata ratnih dnevnica svim vojnim rezervistima sa teritorija navedenih opština, samo po osnovu njihovog prebivališta na teritoriji tih opština, bez prethodne provere, odnosno utvrđenja njihovog socijalnog statusa. Imajući ovo u vidu, nižestepeni sudovi su osnovano zaključili da nije postojalo objektivno prihvatljivo opravdanje za različito postupanje tužene prema tužilji KK prilikom isplate ratnih dnevnica vojnim rezervistima samo na osnovu njihovog prebivališta, pa proizlazi da ovakvim postupanjem tužene jeste izvršena diskriminacija u odnosu na vojne rezerviste koji imaju prebivalište na teritoriji drugih opština, pa i u odnosu na tužilju, koja je bila u istoj situaciji kao i rezervisti sa teritorija navedenih sedam opština, jer je kao … po struci, u toku NATO bombardovanja 1999. godine, bila mobilisana kao pripadnik rezervnog sastava vojke i po tom osnovu ostvarila pravo na isplatu ratnih dnevnica, koje joj nisu isplaćene. Pri tome, tužena nije dokazala da je tužilja bila angažovana po osnovu radne obaveze.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. ZPP, odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Osnovano se navodima revizije osporava pravilnost primene materijalnog prava i izloženo pravno mišljenje nižestepenih sudova u odnosu na tužbeni zahtev tužioca ĐĐ iz ... .

Zabrana diskriminacije po bilo kom osnovu propisana je odredbom člana 21. Ustava Republike Srbije, uz ograničenje da se diskriminacijom ne smatraju posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koje su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima. Opšta zabrana diskriminacije predviđena je i članom 1. Protokola 12. uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Prebivalište je, uz državljanstvo i lično ime, atribut svakog fizičkog lica. Zbog toga neopravdano pravljenje razlike po tom osnovu predstavlja diskriminaciju u postupanju suprotno navdenim odredbama Evropske konvencije i Ustava Republike Srbije.

Članom 7. Zakona o Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“ 43/94, 74/99) koji se primenjivao u vreme rata u SRJ, propisano je da se Vojska Jugoslavije sastoji od stalnog i rezervnog sastava, da stalni sastav Vojske čine profesionalni pripadnici Vojske i vojnici na služenju vojnog roka, a da rezervni sastav Vojske Srbije čine rezervni oficiri, rezervni podoficiri i vojnici u rezervi, te da se rezervni sastav Vojske deli na aktivnu i pasivnu rezervu. Tačkom 1. Zaključka Komisije koja je sačinjavala kriterijume za dodelu novčane pomoći vojnim rezervistima iz 1999. godine, navedeno je da pravo na novčanu pomoć u iznosu od 100% dnevnice imaju svi vojni rezervisti, a tačkom 4. je navedeno da nemaju pravo na novčanu pomoć sledeće kategorije lica, i to aktivna vojna lica, tada i sada u Vojsci, pripadnici OUP-a i rezervnog sastava OUP-a i lica koja su naknadu po ovom osnovu ostvarila i naplatila u sudskim i drugim postupcima.

Imajući u vidu odredbe Zakona o Vojsci Jugoslavije, u kojima se navodi sastav Vojske Jugoslavije, te Zaključak Komisije koja je sačinjavala kriterijume za dodelu novčane pomoći vojnim rezervistima iz 1999. godine, a u kojem je navedeno ko ima pravo na novčanu pomoć, po oceni Vrhovnog kasacionog suda tužilac ĐĐ ne spada u grupu lica koja bi imala pravo na naplatu ratnih dnevnica, jer je u periodu ratnih dejstava 1999. godine bio u stalnom sastavu Vojske Jugoslavije, saglasno odredbi člana 7. Zakona o Vojsci Jugoslavije. Kako iz Zaključka Komisije koja je sačinila kriterijume za dodelu novčane pomoći vojnim rezervistima iz 1999. godine, gde se u tački 4. navodi da nemaju pravo na novčanu pomoć određene kategorije lica, između ostalog i aktivna vojna lica, tada i sada u Vojsci, a tužilac je u vreme ratnih dejstava spadao u kategoriju aktivnih vojnih lica, odnosno u stalni sastav Vojske Jugoslavije, to isti ne spada u grupu lica koja bi imala pravo na naplatu ratnih dnevnica.

Kako dakle, tužilac ĐĐ nije učestvovao u ratu kao ratni vojni rezervista, već je bio u stalnom sastavu Vojske, kao vojnik na redovnom odsluženju vojnog roka, to ne spada u krug lica kojima pripada pravo na isplatu ratnih dnevnica, zbog čega u odnosu na njega postupanjem tužene nije izvršena diskriminacija zbog neisplate ratnih dnevnica na način na koji je to pravo priznato rezervistima iz navedenih nerazvijenih opština, saglasno navedenom Sporazumu.

Iz navedenih razloga, Vrhovni kasacioni sud je primenom člana 416. stav 1. ZPP, stavom drugim izreke preinačio obe nižestepene presude i tužbeni zahtev tužioca ĐĐ odbio, kao neosnovan.

Tužilac ĐĐ je u obavezi da solidarno sa tužiocem JJ iz ... tuženoj naknadi troškove parničnog i žalbenog postupka odmerene prema vrsti konkretnog spora u skladu sa Tarifom o nagradama i naknadama troškova za rad advokata, u ukupnom iznosu od 18.000,00 dinara i to za sastav odgovora na tužbu iznos od 6.000,00 dinara i za sastav žalbe iznos od 12.000,00 dinara.

Iz navedenih razloga, a na osnovu odredbe člana 165. stav 2. u vezi čl. 153, 154. i 163. ZPP, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Imajući u vidu delimičan uspeh tužene u revizijskom postupku, tuženoj ne pripada pravo na naknadu troškova za sastav revizije, zbog čega je primenom člana 165. ZPP odlučeno kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća-sudija

Božidar Vujičić,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić