Odgovornost lokalne samouprave za naknadu po osnovu faktičke eksproprijacije zemljišta

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Slađane Nakić Momirović, predsednika veća, Dobrile Strajina i Marine Milanović, članova veća, u parnici tužilaca AA iz ..., BB iz ... i VV iz ..., čiji je zajednički punomoćnik Branislav Herceg, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate, odlučujući o reviziji tuženog, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 613/20 od 05.03.2020. godine, u sednici održanoj 31.03.2021. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 613/20 od 05.03.2020. godine, u odnosu na tužioca AA.

ODBACUJE SE, kao nedozvoljena revizija tužene izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 613/20 od 05.03.2020. godine, u odnosu na tužioce BB i VV.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 2542/2018 od 03.02.2020. godine, prvim stavom izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužilaca, pa je drugim stavom izreke, obavezan tuženi da tužiocima isplati ukupno 8.066.100,15 dinara, i to tužiocu AA iznos od 5.094.322,00 dinara, tužiocu BB iznos od 2.547.161,10 dinara i tužilji VV iznos od 424.526,85 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 03.02.2020. godine do isplate. Trećim stavom izreke, obavezan je tuženi da tužiocima naknadi troškove ovog postupka u ukupnom iznosu od 523.115,92 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 613/20 od 05.03.2020. godine, prvim stavom izreke, žalba tuženog je odbijena i prvostepena presuda potvrđena. Drugim stavom izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, pobijajući je zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku (,,Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 18/20), pa je našao da je revizija neosnovana u odnosu na tužioca AA.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi je u LN ... KO ... upisan kao vlasnik parcele broj ..., površine 36 a 41 m2, zemljište pod zgradom – objektom, a ulica .., koja je izgrađena na navedenoj parceli upisana je kao državna svojina RS, čiji je korisnik tuženi. Parcela, raniji kat.br. .../..., površine 13 ari 11 m2 i parcela broj .../..., površine 0,5 ari 40 m2, u celosti su deo kat. parcele novog stanja broj ... KO ..., površine 36 ari 41 m2. U ZKUL broj ... za KO ..., koja je u „A“ listu upisana pod brojem ... (parcela broj .../...) i ... (parcela broj .../...), kao vlasnici su upisani pok. GG u 18/20 idealnih delova i tužilja VV (rođena VV1) u 1/20 dela. Rešenjem o nasleđivanju Opštinskog suda u Novom Sadu O 1859/92 od 27.01.1993. godine za naslednika pok. GG oglašeni su DD i tužioci AA i BB, svako u 1/3 dela, s tim što parcele broj .../... i ..../... nisu bile predmet zaostavštine, jer je obnova zemljišnih knjiga bila 1984/85. godine. Rešenjem o nasleđivanju Opštinskog suda u Novom Sadu O 2277/16 od 22.02.2007. godine, za naslednika pok. DD oglašen je tužilac AA. Novoformirana parcela broj ... KO ..., površine 3.641 m2, obuhvaćena je Planom generalne regulacije naseljenog mesta Veternik („Službeni list Grada Novog Sada“ br. 27/15 i 14/17), nalazi se u zoni porodičnog stanovanja u starim delovima naselja i u celosti je namenjena za javno građevinsko zemljište, za javnu i saobraćajnu površinu – regulaciju ulice ..., nije namenjena za izgradnju i na njoj nisu određene regulacione i građevinske linije. Kao javna i saobraćajna površina – ulica ..., ova parcela je kompletno opremljena infrastrukturom (vodnom,elektroenergetskom, telekomunikacionom i gasnom), a saobraćajna površina je izgrađena od asfaltnog zastora, neometano je koristi neograničeni broj lica za javni saobraćaj i ista predstavlja dobro od opšteg interesa. Navedenim planskim dokumentom određeno je zauzeće celokupne površine parcele broj ... (3641 m2) u čiji sastav su delom ušle parcele ranije .../..., površine 13 ari 11 m2, parcela broj .../... površine 0,5 ari 40 m2, ukupne površine 1.851 m2, spram ukupne površine ove dve parcele idealnog dela svakog tužioca. Tužiocu AA oduzeto je 1.110,6 m2 površine predmetnih parcela, tužiocu BB 555,3 m2, a tužilji VV 92,55m2, zbog čega im na ime naknade za faktički izuzeto zemljište pripadaju iznosi bliže označeni u izreci prvostepene odluke, prema tržišnoj vrednosti zemljišta na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka građevinske struke. Parcela broj ... po novom premeru predstavlja ulicu i nastala je u postupku premera za KO ..., u kojoj je rađen samo premer, ali ne i komasacija, zbog čega RGZ SKN ne raspolaže komasacionim iskazima. Postupak eksproprijacije u vezi sa parcelom broj ... KO ..., ni ranijim brojevima parcela .../... i .../... nikad nije vođen, niti je tužiocima bilo kakva naknada isplaćena za oduzeto zemljište.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su pravilnom primenom materijalnog prava obavezali tuženog da isplati novčanu naknadu tužiocu AA zbog izvršene faktičke eksproprijacije zemljišta.

Prema članu 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, do dozvoljenog oduzimanja prava svojine, koje ne predstavlja povredu prava na imovinu, može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjeno u javnom interesu, utvrđenom na osnovu zakona, i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

Odredbom člana 2. stav 1. tačka 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 72/09) propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju javnih objekata ili javnih površina za koje se utvrđuje opšti interes u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i drugo).

Odredbom člana 10. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 72/11... 95/18) pored ostalog propisano je: da dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu tog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom - javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i drugo (stav 2); da svako ima pravo da dobro u opštoj upotrebi koristi na način koji je radi ostvarivanja te namene propisan zakonom, odnosno odlukom organa i pravnog lica koje su ta dobra data na upravljanje (stav 5); da su dobra u opštoj upotrebi u svojini Republike Srbije, izuzev puteva II reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj teritoriji se nalaze kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koje nisu deo autoputa ili državnog puta I i II reda), trgova i javnih površina, koji su u svojini lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze (stav 10).

U konkretnom slučaju, sporno zemljište je Planom generalne regulacije naseljenog mesta Veternik određeno za ulicu i saobraćajnicu koju koristi neograničen broj lica za javni saobraćaj i u prirodi jeste ulica koja ima svoj naziv. Zbog toga je ono, saglasno citiranim odredbama Zakona o javnoj svojini, postalo dobro u opštoj upotrebi u javnoj svojini tuženog kao jedinice lokalne samouprave, koje kao ulicu svako ima pravo da koristi na način koji je radi ostvarivanja te namene propisan zakonom i podzakonskim aktima. Na taj način izvršena je „faktička eksproprijacija“ koja nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji, odnosno izuzimanju zemljišta. Tužilac AA je faktički lišen prava svojine, sa svim atributima iz člana 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, i nije dužan da trpi štetne posledice zato što nadležni organ nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji (izuzimanju iz poseda), koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade.

Tuženi je obveznik isplate naknade jer se sporna parcela, koristi kao ulica - dobro u opštoj upotrebi i u javnoj svojini, na kojem tuženi ima pravo svojine u skladu sa članom 10. stav 10. Zakona o javnoj svojini. Visina ove naknade, koja tužiocu AA pripada na osnovu člana 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju i na osnovu člana 58. Ustava Republike Srbije, određena je prema tržišnoj vrednosti zemljišta prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka koji su sudovi prihvatili, a tuženi nije predložio novo veštačenje u smislu člana 271. ZPP.

Imajući izloženo u vidu, nisu osnovani revizijski navodi tuženog o pogrešnoj primeni materijalnog prava, zasnovani na stavu revidenta da nije obveznik naknade jer ni jednom svojom radnjom nije deposedirao tužioca. Tuženi je titular prava javne svojine na spornom zemljištu koje je faktički (bez pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji, odnosno izuzimanju iz poseda) pretvoreno u dobro u opštoj upotrebi - ulicu, a isto je za takvu namenu predviđeno i odgovarajućim planskim aktom.

Pravilno su nižestepeni sudovi primenom materijalog prava, shodno odredbi člana 42. Zakona o eksproprijaciji utvrdili visinu naknade za faktički oduzeto zemljište u visini njegove tržišne vrednosti i na tako određeni iznos naknade tužiocu dosudili zakonsku zateznu kamatu od dana presuđenja pa do isplate u smislu člana 277. Zakona o obligacionim odnosima.

Nesonovani su navodi revizije kojima se osporava pravilna primena materijalnog prava. Ovo tim pre što se u reviziji ponavljaju navodi koji su isticani u žalbi protiv prvostepene presude, koje navode je drugostepeni sud pravilno ocenio kao neosnovane i za tu ocenu dao jasne i dovoljne razloge, koje ovaj sud u svemu prihvata. Revizijskim navodima kojima se ukazuje da u ovom slučaju nije dokazano da li je sproveden postupka komasacije, od čega zavisi odluka o tužbenom zahtevu, zapravo se osporava pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja i stavaljaju primedbe na ocenu dokaza iz člana 8. ZPP, zbog kojih se revizija ne može izjaviti prema članu 407. stav 2. ZPP.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući dozvoljenost izjavljene revizije na osnovu člana 410. stav 2. tačka 5. Zakona o parničnom postupku u odnosu na tužioce BB i VV, Vrhovni kasacioni sud je našao da revizija nije dozvoljena.

Tužba radi isplate naknade za faktički eksproprisano zemljište podneta je dana 25.10.2018. godine, a vrednost predmeta pobijanog dela pravnosnažne presude za tužioca BB je iznos od 2.547.161,10 dinara i za tužilju VV je 424.526,85 dinara.

Prema odredbi člana 403. stav 3. Zakona o parničnom postupku, revizija nije dozvoljena u imovinsko pravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Tužioci nisu jedinstveni suparničari, u smislu člana 210. ZPP, pa se ocena dozvoljenosti revizije ceni u odnosu na svakog od tužilaca pojedinačno. Vrednost pobijanog dela pravnosnažne presude u odnosu na svakog tužioca pojedinačno, a prema srednjem kursu NBS, na dan podnošenja tužbe, predstavlja dinarske protivrednosti ispod 40.000 evra.

Na osnovu člana 413. Zakona o parničnom postupku, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Slađana Nakić Momirović,s.r.

Za tačnost otpravka

upravitelj pisarnice

Marina Antonić