Presuda Vrhovnog kasacionog suda o zastarelosti zahteva za naknadu štete

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Jasminke Stanojević, predsednika veća, Biserke Živanović i Spomenke Zarić, članova veća, u pravnoj stvari tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Stevan Kosanović, advokat iz .., protiv tužene Republike Srbije, Vlade Republike Srbije, koju zastupa Državno pravobranilaštvo, Beograd, radi diskriminacije i naknade štete, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 667/20 od 28.05.2020. godine, na sednici održanoj 14.10.2020. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 667/20 od 28.05.2020. godine u delu u kome je potvrđena presuda Višeg suda u Zrenjaninu P 308/18 od 17.12.2019. godine.

ODBACUJE SE, kao nedozvoljena, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 667/20 od 28.05.2020. godine u delu u kome je potvrđeno rešenje Višeg suda u Zrenjaninu P 308/18 od 18.02.2020. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Zrenjaninu P 308/18 od 17.12.2019. godine, stavom prvim izreke, utvrđeno je da je tužena diskriminatorski postupala prema tužiocu po osnovu mesta prebivališta tužioca donošenjem Zaključka Vlade RS 05 broj 401-161/2008-1 od 17.01.2008. godine kojim su obezbeđena novčana sredstva radi isplate novčane pomoći samo ratnim vojnim rezervistima sa prebivalištem na teritoriji sedam nerazvijenih opština Kuršumlija, Blace, Bojnik, Lebane, Žitorađa, Doljevac i Prokuplje i isplaćena novčana pomoć putem organa lokalne samouprave navedenih opština napred pomenutim ratnim vojnim rezervistima, te tužiocu kao ratnom vojnom rezervisti koji je imao prebivalište u ... uskratila isplatu iz razloga nepostojanja prebivališta tužioca na teritoriji sedam nerazvijenih opština, čime ga je stavila u nepovoljniji položaj u odnosu na ratne vojne rezerviste sa teritorije tih opština. Stavom drugim izreke, odbijen je tužbeni zahtev kojim je traženo da se obaveže tužena da tužiocu na ime naknade nematerijalne štete za pretrpljene duševne bolove zbog povrede prava ličnosti diskriminatorskim postupanjem tužene prema tužiocu isplati iznos od 100.000,00 dinara sa kamatom po Zakonu o zateznoj kamati počev od presuđenja do isplate. Stavom trećim izreke, odbijen je tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se obaveže tužena da ukloni posledice svog diskriminatorskog postupanja prema tužiocu na taj način što će tužioca kao ratnog vojnog rezervistu dovesti u isti materijalni položaj u koji je tužena stavila ratne vojne rezerviste sa prebivalištem na teritoriji sedam opština, tako što će tužiocu isplatiti novčanu naknadu u vrednosti novčane pomoći računate po jednom danu isplaćene ratnim vojnim rezervistima, za 83 dana učešća tužioca kao pripadnika vojske Jugoslavije u ratu 1999. godine, sa pripadajućim kamatom. Stavom četvrtim izreke, obavezana je tužena da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 29.300,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate. Stavom petim izreke, odbijen je zahtev tužioca za isplatu zakonske zatezne kamate na dosuđeni iznos parničnih troškova počev od dana presuđenja do dana izvršnosti presude. Rešenjem Višeg suda u Zrenjaninu P 308/18 od 18.02.2020. godine, odbijen je prigovor tužioca izjavljen protiv naloga za plaćanje sudske takse.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 667/2020 od 28.05.2020. godine, stavom prvim izreke, žalbe tužioca su odbijene i prvostepena presuda, u delu kojim je odbijen tužbeni zahtev i odlučeno o troškovima postupka, i prvostepeno rešenje potvrđeni. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u odbijajućem delu, tužilac je izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući dozvoljenost revizije, protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 667/2020 od 28.05.2020. godine u delu u kome je potvrđeno rešenje Višeg suda u Zrenjaninu P 308/18 od 18.02.2020. godine, u smislu člana 410. stav 2. tačka 5. u vezi člana 420. stav 6. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, br.72/11 i 55/14), Vrhovni kasacioni sud je našao da revizija nije dozvoljena.

Revizijom tužioca u ovom delu, pobija se drugostepena odluka u delu kojim je potvrđeno prvostepeno rešenje kojim je odbijen prigovor tužioca izjavljen protiv naloga za plaćanje sudske takse. Odredbom člana 420. stav 1. ZPP, propisano je da se stranke mogu da izjave reviziju i protiv rešenja drugostepenog suda kojim je postupak pravnosnažno okončan. Imajući ovo u vidu, kao i da je u konkretnom slučaju revizija izjavljena protiv drugostepene rešenja kojim je odlučeno o sporednom traženju tužioca, koje ne čini njegovo glavno potraživanje, i kojim se postupak pravnosnažno ne okončava, to je i revizija nedozvoljena prema vrsti odluke koja se njom pobija, shodno članu 403. u vezi sa članom 28. stav 1. ZPP, zbog čega je primenom člana 413. ZPP, odlučeno kao u stavu drugom izreke.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, broj 72/11 i 55/14), pa je našao da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana pred drugostepenim sudom nije došlo do propusta u primeni ili do nepravilne primene neke od odredaba ovog zakona, zbog čega nema ni bitne povrede iz člana 374. stav 1. ZPP, na koju se revizijom ukazuje.

Prema činjeničnom stanju na kome je zasnovana pravnosnažna odluka, u delu koji se revizijom pobija, tužilac je bio mobilisan za učešće u ratu 1999. godine u periodu od 09.04.1999. godine do 26.06.1999. godine, kao pripadnik VP .../... .... Za vreme boravka na ratištu nisu mu isplaćivane dnevnice. Na osnovu Zaključka Vlade RS 05 broj 401- 161/2008 od 17.01.2008. godine, kojim su dozvoljena sredstva radi isplate novčane pomoći ratnim vojnim rezervistima, sa prebivalištem na teritoriji sedam nerazvijenih opština (Kuršumlija, Blace, Bojnik, Lebane, Žitorađa, Doljevac i Prokuplje) izvršena je isplata ratnih dnevnica rezervistima sa područja navedenih opština. Tužbom u ovoj pravnoj stvari tužilac traži da se utvrdi da je diskriminisan u odnosu na ostale učesnike rata iz Topličkog okruga, te da ima pravo na naknadu materijalne i nematerijalne štete po osnovu učinjene diskriminacije.

Postojanje diskriminacije izvršene Sporazumom od 11.01.2008. godine i Zaključkom Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine, nastalim pre stupanja na snagu Zakona o zabrani diskriminacije („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 22/09 - stupio na snagu 07.04.2009. godine), nižestepeni sudovi su cenili na osnovu člana 21. Ustava Republike Srbije i člana 14. Evropske Konvencije o ljudskim pravima, a iz sadržine Sporazuma od 11.01.2008. godine i Zaključka Vlade RS od 17.08.2008. godine proizilazi da je finansijska pomoć koja je uplaćena na poseban račun sedam opština navedenih u Sporazumu, uplaćena radi isplate ratnih dnevnica ratnim vojnim invalidima i vojnim rezervistima koji su učestvovali u odbrani zemlje u toku NATO bombardovanja 1999. godine, odnosno da ista ne predstavlja socijalnu pomoć ugroženima.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su pravilno zaključili da tužbeni zahtev tužioca za isplatu naknade materijalne i nematerijalne štete u visini traženog iznosa nije osnovan jer je nastupila zastarelost potraživanja, u smislu člana 376. Zakona o obligacionim odnosima.

Prema zaključku Vrhovnog kasacionog suda od 14.11.2017. godine, tužba za utvrđenje postojanja diskriminacije ne zastareva, potraživanje radi naknade štete (materijalne i nematerijalne) zastareva u rokovima iz člana 376. Zakona o obligacionim odnosima, kao i da rok zastarelosti zahteva za naknadu štete po osnovu diskriminacije, počinje da teče od momenta donošenja Zaključka Vlade RS od 17.01.2008. godine.

Odredbom člana 376. stav 1. ZOO, propisano je da potraživanje naknade prouzrokovane štete zastareva za tri godine od kad je oštećenik doznao za štetu i za lice koje je štetu učinilo, a u svakom slučaju ovo potraživanje zastareva za pet godina od kad je šteta nastala (stav 2.).

Saglasno iznetom, kako potraživanje radi naknade štete zastareva u rokovima iz člana 376. ZOO, to je po oceni Vrhovnog kasacionog suda pravilna odluka drugostepenog suda u odbijajućem delu tužbenog zahteva za naknadu materijalne i nematerijalne štete. Naime, pravilno su sudovi ocenili istaknuti prigovor zastarelosti, odnosno da je godine ratnim vojnim rezervistima Topličkog okruga priznato pravo na novčanu naknadu u smislu člana 5. Zaključka, te je tužilac tužbu za materijalnu i nematerijalnu štetu podneo 15.01.2018. godine, nakon što je protekao zastarni rok propisan članom 376. ZOO.

Neosnovani su navodi revizije kojima se ističe da se početak roka za podnošenje zahteva za otklanjanje posledica diskriminacije ima računati od dana utvrđenja da je diskriminacija izvršena, kao i da šteta kao sporedni zahtev ne zastareva, jer glavni tužbeni zahtev ne zastareva. Naime, nižestepeni sudovi su postojanje diskriminacije izvršene Sporazumom od 11.01.2008. godine i Zaključkom Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine, nastalim pre stupanja na snagu Zakona o zabrani diskriminacije („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 22/09 - stupio na snagu 07.04.2009. godine), pravilno cenili na osnovu člana 21. Ustava Republike Srbije i člana 14. Evropske Konvencije o ljudskim pravima. Shodno navedenom ne mogu se računati rokovi od dana utvrđenja da je diskriminacija izvršena, već potraživanje radi naknade štete zastareva u rokovima iz člana 376. Zakona o obligacionim odnosima, dok rok zastarelosti zahteva za naknadu štete po osnovu diskriminacije, počinje da teče od momenta donošenja Zaključka Vlade RS od 17.01.2008. godine. Zbog navedenog neosnovani su navodi o pogrešnoj primeni materijalnog prava, a ostalim navodima revizije ne dovodi se u sumnju zakonitost i pravilnost pobijane odluke.

Na osnovu iznetog, primenom člana 414 stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Jasminka Stanojević, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić