Odluka Vrhovnog suda o iscrpljenosti sume osiguranja kod naknade štete

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Dragane Marinković, predsednika veća, Marine Milanović i Zorice Bulajić, članova veća, u parnici tužilaca AA i BB, oboje iz ..., zakonskih naslednika prvobitno označenog tužioca BB, čiji je punomoćnik Sonja Hadži-Borjanović, advokat iz ..., protiv tuženog „DDOR Novi Sad“ ado Novi Sad, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužilaca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 571/2021 od 20.04.2021. godine, u sednici veća održanoj dana 31.05.2023. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužilaca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 571/2021 od 20.04.2021. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 571/2021 od 20.04.2021. godine, stavom prvim izreke, žalba tužilaca je usvojena, pa je presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 12747/19 od 16.01.2020. godine ukinuta. Stavom drugim izreke, tužbeni zahtev tužilaca kojim se traži da se obaveže tuženi da im na ime naknade materijalne štete zbog izgubljene zarade pokojnog BB, za period od 01.03.2010. godine do 01.02.2019. godine isplati ukupan iznos od 5.300.000,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 01.02.2019. godine do isplate, kao zahtev kojim su tražili da im tuženi na ime naknade materijalne štete zbog izgubljene zarade pok. BB za period od 01.02.2019. godine do 01.01.2020. godine na ime glavnice isplati ukupan iznos od 275.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na svaki mesečni iznos od 25.000,00 dinara, počev od dospelosti, svakog 01. u mesecu, kao i zahtev da im tuženi naknadi troškove postupka sa zakonskom zateznom kamatom od presuđenja do isplate, odbijen. Stavom trećim izreke, obavezani su tužioci da tuženom naknade troškove postupka u iznosu od 54.400,00 dinara. Stavom četvrtim izreke, odbijeni su zahtevi stranaka za naknadu troškova žalbenog postupka. Stavom petim izreke, upućuje se prvostepeni sud da odluči o zahtevu tužioca AA za oslobađanje od plaćanja sudskih taksi.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužioci su blagovremeno, preko punomoćnika, izjavili reviziju.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu odredbe člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 3. Zakona parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ br: 72/11, ... 18/20) Vrhovni sud je ocenio da revizija nije osnovana.

U postupku donošnja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, kao ni druge bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 407. stav 1. ZPP, zbog kojih se revizija može izjaviti. U postupku po žalbi drugostepeni sud nije propustio da primeni, niti je nepravilno primenio odredbe procesnog zakona, što je bilo ili je moglo biti od uticaja na zakonitost i pravilnost pobijane presude.

Naime, radi otklanjanja bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 4. ZPP načinjene od strane prvostepenog suda drugostepeni sud je pravilno postupio primenjujući odredbu člana 383. stav 4. ZPP kada je zakazao glavnu raspravu, odlučio o žalbi i zahtevima stranaka, obzirom da je u istoj parnici prvostepena presuda već jedanput bila ukinuta, zbog čega je ukazivanje na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 407. stav 2. tačka 2. od strane drugostepenog suda neosnovano kao i ukazivanje na bitnu povredu iz člana 374. stav 2. tačka 10. ZPP – da je već pravnosnažno odlučeno o prigovoru iscrpljenosti sume osiguranja tuženog, koji navodi su isticani i u žalbenom postupku, a cenjeni su od strane drugostepenog suda kao neosnovani, za šta su dati detaljni i pravilni razlozi, koje prihvata i na koje upućuje i ovaj sud.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su pravni sledbenici sada pok. BB, prvobitno označenog tužioca u ovoj parnici, koji je preminuo u toku žalbenog postupka, a pre održavanja rasprave pred drugostepenim sudom. Sada pok. BB je dana 05.05.1992. godine povređen u saobraćajnoj nezgodi i usled zadobijenih povreda pretrpeo je materijalnu i nematerijalnu štetu. Presudom Opštinskog suda u Novom Sadu P 10501/92 od 21.09.1993. godine, presudom Opštinskog suda u Novom Sadu P 4333/94 od 24.03.1995. godine, presudom Opštinskog suda u Novom Sadu P 372/99 od 25.10.2005. godine i presudom Opštinskog suda u Novom Sadu P 7164/07 od 03.06.2008. godine, tužiocu je dosuđena naknada nematerijalne štete. Presudom Opštinskog suda u Novom Sadu P 7164/07 od 03.06.2008. godine, tužiocu je dosuđena naknada nematerijalne štete, zatim materijalne štete na ime izgubljene zarade za period do 2007. godine i naknada na ime novačne rente, u kom delu je navedena presuda odlukom Okružnog suda u Novom Sadu Gž 5714/08 od 14.05.2009. godine preinačena i zahtev tužioca za isplatu rente odbijen, zbog usvojenog prigovora zastarelosti potraživanja ovog vida štete. Tužiocu je presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P 3560/2010 od 24.05.2010. godine dosuđena naknada na ime izgubljene zarade za period od 01.12.2007. godine do 31.03.2010. godine. Limit sume osiguranja na dan štetenog događaja 05.05.1992. godine iznosio je 10.000.000,00 tadašnjih dinara. Diskontovanjem iznosa glavnice od datuma isplate izvršenih do dana štetnog događaja 05.05.1992. godine, tuženi je isplatio na ime glavnog duga, bez kamata i troškova novčane iznose po pravnosnažnim presudama sada pok. BB, ali i VV, licu koja je pretrpela štetu prouzrokovanu istim štetnim događajem i od istog tuženika. Imajući u vidu dosuđene iznose naknade materijalne i nematerijalne štete po navedenim presudama BB i isplatu izvršenu VV, diskontovani iznosi izvršenih isplata od strane tuženog na dan štetnog događaja 05.05.1992. godine iznosi 19.263.616,80 tadašnjih dinara po zbirnim koeficijentima revalorizacije, odnosno 19.240.175,72 tadašnjih dinara po mesečnim koeficijentima revalorizacije. Kako je suma osiguranja na dan štetnog događaja 05.05.1992. godine iznosila 10.000.000,00 tadašnjih dinara, to je isplatama glavnice, suma osiguranja iscrpljena sa 192,63% odnosno 192,40%, a ukoliko bi se diskont vršio primenom koeficijenta rasta cena na malo za februar 1994. godine, tada bi procenat iscrpljenosti sume osiguranja iznosio 9,43%.

Kod tako utvrđenog činjeničnog stanja, drugostepeni sud je pravilno zaključio da je tužbeni zahtev tužilaca neosnovan, zbog iscrpljenosti sume osiguranja, pa je pravilnom primenom odredaba članova 940. i 941. Zakona o obligacionim odnosima i člana 93. Zakona o osnovama sistema osiguranja imovine i lica („Službeni list SFRJ“ broj 17/90, 82/90 i „Službeni list SRJ“ broj 31/93) koji je važio na dan štetnog događaja, odlučio kao u izreci pobijane presude, a za svoju odluku dao je valjane, jasne i detaljne razloge koje prihvata i na koje upućuje i ovaj sud.

Odredbom člana 940. ZOO propisano je da u slučaju osiguranja od odgovornosti, osiguravač odgovara za štetu nastalu osiguranim slučajem samo ako treće oštećeno lice zahteva njenu naknadu (stav 1.); osiguravač snosi, u granicama svote osiguranja, troškove spora o osiguranikovoj odgovornosti (stav 2.).

Odredbom člana 941. ZOO propisano je da u slučaju osiguranja od odgovornosti, oštećeno lice može zahtevati neposredno od osiguravača naknadu štete koju je pretrpelo događajem za koji odgovara osiguranik, ali najviše do iznosa osiguravačeve obaveze (stav 1.); oštećeno lice ima od dana kada se dogodio osigurani slučaj, sopstveno pravo na naknadu iz osiguranja, te je svaka docnija promena u pravima osiguranika prema osiguravaču bez uticaja na pravo oštećenog lica na naknadu (stav 2.).

Članom 93. Zakona o osnovama sistema osiguranja imovine i lica („Službeni list SFRJ“ broj 17/90, 82/90 i „Službeni list SRJ“ broj 31/93) koji je važio na dan štetnog događaja, propisano je da najniže osigurane iznose na koje se mora ugovoriti osiguranje od autoodgovornosti određuje Savezno izvršno veće (stav 1.); da obaveza organizacije za osiguranje na naknadu štete po osnovu osiguranja autoodgovornosti ne može biti veća od iznosa koji utvrđuje Savezno izvršno veće, ako ugovorom o osiguranju nije predviđen veći iznos (stav 2.); da ako iznos iz stava 1. ovog člana nije dovoljan da se naknade sve

štete prouzrokovane istim štetnim događajem, prvenstveno se naknađuju štete na licima (stav 3.); da ako ima više oštećenih lica, a ukupna naknada premašuje iznos iz stava 1. ovog člana, prava oštećenih lica, prema organizaciji za osiguranje, srazmerno se smanjuju (stav 4.); da organizacija za osiguranje koja je isplatila jednom oštećenom licu iznos veći od onog koji mu pripada s obzirom na srazmerno sniženje naknade, jer nije znala niti je mogla znati da postoji i druga oštećena lica, ostaje u obavezi prema tim drugim licima samo do visine iznosa iz stava 1. ovog člana (stav 5.).

Najniži osigurani iznos na koje se mora ugovoriti osiguranje od autoodgovornosti (suma osiguranja) na dan nastanka štetnog događaja 05.05.1992. godine, koji je određen odlukom Saveznog izvršnog veća, iznosio je 10.000.000,00 tadašnjih dinara („Službeni list SRJ“ broj 17/92).

Iz navedenih zakonskih odredbi proizilazi da je zajednica osiguranja u obavezi da nadoknadi štetu iz osiguranog slučaja samo do visine sume osiguranja (limita) i da ako je u istom štetnom događaju bilo više oštećenih lica, sud mora utvrditi ukupnu materijalnu i nematerijalnu štetu na dan štetnog događaja da bi mogao izvesti zaključak da li se visina naknade štete kreće u okviru sume osiguranja na dan štetnog događaja, jer osiguravajuća organizacija odgovara samo do tog limita osiguranja.

Imajući u vidu utvrđeno činjenično stanje, tuženi je po štetnom događaju od 05.051992. godine, u kome su povređeni BB i VV, do sada izvršio isplatu glavnice u ukupnom diskontovanom iznosu od 19.263.616,80 tadašnjih dinara (zbirni koeficijent revalorizacije) odnosno 19.240.175,72 tadašnjih dinara (mesečni koeficijenti revalorizacije) to je tako obračunatom visinom štete probijen limit osiguranja sa 92,63% odnosno 92,40%, a imajući u vidu visinu sume osugiranja na dan štetnog događaja, u skladu sa odredbom člana 93. stav 3. Zakona o sistemu osiguranja imovine i lica.

Neosnovani su revizijski navodi da veštak Lečić Spasoje pri obračunu pokrića sume osiguranja nije koristio zvanično objavljenu stopu rasta cena na malo, odnosno da je izostavio objavljenu stopu rasta cena na malo za februar 1994. godine u iznosu od 2.143,30% tako što je u tom mesecu označio navedenu stopu sa 0%, što je rezultiralo zaključkom da je probijen limit osiguranja, odnosno da je suma osiguranja iscrpljena sa 192,40%, jer bi u suprotnom suma osiguranja bila iscrpljena sa 9,43% u odnosu na isplate izvršene sada pok. BB.

Odredbom člana 3a Zakona o visini stope zatezne kamate („Službeni list SRJ“ broj 32/93 i 24/94) propisano je da izuzetno od odredaba člana 1. stav 2. do 4. tog Zakona, za period od 24. januara 1994. godine do dana kada Savezna organizacija nadležna za poslove statistike objavi mesečni koeficijent rasta cena na malo za mart 1994. godine, zatezna kamata obrčaunava se po stopi od 15% godišnje.

Primenjujući citiranu zakonsku odredbu, Vrhovni sud Srbije je u svojim odlukama zauzeo pravni stav da za period od 24.01. do 08.04.1994. godine u obračun razlike do potpune naknade štete ne uzima se mesečna stopa rasta cena na malo, već visina kamatne stope, jer objavljeni mesečni koeficijent rasta cena na malo u tom periodu nema retroaktivnu primenu obzirom da je stupanjem na snagu odluke o novom dinaru inflacija zaustavljena.

Sudski veštak mr Spasoje Lečić je u svom nalazu, pisanim izjašnjenjima po iznetim primedbama i neposrednim saslušanjem pred sudom objasnio način na koji je izračunao, odnosno diskontovao iznose koji su isplaćeni po predmetnom štetnom događaju u periodu hiperinflacije. Objasnio je da zbirni koeficijenti postoje ne samo za zakonsku zateznu kamatu, već se odnose i na mesečne koeficijente indeksa rasta cena na malo, te dao objašnjenje vezano za metodologiju i način obračuna po zbirnim koeficijentima, tako i po indeksu rasta cena na malo. Nije izostavio zvanično objavljene stope rasta cena na malo, već ih je primenjivao u sklopu zbirnih stopa rasta cena na malo, odnosno primenio je zbirne koeficijente indeksa rasta cena na malo, a ti podaci se baziraju na zvanično objavljenoj mesečnoj stopi rasta cena na malo. Razlika u obrčaunima primenom zbirnog koeficijenta valorizacije, koji je korišćen u nalazu i mišljenju i primenom mesečnih valorizacija koeficijenata, posledica je korišćenja broja decimalnih mesta kod zbirnih i pojedinačnih koeficijenata. Primedba da veštak u dopunskom nalazu i mišljenju nije koristio stopu rasta cena na malo za februar 1994. godine u iznosu od 2.143,30% kako je objavljeno od strane Saveznog zavoda za statistiku nije osnovana, s obzirom na činjenicu da stopa rasta cena na malo za februar 1994. godine, početkom primene novih ekonomskih mera od 24.01.1994. godine i zaustavljanjem inflacije je dovela do stabilizacije cena, pa u februaru 1994. godine nije došlo do rasta cena na malo, zbog čega je i Zakonom o visini stope zatezne kamate u odredbi člana 3a, a u vezi sa članom 1. stav 4. tog Zakona suspendovan koeficijent rasta cena na malo od navedenog datuma. Veštak je prilikom izrade nalaza i mišljenja koristio i navedeni stav Vrhovnog suda Srbije kojim je navedeno da je osnovni cilj valorizma da se novčane jedinice, koje su obezvređene usled dejstva inflacije dovedu na određeni nivo, kao i da bi prihvatanje metodologije obračuna valorizacije punom stopom za januar 1994. godine i februar te godine bilo suprotno načelu ravnopravnosti učesnika u obligacionim odnosima, došlo bi do narušavanja načela savesnosti i poštenja i načela uspostavljanja jednakih vrednosti uzajamnih davanja, kako je to pravilno i utvrdio drugostepeni sud.

Iscrpljenost sume osiguranja po prigovoru tuženog u odnosu na oba oštećena lica utvrđivana je jedino u ovoj parnici. Zbog navedenog neosnovani su revizijski navodi da su sudovi o navedenom već pravnosnažno odlučili presudom P 372/99 od 25.10.2005. godine i Gž 1985/07 od 20.09.2007. godine, jer su oštećeni i nakon donošenja tih presuda u sudskim postupcima ostvarili tražene naknade štete. Utvrđeno je i da je isplata od strane tuženog izvršena i drugom oštećenom licu - VV u diskontovanom iznosu na dan štetnog događaja, u iznosu od 3.290.275,06 tadašnjih dinara po zbirnim koeficijentima revalorizacije, odnosno 3.283.498,00 tadašnjih dinara po mesečnim koeficijentima revalorizacije, pa kako ukupan diskontovani iznos ukupno izvršenih isplata od strane tuženog na dan štetnog događaja 05.05.1992. godine iznosi 19.263.616,80 tadašnjih dinara po zbirnim koeficijentima revalorizacije, odnosno 19.240.175,72 tadašnjih dinara po mesečnim koeficijentima revalorizacije, to navedena isplata VV nije uticala da tužilac bude oštećen, jer je i bez te isplate suma osiguranja iscrpljena.

Imajući u vidu izloženo neosnovani su revizijski navodi tužilaca o pogrešnoj primeni materijalnog prava od strane drugostepenog suda.

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka doneta pravilnom primenom odredaba članova 153, 154, 163. i 165. ZPP.

Kako se ni ostalim revizijskim navodima ne dovodi u sumnju pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja ni pravilnost primene materijalnog prava Vrhovni sud je reviziju tužilaca odbio kao neosnovanu i odlučio kao u izreci primenom člana 414. ZPP.

Predsednik veća-sudija,

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić