Presuda o naknadi štete zbog faktičke eksproprijacije zemljišta za ulice

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Božidara Vujičića, predsednika veća, Vesne Subić i Jelice Bojanić Kerkez, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Andrej Tovarišić, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1448/20 od 17.09.2020. godine, u sednici veća održanoj dana 13.05.2021. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1448/20 od 17.09.2020. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1448/20 od 17.09.2020. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tuženog i potvrđena presuda Višeg suda u Novom Sadu P 1806/18 od 25.02.2020. godine, u delu kojim je usvojen tužbeni zahtev i obavezan tuženi da tužiocu na ime naknade za eksproprisano zemljište isplati iznos od 6.329.855,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od 25.02.2020. godine kao dana presuđenja do isplate, kao i da mu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 519.803,56 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS”, br. 72/2011, 49/2013-US, 74/2013- US, 55/2014, 87/2018, 18/2020, u daljem tekstu: ZPP), Vrhovni kasacioni sud je ocenio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a u postupku pred drugostepenim sudom nije došlo do propusta u primeni ili do pogrešne primene koje od odredaba ovog zakona, pa nema ni povrede iz člana 374. stav 1. ZPP, na koju se revizijom ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u listu nepokretnosti br. ... KO ... upisan kao suvlasnik kat.parc. ... sa 26716/126376 idealnih delova. Parcela je po načinu korišćenja zemljište pod zgradom-objektom i pašnjak 3. klase, po vrsti poljoprivredno zemljište, ukupne površine 3 ha 15 a 94 m2. Tužilac je u listu nepokretnosti br. ... KO ... upisan kao suvlasnik kat.parc. ... sa 2234/28090 idealnih delova. Ta parcela je po načinu korišćenja zemljište pod zgradom-objektom i pašnjak 3. klase, po vrsti poljoprivredno zemljište, ukupne površine 1 ha 40 a 47 m2. Tužilac je u listu nepokretnosti br. ... KO ... upisan kao suvlasnik kat.parc. ... sa 4714/23819 idealnih delova. Ta parcela je po načinu korišćenja pašnjak 2. klase, po vrsti građevisnko zemljište, ukupne površine 19 a 23 m2.

Katastarske parcele ..., ... i ... su obuhvaćene Planom generalne regulacije naseljenog mesta ... („Službeni list Grada Novog Sada“ br. 27/15, 14/17) i nalaze se u okviru građevinskog područja Veternika. Prema informaciji o lokaciji- suprastrukturi koju je izdao JP „Urbanizam“ Novi Sad, predmetne parcele na osnovu navedenog Plana generale regulacije su namenjene za novo porodično stanovanje, javnu saobraćajnu površinu u koridor dalekovoda. Lokalitet nije opremljen uličnim i instalacijama vodovoda i kanalizacije, iako su planirani važećim planom. Opremljen je uličnim elektroenergetskim i gasnim instalacijama, kao i mrežom elektronskih komunikacija.

Parcela ... je namenjena za novo porodično stanovanje, manjim delom za površinu javne namene - planirana regulacija ulice, manjim delom za energetsku infrastrukturu - dalekovod i manjim delom se nalazi u zaštitnom pojasu meliracionog kanala. Za deo parcele se uslovljava donošenje plana detaljne regulacije kao osnova za realizaciju. Ova parcela, ukupne površine 31594 m2, je planskom regulacijom jednim delom ušla u sastav ulica ..., ..., ..., ... i ... u površini od 5743 m2, a u prirodi je ušla u sastav nevedenih ulica u površini od 5559 m2, odnosno 17,6 % ukupne površine se koristi kao saobraćajna i javna površina-ulica.

Parcela ... je namenjena za površinu javne namene- planirana regulacija ulice (saobraćajnice) i većim delom za energetsku infrastrukturu - dalekovod. Ova parcela, ukupne površine 1923 m2, je planskom dokumentacijom ušla u sastav ulice ... u celosti, a u prirodi je ušla u sastav navedene ulice u površini od 1625 m2, odnosno 84,5 % .

Parcela ... je namenjena za novo porodično stanovanje i manjim delom za površinu javne namene - planirana regulacija ulice (saobraćajnice), delom u zaštitnom koridoru dalekovoda i manjim delom u zaštitnom pojasu meliorativnog karaktera. Ova parcela, ukupne površine 14047 m2, je planskom dokumentacijom jednim delom ušla u sastav ulica ..., ... i ... u površini od 1558 m2, a u prirodi je ušla u sastav nevedenih ulica u površini od 810 m2, odnosno 5,8 % ukupne površine se koristi kao saobraćajna i javna površina-ulica.

Sve tri parcele su delimično opremljene infrastrukturom, saobraćajna površina na parcelama ... i ... je delom izgrađena od asfaltnog a delom od tucanog zastora, a parcela ... je u celosti izgrađena od tucanog zastora. JKP „Put“ Novi Sad je u aprilu 2017. godine i martu 2018. godine na između ostalih ovim parcelama izvodio radove popravke tucaničkog zastora. Parcele neometano koristi neograničen broj lica za javni saobraćaj u meri u kojoj su privedene urbanističkoj nameni za javnu i saboraćajnu površinu-ulicu.

Predmetne parcele su vraćene dedi tužioca 1990- 1991 godine, kada su se prilazni putevi koristili za prilazak parcela. Tužilac je postao vlasnik predmetnih parcela ugovorom o poklonu od svog dede i nasleđem od majke.

Prema proceni Poreske uprave tržišna vrednost predmetnih parcela je 3.610,06 dinara/m2, a iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka utvrđeno je da je tržišna vrednost iznosi 4.055,00 dinara/m2. Postupak eksproprijacije u vezi predmetnih parcela nije vođen, niti je tužiocu plaćena naknada za faktički oduzeto zemljište.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, pravilno su nižestepeni sudovi ocenili da je tuženi u obavezi da naknadi tužiocu tržišnu vrednost predmetnih parcela, kao naknadu za faktički eksproprisanu nepokretnost, u iznosu utvrđenom iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka.

Članom 1. Protokola br. 1 uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima propisano je pravo na zaštitu neometanog uživanja imovine. Primena ovog člana u pogledu mešanja u neometano uživanje imovine zahteva uspostavljanje ravnoteže između opšteg interesa zajednice i interesa pojedinca. Lišavanje nekog lica njegove imovine bez isplate novčanog iznosa koji odražava vrednost svojine svakako predstavlja nesrazmerno mešanje javne vlasti i vodi povredi prava na imovinu.

Prema članu 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, do dozvoljenog oduzimanja prava svojine, koje ne predstavlja povredu prava na imovinu, može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjeno u javnom interesu, utvrđenom na osnovu zakona, i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 72/2009, 81/2009, 64/2010-US, 24/2011, 121/2012, 42/2013-US, 50/2013-US, 54/2013- Rešenje US, 98/2013- US, 132/2014, 145/2014) koji je bio snazi u vreme usvajanja Plana generalne regulacije naseljenog mesta ... („Službeni list Grada Novog Sada“ br. 27/15 i 14/17), propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr).

Shodno odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/11, 88/2013, 105/2014), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu tog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, mostovi i tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prilazi i dr). Prema stavu 7. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova i javnih površina koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju predmetne parcele u vlasništvu tužioca su privedene javnoj nameni za javnu saobraćajnu površinu i to tako što parcela ... sa 17,6 % ukupne površine ulazi u sastav ulica ..., ..., ..., ... i ..., parcela ... sa 5,8 % ukupne površine ulazi u sastav ulica ..., ... i ..., a parcela ... je celom svojom površinom ušla u sastav ulice ... u .... Na taj način izvršena je faktička ekspoprijacija, koja upravo i nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, osnosno o njegovom izuzimanju iz poseda. Na taj način je tužilac kao vlasnik onemogućen u vršenju svojih vlasničkih prava iz člana 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa i nije u obavezi da trpi štetne posledice zato što nadležni organ tuženog nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji (izuzimanju iz poseda), koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade.

Takođe, na pravo tužioca na novčanu naknadu nije od uticaja ni to što prenos prava vlasništva na spornim parcelama nije izvršen i formalno-pravno, jer se parcele u javnim evidencijama nepokretnosti i dalje nalazi u svojini tužioca. Ovo zbog toga što su sporne parcele u trenutku formiranja ulice po sili zakona prešle u javnu svojinu. Po Planu generalne regulacije naseljenog mesta ... („Službeni list Grada Novog Sada“ br. 27/15 i 14/17) sporne parcele se nalaze u okviru građevinskog opodručja Veternika, namenjene su za novo porodično stanovanje, javnu saobraćajnu površinu u koridor dalekovoda i privedene su nameni za javnu saobraćajnu površinu, predviđenoj ovim Planom.

Pravilno su nižestepeni sudovi primenom materijalog prava, shodno odredbi člana 42. Zakona o eksproprijaciji utvrdili visinu naknade za faktički oduzeto zemljište u visini njegove tržišne vrednosti utvrđene iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka i na tako određeni iznos naknade tužiocu dosudili zakonsku zateznu kamatu od dana presuđenja pa do isplate u smislu člana 277. Zakona o obligacionim odnosima.

Naknada tržišne vrednosti eksproprisanih nepokretnosti koju je procenila Poreska uprava predstavlja najniži iznos naknade za eksproprisanu nepokretnost, koju može odrediti sud, a u postupku određivanja naknade sud može, pored procene koju je dala Poreska uprava, izvesti i druge dokaze koje učesnici predlože, ukoliko oceni da su od značaja za određivanje visine naknade. Ovakav stav zauzet je i u brojnim odlukama Ustavnog suda Republike Srbije.

Neosnovani su navodi revizije kojima se osporava pravilna primena materijalnog prava. Ovo tim pre što se u reviziji ponavljaju navodi koji su isticani u žalbi protiv prvostepene presude, koje navode od značaja za pravilnu odluku o izjavljenoj žalbi je obrazloženo cenio drugostepeni sud.

Na osnovu iznetog, primenom člana 414. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća- sudija

Božidar Vujičić,s.r.

Za tačnost otpravka

upravitelj pisarnice

Marina Antonić