Ukidanje presuda zbog nedozvoljavanja preinačenja tužbe u sporu o nužnom delu

Rešenjem o dopuni i ispravci presude od 28.02.2019. godine odlučeno je da se vrši dopuna odnosno ispravka presude P 1242/15 od 30.03.2016. godine Osnovnog suda u Mladenovcu, Sudska jedinica u Sopotu i to tako što u izreci navedene presude posle stava 1. izreke dodaje se novi stav koji glasi: odbija se preinačenje tužbe koje je izvršeno dodavanjem eventualnog obligacionog pravnog zahteva.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 4375/16 od 04.06.2019. godine, stavom 1. izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužilje i potvrđena presuda Osnovnog suda u Mladenovcu, Sudska jedinica u Sopotu P 1242/15 od 30.03.2016. godine u stavu 1. i 2. izreke. Stavom 2. izreke, preinačena je presuda Osnovnog suda u Mladenovcu, Sudska jedinica u Sopotu P 1242/15 od 30.03.2016. godine u stavu 2. izreke i odbijen je kao neosnovan protivtužbeni zahtev tuženog-protivtužioca VV o kojem je odlučeno stavom 2. prvostepene presude. Stavom 3. izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužilje i potvrđeno rešenje Osnovnog suda u Mladenovcu, Sudska jedinica u Sopotu P 1242/15 od 28.02.2019. godine. Stavom 4. izreke, obavezana je tužilja da tuženima na ime troškova drugostepenog postupka isplati iznos od 21.000,00 dinara u roku od 15 dana.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilja je blagovremeno izjavila reviziju, na osnovu člana 404. ZPP, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka, pogrešne primene materijalnog prava i odluke o troškovima postupka.

Iz sadržine revizijskih navoda proizilazi da tužilja drugostepenu presudu pobija u stavu 1, 3. i 4. izreke.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije Vrhovni kasacioni sud je našao da su ispunjeni uslovi iz člana 404. ZPP, radi razmatranja pitanja u interesu ravnopravnosti građana i radi ujednačavanja sudske prakse.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11... 55/14) i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, otac tužilje i tuženiih VV i GG, a suprug tužene BB, sada pok. DD bivši iz ... je ugovorom o poklonu koji je overen kod Opštinskog suda u Mladenovcu dana 27.03.2008. godine pod Ov .../..., svojom nepokretnom imovinom – kp. broj .../... KO ... i na njoj sagrađenim objektima i kat. parc. broj .../... i pravima po rešenju Opštinskog sekretarijata za društvene službe Opštine Stara Pazova broj 351-337/75-05 od 14.05.1975. godine, kao poklonodavac raspolagao u korist tuženih. Rešenjem Petog opštinskog suda u Beogradu O .../... od 02.09.2009. godine za naslednike na novčanim sredstvima i pokretnoj imovini pok. DD oglašeni su tužilja i ĐĐ, ćerka ostavioca koja nije stranka u ovoj parnici. Smatrajući da navedenim poklonom tužilji povređen nužni deo (koja je ćerka ostavioca iz njegovog prvog braka koja sa njim nije odrasla niti živela u porodičnoj zajednici), to je tražila redukciju ugovora o poklonu, utvrđivanje suvlasničkog udela od po ½ idealnih delova na navedenim nepokretnostima. Tužilja je podneskom od 25.02.2016. godine precizirala osnovni i istakla eventualni tužbeni zahtev kojim je na ime povrede nužnog dela tražila solidarno obavezivanje tuženih na isplatu iznosa od 20.000 evra sa kamatom prema stopi Evropske centralne banke u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije. Na ročištu od 30.06.2016. godine prvostepeni sud nije dozvolio preinačenje koju odluku je u pisanom otpravku punomoćnicima parničnih stranaka dostavio u vidu rešenja P 1242/15 od 28.02.2019. godine.

Pri ovako utvrđenom činjeničnom stanju, nižestepeni sudovi su mišljenja da tužilja nije ovlašćena da zaštitu svog prava na nužni deo traži isticanjem stvarno pravnog zahteva. Preinačenje transformacijom potraživanja u obligaciono pravni zahtev prvostepeni sud je odbio sa obrazloženjem da je isto učinjeno neposredno pre zaključenja glavne rasprave, te da bi prihvatanje preinačenja znatno produžilo trajanje parnice. Takav stav prihvata i drugostepeni sud. Pri tome nižestepeni sudovi nalaze da je članom 43. stav 1. Zakona o nasleđivanju ustanovljeno da lice kome je povređeno pravo na nužni deo ima na raspolaganju pre svega obligaciono pravnu prirodu zahteva a da se potraživanje u smislu stvarnog pravnog zahteva može transformisati ukoliko priroda prava na nužni deo nije određena zaveštanjem ili ako nužni naslednik traži svojinu na određenim stvarima ili pravima. U konkretnom slučaju, ne traži se redokcija testamenta već redukcija ugovora o poklonu kao dobročinog ugovora kojim poklonodavac ne reguliše prirodu nužnog dela. Isticanje eventualnog tužbenog zahteva predstavljalo je preinačenje tužbe koje je iz razloga ekonomičnosti postupka predviđeno članom 10. stav 2. ZPP prvostepeni sud nije dozvolio, a drugostepeni sud nalazi da je takav stav prvostepenog suda pravilan. U skladu sa tim pravnim shvatanjem zahtev tužilje je odbijen kao neosnovan, a drugostepenom presudom odbijen je i protivtužbeni zahtev tuženog- protivtužioca VV jer je isti tražio utvrđenje prava svojine na određenim nepokretnostima, a pri tome nije obuhvatio sve tužene kao nužne suparničare, a iz čega proizilazi da tužba u tom smislu nije saglasna sa članom 211. stav 1. ZPP.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, ovakva pravna argumentacija nižestepenih sudova u pogledu odbijenja zahteva tužilje nije pravilna. Po oceni Vrhovnog kasacionog suda nižestepeni sudovi su pošli od pogrešne primene materijalnog prava što je za posledicu imalo i nepotpuno utvrđeno činjenično stanje, što je ishodovalo neminovnost ukidanja nižestepenih presuda. Nižestepeni sudovi su pogrešno protumačili odredbu člana 43. Zakona o nasleđivanju. Pogrešno tumačenje i primena odredbe člana 43. citiranog zakona je u suštini uzrokovana pogrešnom primenom odredbe člana 199. stav 2. ZPP. Naime, prvostepeni sud, a što opravdava i drugostepeni sud nije dozvolio preinačenje tužbenog zahteva tužilji, tj. isticanje njenog eventualnog tužbenog zahteva u vidu obligacionog pravnog potraživanja pored postavljenog stvarno pravnog potraživanja vezano za povredu nužnog dela sa opravdanjem da bi preinačenje pred presuđenje bilo u suprotnosti sa načelom ekonomičnosti postupka. U skladu sa tim nije izvodio druge dokaze vezano za predloge tužilje u pogledu utvrđivanja visine vrednosti zaostavštine i povrede nužnog dela tužilje. Međutim, nižestepeni sudovi gube iz vida da se ovde radilo o preinačenju koje proizilazi iz istog činjeničnog stanja i praktično iz istog pravnog osnova – povrede prava na nužni deo, jer je ostvarenje toga prava bilo u vidu stvarnog pravnog ili obligaciono pravnog zahteva modalitet ostvarenja prava na nužni deo. Pri ovakvoj situaciji prvostepeni sud je trebalo da dozvoli preinačenje, tj. isticanje i eventualnog tužbenog zahteva jer je tužilja blagovremeno podnela tužbu vezano za stvarno pravni zahtev u toku postupka istakla je i eventualni zahtev. Ovo posebno iz razloga što je stavom 2. člana 43. Zakona o nasleđivanju predviđeno da sud može odlučiti da nužnom nasledniku (po njegovom zahtevu) pripadne određeni deo stvari i prava (stvarno pravo) mada bliže ne definiše koji su to uslovi pa se to mora utvrditi u svakom konkretnom slučaju. Tužilja je vezano za utvrđenje povrede prava na nužni deo tužbu podnela blagovremeno, pa je bilo opravdano dopustiti preinačenje tužbenog zahteva koji proizilazi iz istog činjeničnog stanja i istog pravnog osnova bez obzira što je isto učinjeno pre zaključenja glavne rasprave. S druge strane, tužilja je opredelila obligaciono pravni zahtev na visinu od 20.000 evra i predložila da se pribavi izveštaj Poreske uprave na okolnost vrednosti sporne imovine, što prvostepeni sud nije prihvatio, a što je podržao i drugostepeni sud, a što je po mišljenju Vrhovnog kasacionog suda bilo nepravilno.

U ponovnom postupku, prvostepeni sud će imati u vidu primedbe ovog suda, po istim postupiti i nakon pravilnog utvrđenja činjeničnog stanja doneće odluku u skladu sa zakonom.

Na osnovu člana člana 416. stav 2. ZPP odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća sudija

dr Dragiša B. Slijepčević,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić