Odluka Vrhovnog suda Rev 5478/2024 o naknadi za eksproprisano zemljište

Rešenjem Višeg suda u Prokuplju Gž 1736/23 od 28.11.2023. godine odbijena je kao neosnovana žalba predlagača – ranijih sopstvenika i potvrđeno rešenje Osnovnog suda u Kuršumliji R1 223/2022 od 07.07.2023. godine.

Protiv pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu predlagači su, zbog pogrešne primene materijalnog prava, blagovremeno izjavili reviziju predviđenu članom 404. ZPP (posebna revizija), koji se na osnovu člana 30. stav 2. ZVP shodno primenjuje u vanparničnom postupku.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija predlagača u ovoj pravnoj stvari je dozvoljena radi ujednačavanja sudske prakse u postupcima određivanja naknade za zemljište koje je, na osnovu planskog akta donetog pre izvršene eksproprijacije, postalo građevinsko zemljište bez promene namene zemljišta u katastru nepokretnosti.

Iz tog razloga, na osnovu člana 404. ZPP, odlučeno je kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, Vrhovni sud je našao da je revizija predlagača osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem br. 01-465-281 od 17.06.2021. godine izvršena je eksproprijacija zemljišta – parcele .., pašnjak u površini od 7 ari 63 m2 i parcele .., šuma u površini od 22 ara 96 m2 iz lista nepokretnosti .. KO ..., suvlasništvo predlagača. Označeno rešenje postalo je pravnosnažno 07.07.2021. godine. Eksproprijacija zemljišta izvršena je na predlog protivnika predlagača, u korist Republike Srbije, radi izgradnje auto-puta E-80, deonica Niš-Merdare. Poreska uprava je procenila vrednost eksproprisanog zemljišta na iznos od 152,00 dinara po 1 m2. Veštačenjem je tržišna vrednost parcele .. – poljoprivrednog zemljišta, određena u iznosu od 280,00 dinara po 1 m2, a parcele .. – šumskog zemljišta u iznosu od 290.000,00 dinara po 1 m2.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom članova 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji odlučio o naknadi za eksproprisane nepokretnosti. Po stanovištu tog suda, naknada se određuje u visini tržišne vrednosti poljoprivrednog, odnosno šumskog zemljišta – njegovom statusu u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji, a naknada promena namene zemljišta nema uticaja na određivanje naknade. Zbog toga je prvostepeni sud i odbio predlog predlagača da se veštačenjem odredi naknada za eksproprisano zemljište u visini tržišne vrednosti građevinskog zemljišta.

Drugostepeni sud je odbio žalbu predlagača i potvrdio prvostepeno rešenje. I po stanovištu tog suda, naknada se određuje prema statusu i vrsti zemljišta u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o njegovoj eksproprijaciji, zbog čega nisu osnovani žalbeni navodi da je naknadu u ovom slučaju trebalo odrediti u vrednosti građevinskog zemljišta.

Po oceni revizijskog suda, osnovani su navodi revidenta da su nižestepeni sudovi u ovoj pravnoj stvari pogrešno primenili materijalno pravo, zbog čega relevantno činjenično stanje nije u potpunosti i pravilno utvrđeno.

Odredbom člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano. Prema članu 2. stav 1. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik RS“, br. 62/06... 95/18), poljoprivredno zemljište je ono zemljište koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare) i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju. Prema članu 3. tog Zakona, poljoprivredno zemljište koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do njegovog privođenja planiranoj nameni koristi se za poljoprivrednu proizvodnju. Pojam šumskog zemljišta dat je u članu 5. stav 5. Zakona o šumama („Službeni glasnik RS“, br. 30/10... 95/18).

Građevinsko zemljište, shodno članu 82. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09) je zemljište koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 88. tog Zakona, pored ostalog, propisano je: da kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog akta je dužan da u roku od 15 dana od stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela i odgovarajućih grafičkim prikazom (stav prvi); da organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava prvog tog člana rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti za koje se izdaje list nepokretnosti (stav drugi); da od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa tim zakonom (stav deveti).

U konkretnom slučaju, predlagačima je eksproprisano zemljište – pašnjak i šuma, radi izgradnje auto-puta E-80, deonica Niš – Merdare, u skladu sa Uredbom o utvrđivanju prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto-puta E-80, deonica Niš – Merdare („Službeni glasnik RS“, br. 102/17 i 55/19). Stupanjem na snagu označenog planskog akta, koji obuhvata i zemljište ekpropisano predlagačima, to zemljište je postalo građevinsko zemljište bez obzira što takva promena njegove namene, propustom donosioca planskog akta da postupi po članu 88. stav 2. Zakona o planiranju i izgradnji, nije provedena u katastru nepokretnosti. Sledstveno izloženom, eksproprisano zemljište je po nameni bilo građevinsko zemljište, određeno označenim prostornim planom koji je donet i stupio je na snagu pre izvršene eksproprijacije, zbog čega predlagači u odnosu na to zemljište saglasno članu 88. stav 9. navedenog Zakona ostvaruju sva prava vlasnika građevinskog zemljišta.

Iz tih razloga, oba nižestepena rešenja su u pogledu naknade za eksproprisano zemljište ukinuta u delu preko prvostepenim rešenjem dosuđenog iznosa naknade za šumsko, odnosno poljoprivredno zemljište i predmet vraćen prvostepenom sudu radi odlučivanja o zahtevu predlagača da im se naknada odredi u visini tržišne cene građevinskog zemljišta.

Sa svega navedenog, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, odlučeno je kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković