Rešenje o ukidanju nižestepenih presuda u sporu o sticanju svojine održajem

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tužilja je blagovremeno izjavila reviziju sa predlogom da se o istoj odluči kao o izuzetno dozvoljenoj.

Odlučujući o dozvoljenosti i osnovanosti revizije na osnovu čl. 404. i 408. ZPP (''Službeni glasnik RS'' 72/11... 18/20) Vrhovni kasacioni sud je našao da su ispunjeni zakonski uslovi da se o izjavljenoj reviziji odlučuje kao o izuzetno dozvoljenoj, kao i da je revizija osnovana.

Odredbom člana 404. ZPP je propisano da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog kasacionog suda, potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava. O dozvoljenosti i osnovanosti te revizije odlučuje Vrhovni kasacioni sud u veću od pet sudija.

U ovoj parnici se vodi spor oko dela kp. broj ... KO ... u odnosu na koji tužilja ima pravni osnov za sticanje svojine (odluka nadležnog organa) ali taj deo parcele ne drži već je u njegovoj državini tuženi koji ne poseduje osnov sticanja. Zbog toga su sudovi spor rešili primenom pravila o održaju, ali su tom prilikom pogrešno primenili materijalno pravo i doneli odluku koja nije u skladu sa važećom sudskom praksom po ovom pitanju. Zbog toga je i odlučeno kao u stavu prvom izreke rešenja.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je vlasnik kp. broj ... u površini od 2.13.81ha koja je upisana u list nepokretnosti broj ... KO ..., a koju je nasledila od svog oca koji je istu dobio u postupku povraćaja oduzete zemlje. Pravni prethodnici tuženog su bili vlasnici kp. broj ... KO ... koja je 1948. godine prevedena u opšte- narodnu imovinu odnosno imovinu Zadruge „...“ da bi prilikom povraćaja zemljišta ista ušla u sastav parcele ... KO ... koja je potom dodeljena pravnom prethodniku tužilje. Tužiljin pravni prethodnik je 1994. godine podneo tužbu protiv tuženih VV i GG, pravnog prethodnika tuženog radi predaje u posed kp. broj ... u površini od 2.13.81 ha da bi istu povukao, a što je sud konstatovao rešenjem. Komisija za vraćanje zemljišta opštine Topola je rešenjem od 20.10.1992. godine usvojila zahtev DD, pravnog prethodnika tužilje za povraćaj zemljišta, a rešenjem je kao naknadu za oduzete parcele određeno da mu se u svojinu daje pomenuta parcela ... KO ... . Ranija kp. broj ... KO ... je 1948. godine prilikom obnavljanja zemljišnih knjiga sa površinom od 55.09 ari bila uknjižena kao opšte-narodna imovina na kojoj je korisnik bila Zadruga „...“. Prilikom rada Komisije za povraćaj zemljišta izvršena je preparcelacija i veći deo parcele ... je uključen u kp. broj ... KO ..., a kasnije je parcela ... dodeljena pravnom prethodniku tužilje dok je po osnovu nasleđa nakon svega toga tužilja postala vlasnik iza svog oca koji je 2014. godine nasledio dedu DD. U postupku je utvrđeno da deo sadašnje kp. broj ... drži tuženi što je i nesporno među strankama pri čemu taj deo koji on drži odgovara nekadašnjoj parceli ... KO ..., a veštak geometar je sporni deo na terenu identifikovao, utvrdio mere i granice i površinu tog dela parcele od 40,26 ari i što se nalazi na severnom delu parcele broj ... . Sporni deo parcele tuženi drži od devedesetih godina.

Imajući u vidu navedeno činjenično stanje, nižestepeni sudovi nalaze da je tuženi u savesnoj i zakonitoj državini spornog dela parcele više od 20 godina te da je s tim u vezi po osnovu održaja i postao vlasnik istog. Drugostepeni sud je korigovao površinu zemljišta iz prvostepene presude ograničivši se na onaj deo parcele koju je tuženi i faktički držao i tu površinu je tuženom priznao u svojinu.

Ovakvi zaključci nižestepenih sudova se za sada ne mogu prihvatiti kao pravilni, jer zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje nije pravilno i potpuno utvrđeno.

Prema izvedenim dokazima nekadašnja kp. broj ... KO ... sa površinom od 55.09 ari je bila uknjižena kao opšte-narodna imovina, a korisnik je bila Zadruga „...“. Dakle radilo se o nepokretnosti u društvenoj svojini koja je kasnije u postupku vraćanja oduzetog zemljišta, takođe kao nepokretnost u društvenoj svojini priznata pravnom prethodniku tužilje, a u sklopu parcele kojoj je u međuvremenu ta površina priključena.

Zakon o osnovama svojinskopravnih odnosa („Službeni list SFRJ“ br. 6/80 i 36/90) u članu 29. je propisivao da na stvari u društvenoj svojini pravo svojine se ne može steći održajem. Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa („Službeni list SRJ“ broj 29/1996) je brisana pomenuta zakonska odredba, te se od stupanja na snagu ovih izmena pravo svojine održajem moglo steći i na nepokretnosti u društvenoj svojini. Otuda činjenica da je tuženi sporne nepokretnosti držao pre 1996. godine odnosno pre izmene zakona nije od značaja za utvrđivanje vremena potrebnog za sticanje svojine održajem. Zakonom o osnovama svojinskopravnih odnosa članom 28. je propisano da savesan i zakonit držalac nepokretne stvari na koju drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine održajem protekom 10 godina, a savesan držalac nepokretne stvari na koju drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 20 godina. Imajući u vidu momenat stupanja na snagu izmena Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, odnosno brisanja člana 49. tadašnjeg zakona i momenat podnošenja ove tužbe, 14.10.2015. godine, očigledno je da nije protekao rok od 20 godina za koje vreme je bilo neophodno da tuženi bude savesan držalac sporne nepokretnosti, tako da jedini osnov održaja koji se u ovom slučaju može primeniti to je i savesnost i zakonitost državine. Nižestepeni sudovi nalaze da je tuženi zakonit držalac nepokretnosti zbog toga što je ranije pravni prethodnik tužilje podnosio tužbu tražeći predaju nepokretnosti od tuženog u državinu, pa je tu tužbu povukao, a takav stav nižestepenih sudova je pravno neprihvatljiv. To bi eventualno moglo da ukazuje na savesnost držaoca ali nikako na zakonitost njegove državine jer zakonitost državine podrazumeva postojanje osnova za državinu. Nižestepeni sudovi se nisu bavili pitanjem po kom osnovu tuženi drži predmetne nepokretnosti, tim više što je tužilja tokom celog postupka isticala da se radi o tzv. samovlasnom zauzeću što svakako nije osnov sticanja svojine bez sprovedenog odgovarajućeg postupka koji je bio uređen posebnim propisima. Nižestepeni sudovi navode da je tužilja postala vlasnik spornog zemljišta po osnovu nasleđa od pravnih prethodnika kojima je isto bilo vraćeno u postupku vraćanja oduzetog zemljišta, pri čemu se nižestepeni sudovi ne bave detaljnije pitanjem o kom postupku vraćanja zemljišta se ovde radi. U svakom slučaju rešenje kojim je vraćeno zemljište je osnov za sticanje prava svojine iz člana 20. stav 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa. Ukoliko se u konkretnom slučaju radi o vraćanju zemljišta primenom Zakona o načinu i uslovima priznavanja prava i vraćanju zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu PZF i konfiskacijom zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda („Službeni glasnik RS“ broj 18/91) u tom slučaju se radi o postupku koji je uređen Zakonom o opštem upravnom postupku gde se podrazumeva i sprovođenje takvog rešenja po službenoj dužnosti odnosno uvođenje novog vlasnika u posed, pa ta činjenica može da utiče na savesnost državine tuženog od tog trenutka.

S obzirom da sve napred navedeno u postupku nije raspravljeno uz pravilnu primenu materijalnog prava, to su nižestepene odluke morale biti ukinute na osnovu člana 416. stav 2. ZPP.

U ponovnom postupku, prvostepeni sud će imati u vidu sve napred navedeno, pa će ponovo oceniti uslove za zakonitu državinu predmetnog zemljišta od strane tuženog i ostale uslove za sticanje prava svojine na strani tuženog, te će u skladu sa tim i doneti na zakonu zasnovanu odluku.

Predsednik veća – sudija

Božidar Vujičić,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić