Ukidanje presude o stvarnoj službenosti zbog nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja

Apelacioni sud u Nišu je presudom Gž 964/21 od 16.12.2021. godine, stavom prvim izreke, ukinuo presudu Osnovnog suda u Leskovcu P 3634/17 od 16.07.2018. godine i presudio tako što je stavom drugim izreke, usvojio tužbeni zahtev tužioca i utvrdio da je tužilac kao vlasnik povlasnih dobara i to kat. parcela broj .. i . KO ..., koje se vode u listu nepokretnosti broj .. KO ..., po osnovu održaja, titular stvarne službenosti prolaza pešice, zapregom, traktorom, kombajnom i ostalim poljoprivrednim mašinama preko poslužnih dobara tuženog i to kat. parcela broj .. i .., upisanih u list nepokretnosti broj .. KO ..., sa pravom svojine tuženog, u merama, granicama i površini bliže označenim u tom stavu izreke, da je tuženi u jesen 2012. godine podizanjem ograde od čvrstog materijala – zida, visine 1,70m, širine 20cm i dužine 50m na kat. parcelama broj .. i .., na krajnje severnoj i krajnje južnoj strani tih parcela, onemogućio tužioca da vrši pravo stvarne službenosti prolaza preko parcela tuženog – poslužnog dobra i da ekonomski iskorišćava svoje parcele – povlasna dobra, te je naložio tuženom da ukloni zidanu ogradu koja se nalazi u severozapadnom delu kat. parcele broj .. i da zemljište na kome je podigunuta ova ograda dovede u prvobitno stanje u merama i granicama, bliže navedeno u tom stavu izreke i zabranio tuženom da bilo koji način ometa ili sprečava tužioca u vršenju prava stvarne službenosti prolaza preko parcela tuženog opisanom trasom u označenim merama, granicama i površinama. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime troškova postupka isplati iznos od 262.308,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno su izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. u vezi sa članom 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju na raspravi pred drugostepenim sudom, tužilac je vlasnik katastarskih parcela broj .. i .. KO ..., koje nemaju izlaz na glavni seoski put, a graniče se sa kat. parcelama tuženog broj .. i .. KO ... . Prvobitno je postojala jedinstvena kat.parcela koja se vodila pod brojem .., koja je 1984. godine data na korišćenje Veterinarskoj stanici u Leskovcu za potrebe izgradnje veterinarske ambulante. Nakon dve godine od izgradnje ambulant, posle 2 godine, na zahtev meštana i vlasnika okolnih parcela, izvršeno je cepanje te parcele pa su formirane sporne kat.parcele broj .. i .., tako da je zgrada ambulante ostala na kat. parceli broj .. . Kat. parcelau broj .. u severozapadnom delu, tužilac je nastavio da koristi za prolaz do njegovih parcela. U postupku privatizacije veterinaskih stanica, kat. parcele broj .. i .. kupio je VV, a od njega 2010. godine ove parcele je kupio tuženi i postao njihov vlasnik. Kat. parcela tuženog .. nalazi se do seoskog puta – kat. parcele .., a pored kat. parcele .. čiji je vlasnik Republika Srbija i koja nije označena kao javni put. Tužilac i njegovi pravni prethodnici su do svoje parcele .. dolazili tako što su sa seoskog puta kat.parcele .. ulazili na kat. parcelu .., a zatim su prolazili preko sadašnje kat.parcele broj .. . Drugostepeni sud je na osnovu nalaza veštaka građevinske struke utvrdio mere, granice, pravac prostiranja i površinu parcele .. a u kojim merama, granicama i površini bi tužilac morao da koristi tu parcelu radi dolaska do svoje parcele pešice i mehanizacijom. Prema izjašnjenju veštaka geometra, parcela tuženog broj .. nije potrebna tužiocu za prolaz do povlasnog dobra.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, zaključivši da su tužilac i njegovi pravni prethodnici u periodu dužem od 20 godina koristili deo kat. parcele broj .., sada u vlasništvu tuženog, za dolazak do svojih parcela, povlasnih dobara, kat. parcela .. i .. KO ..., sve do 2012. godine kada je tuženi nakon kupovine parcela .. i .. navedeni prolaz ogradio, na osnovu člana 54. stav 1. Zakon o osnovama svojinskopravnih odnosa, drugostepeni sudj je usvojio tužbeni zahtev tužioca. Po stanovištu drugostepenog suda, u trenutku kada je tuženi kupio poslužno dobro 2010. godine, pravo službenosti u korist tužioca je već bilo stečeno održajem, jer je vršeno duže od 20 godina, što njegov tužbeni zahtev čini osnovanim.

Osnovano se u reviziji ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava, zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Zakonom o osnovama svojinskopravnih odnosa i to odredbom člana 49, propisano je da je stvarna službenost pravo vlasnika jedne nepokretnosti (povlasno dobro) da za potrebe te nepokretnosti vrši određene radnje na nepokretnosti drugog vlasnika (poslužno dobro) ili da zahteva od vlasnika poslužnog dobra da se uzdržava od vršenja određenih radnji koje bi inače imao pravo vršiti na svojoj nepokretnosti (stav 1).

Prema odredbi člana 51. istog zakona, stvarna službenost zasniva se pravnim poslom, odlukom državnog organa i održajem, a prema odredbi člana 54, stvarna službenost stiče se održajem kada je vlasnik povlasnog dobra faktički ostvarivao službenost za vreme od 20 godina, a vlasnik poslužnog dobra se tome nije protivio (stav 1); stvarna službenost se ne može steći održajem, ako je vršena zloupotrebom poverenja vlasnika ili držaoca poslužnog dobra, silom, prevarom ili ako je službenost ustupljena do opoziva (stav 2).

U konkretnom slučaju, tužilac tužbom traži utvrđenje prava službenosti prolaza na kat. parcelama tuženog .. i .. tvrdeći da je u periodu dužem od 20 godina, lično i preko svojih pravnih prethodnika, faktički ostvarivao službenost prolaza, a da se vlasnici poslužnih dobra tome nisu protivili sve do 2012. godine, kada je tuženi kao novi vlasnik podigao ogradu i time onemogućio tužioca da dalje koristi navedeni prolaz.

Shodno citiranim odredbama, stvarna službenost stiče se održajem kada je vlasnik povlasnog dobra faktički ostvarivao službenost za vreme od 20 godina, a vlasnik poslužnog dobra se tome nije protivio. To znači da ukoliko postoji potrebno vreme od 20 godina, vlasnik povlasnog dobra stiče pravo službenosti prolaza na način, u merama, granicama i površini, kako je službenost u tom periodu vršena. Međutim, drugostepeni sud prilikom odlučivanja nije utvrdio na koji način je faktički vršena službenost prolaza (u obimu i razmerama), nego je iz nalaza i mišljenja veštaka građevinske, a potom veštaka geodetske struke, utvrdio mere i granice za kat. parcelu .. u kojima bi tužilac morao da koristi tu parcelu radi dolaska do njegovih parcela pešice i mehanizacijom. Osim toga, kao poslužno dobro označene su kat. parcele .. i .., iako iz iskaza tužioca proizlazi da je za prolaz korišćena samo parcela .. . Prihvatanje od strane drugostepenog suda ovakvih mera i granica, ukazivalo bi na ispunjenost uslova za konstituisanje prava službenosti prolaza, a što nije predmet tužbenog zahteva. Drugostepeni sud nije mogao da uzima u obzir ni minimalno opeterećenje poslužnog dobra, jer presuda u ovakvoj vrsti spora nema preobražajno, već utvrđujuće dejstvo, a što je sve drugostepenom sudu već ukazano prilikom donošenja prethodne revizijske odluke.

Imajući u vidu primedbe koje su istaknute u ovom rešenju, drugostepeni sud će u ponovnom postupku potpuno utvrditi činjenično stanje i okolnosti vezane za način na koji su tužilac i njegovi pravni prethodnici koristili nepokrenosti tuženog, kao poslužno dobro, a nakon toga oceniti da li su ispunjeni uslovi za sticanje prava službenosti na osnovu održaja u smislu člana 54. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, pri čemu će razjasniti da li poslužno dobro predstavlja i kat. parcela broj .., a za koju ni sam tužilac ne tvrdi da je koristio za potrebe prilaza povlasnom dobru.

Na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković