Rešenje Vrhovnog kasacionog suda o naknadi za eksproprisano zemljište

OBAVEZUJE SE krajnji korisnik da na ime troškova postupka po reviziji isplati predlagaču GG iznos od 429.320,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti rešenja do isplate.

O b r a z l o ž e nj e

Rešenjem Drugog osnovnog suda u Beogradu R1 363/16 od 21.03.2019. godine koje je ispravljeno rešenjem tog suda R1 363/2016 od 04.10.2019. godine, stavom prvim izreke, određena je naknada za zemljište eksproprisano pravnosnažnim rešenjem Odeljenja za opštu upravu i imovinsko-pravne poslove, Odsek za imovinskopravne poslove Gradske opštine Grocka I-12 broj ../2015 od 21.04.2016. godine, čija je deoba izvršena pravnosnažnim rešenjem Drugog osnovnog suda u Beogradu R1 77/15 od 23.11.2015. godine, i obavezan krajnji korisnik da isplati: predlagaču AA, kao pravnom sledbeniku pokojnog DD, na ime ¾ idealna dela parcele 2/6 površine 226m2 upisane u list nepokretnosti .. KO ... i ¾ idealna dela dela parcele 2/7 površine 1148m2 upisane u list nepokretnosti .. KO ... iznos od 6.082.938,45 dinara (alineja 1); predlagaču BB, kao pravnom sledbeniku pokojnog DD na ime ¼ idealna dela parcele 2/6 površine 226m2 upisane u list nepokretnosti .. KO ... i na ime ¼ idealna dela dela parcele 2/7 površine 1148m2 upisane u list nepokretnosti .. KO ... iznos od 2.027.646,15 dinara (alineja 2); predlagaču VV za cele parcele 2/1 površine 380m2, 2/2 površine 919m2 i 2/3 površine 965m2 i deo parcele 2/4 površine 160m2 i deo parcele 2/4 površine 160m2 sve upisane u list nepokretnosti .. KO ... i deo parcele 2/7 površine 65m2 upisne u list nepokretnosti .. KO ... iznos od 12.803.390,10 dinara (alineja 3) i predlagaču GG, kao pravnom sledbeniku pokojnog ĐĐ i pokojnog EE, za deo parcele 2/7 površine 1567m2 upisane u list nepokretnosti .. KO ... iznos od 9.249.844,30 dinara (alineja 4), sa zakonskom zateznom kamatom na ove iznose od 21.03.2019. godine do isplate. Stavom drugim izreke, odbijen je predlog kojim je predlagač GG tražio da se krajnji korisnik obaveže na isplatu naknade preko dosuđenog iznosa do traženog iznosa od 14.862.681,60 dinara. Stavom trećim izreke, obavezan je krajnji korisnik da predlagačima AA, BB i VV naknadi troškove vanparničnog postupka u ukupnom iznosu od 915.000,00 dinara u roku od 15 dana od dana prijema rešenja. Stavom četvrtim izreke, obavezan je krajnji korisnik da predlagaču GG naknadi troškove vanparničnog postupka u iznosu od 514.500,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti rešenja do isplate, u roku od 15 dana od dana prijema pismenog otpravka rešenja. Stavom petim izreke, odbijen je zahtev predlagača GG kojim je tražio isplatu troškova postupka preko dosuđenog do traženog iznosa od 3.006.000,00 dinara, kao i u delu zahteva kojim je tražio zakonsku zateznu kamatu na troškove postupka počev od dana presuđenja.

Presudom Višeg suda u Beogradu Gž 2650/20 od 11.06.2021. godine, stavom prvim izreke, odbijene su kao neosnovane žalbe predlagača GG, protivnika predlagača i krajnjeg korisnika i potvrđeno rešenje Drugog osnovnog suda u Beogradu R1 363/16 od 21.03.2019. godine, ispravljeno rešenjem Drugog osnovnog suda u Beogradu R1 363/2016 od 04.10.2019. godine, u prvom, drugom, trećem i četvrtom stavu izreke. Stavom drugim izreke, odbijeni su kao neosnovani zahtevi predlagača i protivnika predlagača za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu revizije su blagovremeno izjavili predlagač GG zbog bitnih povreda odredaba parničnog postpuka i pogrešne primene materijalnog prava i krajnji korisnik zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Odredbom člana 27. stav 3. Zakona o vanparničnom postupku (ZVP) propisano je da je u postupku u kome se odlučuje o imovinskopravnim stvarima revizija dozvoljena pod uslovima pod kojima se po Zakonu o parničnom postupku (ZPP) može izjaviti revizija u imovinskoprvnim sporovima, ako tim ili drugim zakonom nije drukčije određeno. Odredbama članova 132-140 ZVP, kojima je uređen postupak određivanja naknade za eksproprisanu nepokretnost, pravo učesnika na reviziju nije drugačije regulisano, a to nije učinjeno ni Zakonom o eksproprijaciji. Prema odredbi člana 403. stav 3. ZPP, revizija nije dozvoljena u imovinskopravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Predlagači se u ovom postupku nalaze u procesnom položaju običnih aktivnih suparničara iz člana 205. stav 1. tačka 2. ZPP, koji se na osnovu člana 30. stav 2. ZVP shodno primenjuje u vanparničnom postupku, jer se njihovi zahtevi zasnivaju na istovrsnom činjeničnom i pravnom osnovu. Zato se vrednost predmeta spora, merodavna za ocenu dozvoljenosti revizije, određuje prema vrednosti svakog pojedinog zahteva a ne prema njihovom zbiru.

Sledstveno izloženom, revizija krajnjeg korisnika nije dozvoljena protiv drugostepenog rešenja u delu kojim je pravnosnažno odlučeno o naknadi koja pripada predlagaču BB. Visina naknade određena ovom predlagaču niža je od dinarske protivvrednosti od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan kada je, dostavljanjem spisa opštinskog organa uprave, po službenoj dužnosti pokrenut postupak određivanja naknade za eksproprisane nepokretnosti. Zbog toga je, na osnovu članova 410. stav 2. tačka 5, 413. i 420. stav 6. ZPP u vezi sa članom 30. stav 2. ZVP, odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o reviziji predlagača GG i o reviziji krajnjeg korisnika, u odnosu na pravnosnažnu odluku o određivanju naknade ostalim predlagačima, u skladu sa članom 408. ZPP u vezi sa članom 30. stav 2. ZVP, Vrhovni kasacioni sud je našao da je revizija predlagača osnovana, a revizija krajnjeg korisnika delimično osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem organa uprave Opštine Grocka od 21.04.2016. godine eksproprisane su parcele 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 2/6, 2/7, 2/8 i 2/9 sve u KO ..., suvlasništvo više lica. Pravnosnažnim rešenjem Drugog osnovnog suda u Beogradu R1 77/15 od 23.11.2015. godine suvlasnici označenih parcela izvršili su njihovu deobu. Deobom u sudskom postupku predlagaču VV u svojinu je pripalo zemljište ukupne površine 2169m2 - cele parcele 2/1, 2/2 i 2/3, deo parcele 2/4 u površini od 160m2 i deo parcele 2/7 površine 65m2; sada pokojnom EE, čiji je pravni sledbenik predlagač GG zemljište u površini od 1567m2 - deo parcele 2/7; predlagačima AA, BB i njihovom ocu, sada pokojnom DD, zemljište ukupne površine 1374m2 - parcela 2/6 površine 226m2 i deo parcele 2/7, površine 1148m2. Pravnosnažnim rešenjem Drugog osnovnog suda u Beogradu O 2259/15 od 11.04.2017. godine raspravljena je zaostavština pokojnog DD i predlagač AA oglašena za naslednika ostaviočevih prava iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji zemljišta od 21.04.2016. godine. Poreska uprava - Filijala Grocka je 30.10.2017. godine procenila vrednost eksproprisanog zemljišta na iznos od 4.943,72 dinara po m2. Procena je izvršena na osnovu određenog poreza na prenos apsolutnih prava na parcelama 1/2 i .. obe u KO ... . Ovu procenu poreska uprava je korigovala 12.02.2018. godine na iznos od 1.000,00 dinara po m2 za parcele 2/6 i 2/7 i na iznos od 1.500,00 dinara po m2 za ostale eksproprisane parcele, sa obrazloženjem da su u prethodnoj proceni tehničkom greškom uneti pogrešni podaci. Veštačenjem - nalazom od 21.03.2018. godine, tržišna vrednost m2 eksproprisanog zemljišta određena je u iznosu od 5.902,90 dinara (protivvrednost 50 evra na dan veštačenja), uzimajući u obzir i to da se zemljište nalazi u građevinskom reonu i da se graniči sa koridorom autoputa. Vrednost utvrđena ovim veštačenjem korigovana je 31.01.2019. godine na iznos od 9.484,80 dinara (80 evra u dinarskoj protivvrednosti).

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji odredili naknadu za eksproprisano zemljište, čiju su visinu odredili u iznosu od 5.902,90 dinara po m2, sa obrazloženjem da je viši iznos naknade previsok i nerealan.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, osnovani su navodi krajnjeg korisnika da je predlagaču AA novčana naknada određena za zemljište veće površine od one koja joj je pripala deobom suvlasničke zajednice i nasleđivanjem imovine pokojnog DD. Naime, deobom suvlasničke zajednice predlgačima AA, BB i njihovom ocu DD pripalo je zemljište ukupne povrišine 1374m2 na jednake delove, jer pravnosnažnom sudskom odlukom o deobi nisu utvrđeni njihovi drugačiji udeli na tom zemljištu. Predlagač AA je pravnosnažnim rešenjem o nasleđivanju oglašena za naslednika prava pokojnog DD na naknadu za eksproprisano zemljište. To znači da njoj pripada pravo na naknadu za 2/3 dela zemljišta ukupne površine od 1374m2, odnosno zemljište u površini od 916m2, u iznosu od 5.407.056,40 dinara.

Međutim, nisu osnovani revizijski navodi krajnjeg korisnika o pogrešnoj primeni člana 42. Zakona o eksproprijaciji. Navedenom odredbom propisano je da se naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta ako zakonom nije drugačije propisano (stav prvi), kao i da procenu tržišne cene iz stava prvog vrši ogran za utvrđivanje poreza na promet apsolutnih prava na nepokretnostima (stav drugi). Po stanovištu revizijskog suda, organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnosti (poreska uprava) vrši samo procenu tržišne cene za ekpsroprisane nepokretnosti, što ujedno predstavlja najniži iznos naknade za tu nepokretnost, ali ne određuje tržišnu vrednost eksproprisanog zemljišta. U slučaju da se o naknadi ne postigne sporazum, naknadu određuje sud u vanparničnom postupku. Prema odredbi člana 136. stav 2. ZVP, sud može, pored procene koju je dala poreska uprava, izvesti i druge dokaze koje učesnici predlože, pa i veštačenje ako smatra da je to od značaja za određivanje naknade.

Iz tih razloga nisu prihvatljivi navodi revidenta - krajnjeg korisnika da se naknada za eksproprisano zemljište određuje isključivo na osnovu procene poreske uprave. Procena poreskog organa je samo jedan od dokaza koji se koristi radi utvrđivanja visine naknade, ali to ne isključuje korišćenje drugih dokaznih sredstava ako sud smatra da je to potrebno i opravdano. U konkretnom slučaju, upravo imajući u vidu razlike u procenama vrednosti eksproprisanog zemljišta koje je poreska uprava dala, određeno je veštačenje kojim je tržišna vrednost zemljišta utvrđivana uzimanjem u obzir i činjenica da se zemljište nalazi u građevinskom reonu i da se graniči sa koridorom autoputa.

Osnovano se revizijom predlagača GG ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili odredbu člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji. Tom odredbom propisano je da se visina naknade u novcu za eksproprisane nepokretnosti određuje prema okolnostima u momentu zaključenja sporazuma o visini naknade, a ako sporazum nije postignut prema okolnostima u momentu donošenja prvostepene odluke o naknadi. Korekcijom, koju je veštak izvršio 31.01.2019. godine, tržišna vrednost zemljišta određena je u iznosu od 9.484,80 dinara po m2, što odgovara dinarskoj protivvrednosti od 80 evra po tadašnjem srednjem kursu Narodne banke Srbije. Ova vrednost je inače prihvaćena i od strane poreske uprave kada je rešenjem od 13.09.2018. godine određen porez na prenos apsolutnih prava na katastarskoj parceli 1/3 KO ..., po ugovoru od 22.06.2018. godine. S`toga taj iznos predstavlja tržišnu vrednost eksproprisanog zemljišta u vreme odlučivanja o naknadi.

Sa svega navedenog, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u drugom i delu četvrtog stava izreke, a primenom člana 414. stav 1. istog zakona kao u trećem stavu izreke.

Odlukama sadržanim u preostalom delu četvrtog i petom stavu izreke odlučeno je o troškovima predlagača GG. Ovom predlagaču su, na osnovu člana 165. stav 2. u vezi sa članovima 153. stav 1. i 154. ZPP, dosuđeni troškovi za sastav žalbe u iznosu od 45.000,00 dinara, sudske takse za žalbu i drugostepenu presudu u iznosu od po 76.864,00 dinara i tom delu preinačeno rešenje drugostepenog suda kojim je odbijen njegov zahtev za naknadu troškova drugostepenog postupka, a krajnji korisnik obavezan i da naknadi troškove postupka po reviziji u ukupnom iznosu od 429.320,00 dinara - za sastav revizije u iznosu od 45.000,00 dinara, sudsku taksu za reviziju u iznosu od 153.728,00 dinara i odluku po reviziji u iznosu od 230.592,00 dinara. Na dosuđene troškove drugostepenog i revizijskog postupka predlagaču GG priznato je i pravo na zateznu kamatu od izvršnosti rešenja, u skladu sa članovima 277. stav 1. i 324. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić