Presuda o naknadi za bespravno korišćenje državnog poljoprivrednog zemljišta

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP (Službeni glasnik RS“ br. 72/11... 18/20 i 10/23 – drugi zakon), pa je našao da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a u postupku pred drugostepenim sudom nisu učinjene ni druge bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. st. 1. i 2. ZPP, zbog kojih se revizija može izjaviti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi, koji je pravni sledbenik AD ''Podunavlje'' Čelarevo, je bez zaključenog ugovora o zakupu i bez pravnog osnova koristio parcelu br. 1/8, upisanu u LN br. 2097 KO Čelarevo, površine 94278 m2 u proizvodnim agroekonomskim 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017 i 2017/2018 godini. Predmetna parcela je po vrsti gradsko građevinsko zemljište, a po kulturi njiva 2. Klase, u državnoj svojini Republike Srbije u celosti, a na tuženog je na celoj parceli upisano pravo korišćenja. Zahtev pravnog prethodnika tuženog AD ''Podunavlje'', za konverziju prava korišćenja na građevinskom zemljištu stečenom u postupku privatizacije u pravo svojine, odbijen je rešenjem Opštinske uprave Opštine Bačka Palanka. Dana 26.03.2019. godine, sačinjen je zapisnik o inspekcijskom nadzoru od strane Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, koji je za predmet nadzora imao kontrolu korišćenja poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini na k.p. 1/8 KO Čelarevo. Republički poljoprivredni inspektori, zajedno sa predstavnikom lokalne samouprave Bačka Palanka, uz prisustvo predstavnika AD ''Podunavlje'' Čelarevo, izvršili su identifikaciju kat.parc. 1/8 KO Čelarevo i utvrdili da je u celosti pod usevom pšenice, a da je predmetna parcela posejana, bez zaključenog ugovora o zakupu sa Ministarstvom poljoprivrede od strane AD ''Podunavlje'' Čelarevo. Tužilac je ponudio tuženom zaključenje vansudskog poravnanja kojim se rešava pitanje naknade za bespravno korišćenje poljoprivrednog zemljišta za navedene proizvodne godine, u kome je opredeljena visina naknade u iznosu od 64.069,54 evra, ali tuženi nije bio saglasan i nije potpisao predlog poravnanja. Rešenjima Opštinskog veća Opštine Bačka Palanka utvrđena je visina naknade za korišćenje poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini bez pravnog osnova na teritoriji Bačke Palanke po hektaru površine, za svaku proizvodnu godinu, pa imajući u vidu površinu zemljišta naknada za 2009/2010 godinu iznosi 2.737,74 evra, za 2010/2011 3.508,37 evra, za 2011/2012 godine 3.727,94 evra, za 2012/2013 iznosi 3.722,66 evra, za 2013/2014 iznosi 3.997,20 evra, za 2014/2015 iznosi 3.997,20 evra, za 2015/2016 iznosi 13.415,38 evra, za 2016/2017 iznosi 15.810,14 evra i 2017/2018 iznosi 13.152,91 evro. Odlukom Opštine Bačka Palanka od 13.03.2019. godine predmetna parcela je izdata u zakup AA iz ..., na period od jedne godine za agroekonomsku 2018/2019 godinu. Protiv ove odluke a.d. ''Podunavlje'' je izjavilo žalbu, koja je rešenjem Pokrajinskog sekretarijata za poljoprivredu, vodoprivredu i šumarstvo odbijena kao neosnovana, te je ad ''Podunavlje'' 10.05.2019. godine, podnelo tužbu Upravnom sudu radi poništaja rešenja i koji postupak nije okončan.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredbi članova 3, 60, 62. stav 5. Zakona o poljoprivrednom zemljištu u vezi sa odredbom člana 219. Zakona o obligacionim odnosima, i člana 83. stav 3. Zakona o planiranju i izgradnji, zaključili da je tužbeni zahtev osnovan.

Po oceni Vrhovnog suda odluka drugostepenog suda je zasnovana na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 1. stav 1. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Sl. glasnik RS“, br. 62/06... 95/18), koji se u konkretnom ima primeniti (lex specialis), određeno je da se ovim zakonom uređuje planiranje, zaštita, uređenje i korišćenje poljoprivrednog zemljišta, nadzor nad sprovođenjem ovog zakona i druga pitanja od značaja za zaštitu, uređenje i korišćenje poljoprivrednog zemljišta kao dobra od opšteg interesa. Odredbom člana 2. stav 1. tačka 1. istog zakona definisan je pojam poljoprivrednog zemljišta, kao zemljišta koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare) i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju, a odredbom člana 3. propisano je da se poljoprivredno zemljište koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do privođenja planiranoj nameni, koristi za poljoprivrednu proizvodnju.

Odredbom člana 62. stav 5. navedenog zakona propisano je da ako pravno odnosno fizičko lice koristi poljoprivredno zemljište u državnoj svojini bez pravnog osnova, odnosno suprotno odredbama ovog zakona, dužno je da za korišćenje tog zemljišta plati trostruki iznos najviše prosečne postignute cene po hektaru na teritoriji okruga na kojoj se nalazi poljoprivredno zemljište koje se koristi bez pravnog osnova. Ako lice ne izvrši obavezu plaćanja, jedinica lokalne samouprave dužna je da skine usev na osnovu akta svog nadležnog organa.

Stupanjem na snagu navedenog Zakona o poljoprivrednom zemljištu (27.07.2006. godine) prestao je da važi Zakon o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik RS“, br. 49/92... 101/2005) i pojedine odredbe Zakona o pretvaranju društvene svojine na poljoprivrednom zemljištu u druge oblike svojine, od kog momenta više nije bilo osnova za korišćenje poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini bez plaćanja naknade. Stoga je, po oceni Vrhovnog suda, pravilan zaključak drugostepenog suda da je tuženi, s obzirom da su navedene činjenice bile javno dostupne svima, bio upoznat o budućem načinu korišćenja predmetnog zemljišta, faktički korišćenog kao poljoprivredno, koje je u državnoj svojini i to isključivo kroz regulisanje međusobnih odnosa sa Republikom Srbijom preko nadležnog ministarstva, a što je u konkretnom slučaju izostalo.

Odlučne činjenice u ovom sporu su da za predmetnu parcelu nije bio zaključen ugovor o zakupu sa tuženim i da se tuženi, i pored toga, nalazio u njenom posedu i koristio je za poljoprivrednu proizvodnju. Činjenica nepostojanja ugovora o zakupu između stranaka nije bila sporna. U odnosu na posed i korišćenje parcele, po oceni Vrhovnog suda, pravilan je zaključak nižestepenih sudova da je tuženi bio u neprekidnoj državini u spornom periodu. U konkretnom slučaju, pravilno je utvrđena okolnost kontinuiteta prava korišćenja pravnog prethodnika tuženog i tuženog.

S tim u vezi, nisu osnovani navodi revidenta da je tužena savestan držalac nepokretnosti u državnoj svojini, na kojoj je imao upisano pravo korišćenja u periodu za koji tužilac zahteva isplatu duga po osnovu bespravnog korišćenja poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini. Naime, nesporno je da je od 1984. godine, donošenjem Odluke o određivanju građevinskog zemljišta u naselju Čelarevo, predmetna parcela građevinsko neizgrađeno zemljište, koja je stupanjem na snagu Zakona o planiranju i izgradnji (11.09.2009.godine) postala javna svojina tužioca. Kako je zahtev tuženog za pretvaranje prava korišćenja u pravo svojine odbijen, to tuženi nema pravni osnov državine i upisano pravo korišćenja tuženog nije od uticaja.

Bez osnova je i navod revizije da je predmetno zemljište kategorizovano i upisano u katastar nepokretnosti kao gradsko građevinsko zemljište, pa ne postoji pravni osnov za primenu Zakona o poljoprivrednom zemljištu. Naime, iako je parcela formalno određena kao gradsko građevinsko zemljište, tuženi je koristio kao poljoprivredno zemljište, koje je, imajući u vidu opredeljenu kulturu poljoprivredno zemljište, i s obzirom da nije privedena planiranoj nameni koristi se kao poljoprivredno zemljište u smislu člana 3. Zakona o poljoprivrednom zemljištu, te tužilac ima pravo da traži naknadu za bespravno korišćenje poljoprivrednog zemljišta u smislu odredbi Zakona o poljoprivrednom zemljištu. Visina naknade, određena je na osnovu rešenja Opštinskog veća Opštine Bačka Palanka o utvrđivanju naknade za korišćenje poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini bez pravnog osnova na teritoriji Bačke Palanke po hektaru površine, za svaku proizvodnu godinu u navedenim iznosima.

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka, jer je doneta pravilnom primenom članova 153. stav 1. i 154. ZPP.

Na osnovu iznetog, primenom člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Odluka o zahtevu tuženog za naknadu troškova postupka po reviziji, sadržana u drugom stavu izreke, doneta je primenom člana 165. stav 1. ZPP u vezi sa članom 153. stav 1. istog zakona. Revizija tuženog je odbijena, pa mu zato ne pripada pravo na troškove postupka po tom vanrednom pravnom leku.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković