Odluka Vrhovnog kasacionog suda o neosnovanosti sticanja stvarne službenosti održajem

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija Branislava Bosiljkovića, predsednika veća, Branke Dražić i Danijele Nikolić, članova veća, u parnici tužilaca AA i BB, oboje iz ..., čiji je punomoćnik Nevenka Savić, advokat iz ..., protiv tuženih VV, GG i mal. DD iz ..., čiji je zakonski zastupnik majka GG iz ..., ĐĐ iz ..., čiji je zajednički punomoćnik Svetlana Petrović, advokat iz ..., radi utvrđenja, odlučujući o reviziji tuženih koja je izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3214/19 od 13.09.2019. godine, u sednici veća koja je održana dana 18.06.2020. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tuženih izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3214/19 od 13.09.2019. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Šapcu P 306/19 od 23.04.2019. godine, koja je ispravljena rešenjem Osnovnog suda u Šapcu P 306/19 od 09.05.2019. godine, stavom prvim izreke, odbijen je tužbeni zahtev kojim su tužioci tražili da se utvrdi da tuženi i sa njima povezana lica, nemaju pravo prolaska preko katastarske parcele ... upisane u LN ... KO ..., radi dolaska u smeru ka i iz ulice ... do katastarske parcele ... upisane u LN ... KO ..., čiji su sukorisnici tuženi, koja celom svojom širinom izlazi na ulicu ... u ..., a na kojoj se nalaze objekti ... i ... koje koriste tuženi i da im se zabrani svako dalje korišćenje katastarske parcele ..., suvlasništvo tužilaca, u roku od 8 dana od prijema pismenog otpravka presude pod pretnjom prinudnog izvršenja, kao neosnovan. Stavom drugim izreke određeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 3214/19 od 13.09.2019. godine, stavom prvim izreke, žalba tuženih je odbijena, a žalba tužilaca usvojena, pa je presuda Osnovnog suda u Šapcu P 306/19 od 23.04.2019. godine, ispravljena rešenjem Osnovnog suda u Šapcu P 306/19 od 09.05.2019. godine preinačena tako što je usvojen tužbeni zahtev, pa je utvrđeno da tuženi kao i sa njima povezana lica nemaju pravo prolaska preko katastarske parcele ... upisane u LN ... KO ..., radi dolaska u smeru ka i iz ulice ... do katastarske parcele broj ... upisane u LN ... KO ..., čiji su sukorisnici tuženi, koja celom svojom širinom izlazi na ulicu ... u ..., na kojoj se nalaze objekti ... i ... koje tuženi koriste, pa im je zabranjeno svako dalje korišćenje katastarske parcele ..., suvlasništvo tužilaca, u roku od 8 dana od dana prijema pismenog otpravka presude pod pretnjom prinudnog izvršenja, pa su obavezani tuženi da tužiocima solidarno naknade troškove parničnog postupka u iznosu od 171.200,00 dinara u roku od 15 dana. Stavom drugim izreke obavezani su tuženi da tužiocima naknade troškove žalbenog postupka u iznosu od 15.800,00 dinara, a stavom trećim izreke odbijen je zahtev tuženi za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi su blagovremeno izjavili reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja, i pogrešne primene materijalnog prava, pozivajući se i na odredbu člana 403. ZPP.

Tužioci su dali odgovor na reviziju.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu odredbe člana 408. ZPP, („Službeni glasnik RS“, broj 72/11 sa izmenama i dopunama), Vrhovni kasacioni sud je našao da revizija nije osnovana.

U sprovedenom postupku nisu učinjene bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koje Vrhovni kasacioni sud pazi po službenoj dužnosti. Ukazivanje na povredu postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP nije relevantno, jer se zbog te povrede revizija ne može izjaviti, primenom člana 407. stav 1. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su suvlasnici sa udelima od po ½ na nepokretnostima upisanim u LN ... KO ... i to katastarske parcele .... i porodične stambene zgrade označene u B listu, sagrađene na katastarskoj parceli ... u ulici ... broj ... u ... . Sukorisnici susedne katastarke parcele ..., koja pripada ulici ..., upisane u LN ... KO ..., sa udelima od po ½ su su EE i prvotuženi VV. EE je knjižni vlasnik porodične stambene zgrade označene kao objekat ..., a prvotuženi VV je vanknjižni vlasnik porodične stambene zgrade označene kao objekat 2 i pomoćne zgrade označene kao objekat ..., sve sagrađeno na katastaroj parceli ... . Tuženi VV je pravo svojine na porodičnoj stambenoj zgradi u ulici ... broj ..., površine 137 m2, označen kao objekat ... i pomoćnog objekta označenog kao ..., stekao na osnovu Ugovora o kupoprodaji koji je zaključio sa svojim pravnim prethodnikom, ŽŽ, dana 25.09.2012. godine i Ugovora od 30.03.2015. godine kojim je dopunjen član 1. napred navedenog ugovora. ZZ je sa svojim pravnim prethodnicima, II i JJ, zaključenjem Ugovora o kupovini i prodaji od 31.10.1988. godine, stekla pravo svojine na porodičnoj stambenoj zgradi koja se nalazi na katastarskoj parceli .../... KO ... u ulici ... broj ..., sa pravom trajnog korišćenja navedene katastarske parcele, a II i JJ su pravo svojine na porodičnoj stambenoj zgradi i pravo korišćenja katastarske parcele .../... stekli Ugovorom o kupoprodaji od 28.01.1972. godine sa prethodnim vlasnicima, KK i LL. Katastarska parcela broj ... u KO ..., ukupne površine 0.06.26 ha u katastru je nosila broj .../..., ukupne površine 0.06.48 ha, a katastarska parcela broj ... ukupne površine 0.02.62. ha u katastru je nosila broj .../... i imala je ukupnu površinu od 0.02.70 ha, a obe ove parcele su nastale od stare katastarske parcele .../... koja je imala površinu 0.09.18 i koja je podeljena promerom br. ... iz 1980. godine. Od sedamdesetih godina prošlog veka, kada je postojala jedinstvena katastarska parcela, svi vlasnici nepokretnosti koje su se nalazile na sadašnjoj katastarskoj parceli .../..., koristili su sukorisničku parcelu kao izlazak na ulicu ... i na ulicu ... . Veštačenjem od strane sudskog veštaka geodetske struke utvrđeno je da je katastarska parcela ... podeljena na dva dela metalnom ogradom na betonskom temelju i to na deo do ulice ..., površine 0.03.54 ha, koju koristi drugi suvlasnik EE i na kome se nalazi objekat 1, koji je od leve međe udaljen 0,40m, a od desne 0,10m. Tuženi VV do svog dela katastarske parcele ne može da dođe kroz svoju suvlasničku parcelu, jer ne može da prođe ni sa jedne strane objekta EE i ulaz kroz pasaž ulice ..., preko parcele tužioca, jedini je ulaz za deo katastarske parcele tuženog VV i njegovih objekata. Tužioci nisu ometali tužene u prolasku preko katastarske parcele ..., do podnošenja tužbe u ovoj parnici dana 07.12.2015. godine.

Na osnovu ovako činjeničnog stanja prvostepeni sud je odbio tužbeni zahtev kojim su tužioci tražili da se utvrdi da tuženi i sa njima povezana lica nemaju pravo prolaska preko katastarske parcele ... upisane u LN ... KO ..., radi dolaska u smeru ka i iz ulice ... do katastarske parcele broj ..., upisane u LN ... KO ..., te da im se zabrani dalje korišćenje katastarske parcele ... suvlasništvo tužilaca, sa obrazloženjem da su počev od 1988. godine pravni prethodnici tuženih koristili katastarsku parcelu tužilaca ... za prolazak peške do ulice ... i iz ulice ... do svoje parcele i da su to nastavili dalje da koriste i tuženi, nakon useljenja u kupljene objekte 2013. godine. Pošto je vešačenjem utvrđeno da je to jedini put, te kako tuženi VV sa drugotuženom GG, čiji je sin i trećetuženim maloletnim DD, koji mu je brat, kao i četvrtotuženom, koja mu je baba, objekte ... i ... koristi kao dom, to je interes tuženih da na predmetnim nepokretnostima nastave da ostvaruju svoje pravo na dom, saglasno odredbi člana 8.stav1. Evopske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, kao i u smislu Ustava Republike Srbije, koji jemči mirno uživanje svojine drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, bez obzira što ostvarivanje tog prava delimično sprečava tužioce, kao vlasnike susedne parcele i objekata, da se parcelom služe, te da faktičko ograničavanje vlasničkih prava tužilaca izvire iz prava trećih osoba.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu uvajanjem tužbenog zahteva nalazeći da, s obzirom da se parcela tužilaca do 2011. godine nalazila u režimu društvene, odnosno državne svojine, na istoj se nije moglo konstituisati pravo službenosti prolaza do 1996. godine, do kada je bila na snazi odredba člana 29. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa („Službeni list SFRJ“, broj 6/80), te kako je za sticanje prava službenosti prolaza održajem potrebno vreme od 20 godina faktičkog ostvarivanja službenosti, koje ne može da se računa pre 04.07.1996. godine (dana stupanja na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o osnovama svojinsko- pravnih odnosa -„Službeni list SRJ“, broj 29/96)), te kako je tužba u ovoj pravnoj stvari podneta dana 07.12.2015. godine, to nije protekao rok iz člana 54. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, od 20 godina, za sticanje stvarne službenosti održajem.

Pošto tuženi nemaju pravni osnov za korišćenje katastarke parcele tužilaca radi prolaza do svoje katastarke parcele, već istu koriste uz prećutnu saglasnost tužilaca, vlasnika stvari, kao i njihovi pravni predhodnici tokom ranijih godina, te kako su se pokretanjem ove parnice tužioci usprotivili daljem korišćenju stvari od strane tuženih, smatrajući da su uznemireni u mirnom korišćenju dela vlastite parcele, to je tužbeni zahtev kojim su tužioci tražili da se utvrdi da tuženi i sa njima povezana lica, nemaju prolaska preko katastarske parcele tužilaca, te da im se zabrani dalje korišćenje, osnovan.

Pobijanom drugostepenom presudom, pravilno je primenjeno materijalno pravo odredba člana 42. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, kojim je propisano da ako treće lice neosnovano uznemirava vlasnika ili pretpostavljenog vlasnika na drugi način, a ne oduzimanjem stvari, vlasnik odnosno pretpostavljeni vlasnik može tužbom zahtevati da to uznemiravanje prestane.

Neosnovani su navodi u reviziji tuženih da su tuženi i njihovi pravni prethodnici stekli pravo stvarne službenosti prolaza održajem i to počev od 1972. godine, obzirom da se stvarna službenost stiče održajem kada je vlasnik povlasnog dobra faktički ostvarivao službenost za vreme od 20 godina, a vlasnik poslužnog dobra se tome nije protivio, s tim što se na stvarima koje su bile u društvenoj- državnoj svojini vreme potrebno za održaj računa od 04.07.1996. godine, pa kako je tužba podneta dana 07.12.2015. godine, to rok od 20 godina nije protekao.

Ovaj sud je cenio i navode u reviziji tuženih da se u konkretnoj situaciji više i ne radi o tome da li su tuženi stekli službenost prava prolaska preko parcele tužilaca održajem ili na neki drugi način, već se samo i isključivo radi o nužnosti i neophodnosti prolaska tim pravcem, kao jedinim mogućim do objekata tuženih koji oni koriste kao svoj dom, jer je veštačenjem utvrđeno da tuženi do svoje katastarske parcele i objekata na njoj ne mogu da dođu drugim putem, ali je našao da nisu osnovani jer se u konkretnom slučaju se radi o tužbi za utvrđenje da tuženi nemaju pravo prolaska preko katastarske parcele tužilaca, a ne o tužbi za konstituisanje prava službenosti prolaska preko parcele tužilaca.

Sa iznetih razloga saglasno odredbi člana 414. stav 1. ZPP odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Branislav Bosiljković,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić