Diskriminacija vojnih rezervista na osnovu prebivališta pri isplati novčane pomoći

Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 2780/16 od 01.12.2016. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužene i potvrđena presuda Višeg suda u Vranju P1 145/16 od 28.09.2016. godine u prvom i drugom stavu izreke u odnosu na tužioce BB iz ... i VV iz ... . Stavom drugim izreke, preinačena je ista prvostepena presuda u stavu prvom i stavu drugom izreke u odnosu na tužioca AA iz ..., i u stavu četvrtom izreke, tako da glasi:

„ODBIJA SE tužbeni zahtev tužioca AA iz ... da se utvrdi da je Zaključkom Vlade Republike Srbije 05 br. 401/161/2008 od 17.01.2008. godine, kojim su obezbeđena sredstva radi isplate novčane pomoći ratnim vojnim rezrvistima sa prebivalištem na teritoriji sedam nerazvijenih opština (Kuršumlija, Blace, Bojnik, Lebane, Žitorađa, Doljevac i Prokuplje) povređeno načelo jednakih prava i obaveza, čime je izvršena diskriminacija na osnovu mesta prebivališta ratnih vojnih rezervista sa prebivalištem na teritoriji svih ostalih opština koje nisu navedene u Zaključku Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine, a time i ovde tužiocu AA, i da se tužena Republika Srbija obaveže da mu po osnovu nematerijalne štete zbog diskriminacije isplati iznos od 50.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana presuđenja pa do isplate, kao i troškove parničnog postupka.

OBAVEZUJE SE tužena Republika Srbija da tužiocima BB iz ... i VV iz sela ..., na ime naknade troškova parničnog postupka, plati iznos od 77.250,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do konačne isplate, dok se ODBIJA zahtev navedenih tužilaca za isplatu zakonske zatezne kamate na iznos dosuđenih troškova za period od dana presuđenja - 28.09.2016. godine pa do izvršnosti presude.

OBAVEZUJE SE tužilac AA iz ... da tuženoj Republici Srbiji na ime troškova parničnog postupka plati iznos od 2.000,00 dinara u roku od 15 dana po prijemu presude.“

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu revizije su blagovremeno izjavili tužilac AA, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava, i tužena zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o osnovanosti izjavljenih revizija, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 72/11 ... 55/14-ZPP), Vrhovni kasacioni sud je našao da revizije nisu osnovane.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni kasacioni sud pazi po službenoj dužnosti. Revizijom tužioca AA, izjavljenom i zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP učinjenih u drugostepenom postupku, izričito se ne označava odredba Zakona o parničnom postupku koju drugostepeni sud nije primenio, ili je pogrešno primenio, i da je to uticalo ili moglo uticati na pravilnost odluke o žalbi tužioca. Nisu osnovani revizijski navodi tužene o nenadležnosti višeg suda za postupanje u ovom sporu, u smislu člana 23. stav 1. tačka 7. Zakona o uređenju sudova, i pogrešnoj primeni člana 194. ZPP. Tužba, kojom su tužioci tražili utvrđenje da su diskriminisani donošenjem Zaključka Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine, ne sadrži zahtev za utvrđenje činjenica, već zahtev za utvrđenje diskriminacije, koji je postavljen u skladu sa odredbama Zakona o zabrani diskriminacije, odnosno zahtev za zaštitu prava ličnosti iz člana 194. stav 4. ZPP. Gramatičkim tumačenjem člana 23. stav 1. tačka 7. Zakona o uređenju sudova kojim je propisana nadležnost viših sudova za suđenje u prvom stepenu „u sporovima za zaštitu od diskriminacije i zlostavljanja na radu“, proizilazi da su viši sudovi stvarno nadležni da sude sporove za zaštitu od diskriminacije, bez obzira da li je učinjena na radu ili van rada, za razliku od sporova za zaštitu od zlostavljanja koje viši sudovi sude samo ako je zlostavljanje izvršeno na radu.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su bili učesnici rata od 24.03.1999. godine do 24.06.1999. godine, kao pripadnici rezervnog sastava Vojske Jugoslavije. Tužiocima BB i VV nije isplaćena naknada za učešće u ratu (ratne dnevnice), niti su oni to pravo ostvarili u sudskom postupku. Tužilac AA je u sudskom sporu ostvario pravo na ratne dnevnice i one su mu isplaćene. Zaključkom Vlade Republike Srbije 05. br. 401-161/2008-1 od 17.01.2008. godine odlučeno je da će se deo sredstava, ostvarenih tokom 2007. godine u postupku privatizacije, preneti na posebne račune nerazvijenih opština (Kuršumlija, Blace, Bojnik, Lebane, Žitorađa, Doljevac i Prokuplje) kao socijalna pomoć ugroženom stanovništvu i raspodeliti po kriterijumima koje će sačiniti zajednička Komisija sastavljena od predstavnika lokalne samouprave i štrajkačkog odbora ratnih vojnih rezervista. Tim Zaključkom je predviđeno da će pravo na dobijanje novčane pomoći steći svaki ratni vojni rezervista sa prebivalištem u navedenim opštinama koji dostavi pravnosnažnu presudu na osnovu odricanja od tužbenog zahteva pred nadležnim sudovima protiv Republike Srbije radi isplate naknade, kao i pismenu izjavu da po tom osnovu nema daljih potraživanja prema državi.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, o tužbenim zahtevima u ovom sporu odlučeno je pravilnom primenom materijalnog prava.

Odredbom člana 21. Ustava Republike Srbije propisano je da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, kao i da je zabranjena svaka diskriminacija po bilo kom osnovu, uz ograničenje da se diskriminacijom ne smatraju posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su u suštinski nejednakom položaju sa ostalim građanima. Opšta zabrana diskriminacije predviđena je i članom 1. Protokla 12. uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Zaključkom Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine neopravdano su privilegovani ratni vojni rezervisti sa prebivalištem na teritoriji neke od opština navedenih u tom Zaključku, u odnosu na ratne vojne rezeviste sa prebivalištem na teritoriji svih drugih opština. Iako je navedenim Zaključkom predviđeno da će se izdvojena novčana sredstva isplaćivati kao socijalna pomoć, evidentno je da se zapravo radi o isplati ratnih dnevnica jer ratni vojni rezervisti nisu bili dužni da prilože nijedan dokaz o svom imovnom stanju, odnosno socijalnoj ugroženosti, ali je zato isplata bila uslovljena odricanjem od tužbenog zahteva kojim je tražena isplata ratnih dnevnica. Tužioci BB i VV su takođe ratni vojni rezervisti koji su učestvovali u ratnim sukobima izazvanim agresijom država članica NATO pakta od kraja marta do početka juna 1999. godine. Po tom osnovu ovim tužiocima pripada pravo na naknadu (ratne dnevnice) u skladu sa tada važećim Pravilnikom o naknadi putnih i drugih troškova u Vojsci Jugoslavije, koje nisu ostvarili ni dobrovoljnom isplatom, niti u sudskom postupku, a na osnovu predmetnog Zaključka Vlade Republike Srbije to pravo ne mogu ostvariti jer nemaju prebivalište na teritoriji neke od sedam opština navedenih u tom aktu. Tužena nije dokazala postojanje razloga da donetim Zaključkom ratne vojne rezerviste koji nisu ostvarili pravo na isplatu ratnih dnevnica i nemaju prebivalište na teritoriji neke od opština navedenih u Zaključku, u pogledu njihove isplate, stavi u neravnopravan položaj sa ratnim vojnim rezervistima sa prebivalištem na teritoriji označenih opština kojima je po tom Zaključku vršena isplata ratnih dnevnica. Na izloženi način tužiocima BB i VV prouzrokovana je nematerijalna šteta - duševni bolovi zbog povrede prava ličnosti (diskriminacije), izražene kroz osećaj nepravde, neravnopravnosti i podređenosti, što opravdava pravičnu novčanu naknadu u iznosu koji je dosuđen pravilnom primenom člana 200. Zakona o obligacionim odnosima.

Tužilac AA je, po sopstvenoj tvrdnji, u sudskom postupku ostvario pravo na ratne dnevnice koje mu je tužena, u izvršenju obaveze iz izvršne sudske odluke, isplatila. Zbog toga se ovaj tužilac ne nalazi u istom položaju kao ratni vojni rezervisti sa prebivalištem na teritoriji opština navedenih u Zaključku Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine, jer je isplata ratnih dnevnica po tom aktu vršena rezervistima kojima one nisu isplaćene, odnosno rezervistima čiji su tužbeni zahtevi za isplatu dnevnica odbijeni pravnosnažnom presudom na osnovu odricanja. Iz tog razloga, u odnosu na tužioca AA nije došlo do diskriminacije, u smislu člana 21. Ustava Republike Srbije - tužilac je ostvario pravo na dnevnice i one su mu isplaćene, pa zato ne može biti diskriminisan označenim Zaključkom Vlade Republike Srbije na osnovu kojeg je vršena isplata ratnih dnevnica onim ratnim vojnim rezervistima sa prebivalištem na teritoriji opština navedenih u Zaključku koji to pravo nisu ostvarili, ni dobrovoljnom isplatom niti u sudskom postupku. Nepostojanje diskriminacije tužioca AA čini neosnovanim i njegov tužbeni zahtev za naknadu nematerijalne štete.

Imajući izloženo u vidu, nisu osnovani revizijski navodi tužioca AA i tužene o pogrešnoj primeni materijalnog prava, kao i navodi revizije tužioca o nedostacima utvrđenog činjeničnog stanja - da su po Zaključku Vlade Srbije na ime dnevnica isplaćivani znatno viši iznosi od onih koji su njemu isplaćeni, jer tu činjenicu do zaključenja glavne rasprave tužilac nije učinio ni verovatnim.

O troškovima postupka odlučeno je pravilnom primenom članova 153. i 154. ZPP.

Shodno izloženom, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branislava Apostolović, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić