Utvrđivanje prava svojine na nepokretnosti putem održaja na društvenoj svojini

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, prilikom osnivanja zemljišnih knjiga za KO ... (tokom 1946. godine) upisana je u zk. ul. ... KO ... parcela ... površine 16 ari 20 m2, kao imovina FNRJ (Mesni narodni odbor Vinča). Tokom 1951. godine (pod DN 190/51) izvršena je ispravka upisa tako što je označena parcela upisana kao opštenarodna imovina. Tehničkom revizijom katastra vršenom u periodu od 1956. do 1958. godine, izvršena je deoba parcele ... površine 16 ari 20 m2 i parcele ... površine 37 ari 90 m2 obe u KO .... Tom deobom formirane su parcela ... površine 16 ari 13 m2, parcela ... površine 13 ari 50 m2, parcela 1755/3 površine 2 ara 28 m2, parcela ... površine 11 ari 29 m2 i parcela ... površine 11 ari 49 m2. Tada je u katastar zemljišta - posedovni list ... KO ..., tužiljin otac bio upisan kao posednik parcela ..., ... i ... u toj katastarskoj opštini. Prilikom osnivanja katastra nepokretnosti za KO ... (stupio na snagu 13.11.2009. godine) parcele ... i ... upisane su u list nepokretnosti ... KO ... kao svojina Republike Srbije - korisnik Gradska opština Grocka. Ovaj upis izvršen je na osnovu podataka iz zemljišne knjige jer nije pronađen osnov za upis izvršen u katastar zemljišta. Tužiljin otac umro je 24.03.1987. godine, a tužilja je nastavila sa korišćenjem spornih parcela i nakon njegove smrti. Na tužiljin zahtev, Republički geodetski zavod - Služba za katastar nepokretnosti Grocka izdao je 24.07.2015. godine uverenje o zemljišnoknjižnom i katastarskom stanju parcele ... KO ... i spornih parcela ... i ... u toj katastarskoj opštini.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom članova 21, 28. stav 4, 30. stav 1. i 72. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa utvrdio pravo svojine tužilje na spornim parcelama po osnovu održaja. Po stanovištu tog suda, tužiljin otac je u katastru zemljšta od 1956. godine bio upisan kao posednik predmetnih parcela i u njihovoj nesmetanoj državini nalazio se sve do svoje smrti, tako da je on na taj način stekao pravo svojine putem održaja a tužilja je to pravo, nakon njegove smrti, stekla po osnovu nasleđa. Osim toga, tužilja se nalazi u državini spornog zemljšta od 1987. godine kao savesni držalac, a nesavesni držalac je postala 13.11.2009. godine kada se mogla upoznati sa promenama imaoca prava u evidenciji nepokretnosti, ali je tada već proteklo vreme potrebno za sticanje svojine održajem iz člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev. Po stanovištu tog suda, sporne parcele su bile u društvenoj svojini i na njima se pravo svojine održajem moglo sticati od 04.07.1996. godine, tako da rok za održaj nije mogao početi da teče pre označenog datuma, a rok od 20 godina iz člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa nije istekao do 13.11.2009. godine (po utvrđenju prvostepenog suda) kada je tužilja saznala i upoznala se sa promenama u katastru nepokretnosti i postala nesavesni držalac.

I po nalaženju revizijskog suda, tužbeni zahtev u ovom sporu je odbijen pravilnom primenom materijalnog prava.

Zakonom o osnovama svojinsko-pravnih odnosa propisano je da se pravo svojine stiče po samom zakonu, na osnovu pravnog posla i nasleđivanjem (član 20. stav 1); da se po zakonu pravo svojine stiče i održajem (član 21); da savestan držalac nepokretne stvari na koju drugi ima pravo svojine stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 20 godina (član 28. stav 4); da vreme potrebno za održaj počinje teći onog dana kada je držalac stupio u državinu stvari, a završava se istekom poslednjeg dana vremena potrebnog za održaj, s tim što se u vreme potrebno za održaj uračunava i vreme za koje su prethodnici sadašnjeg držaoca držali stvar kao savesni i zakoniti držaoci, odnosno kao savesni držaoci (član 30. stav 1. i 2) i da je državina savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova, te da se savesnost državine pretpostavlja (član 72. stav 2. i 3).

Tužiljin otac je kao držalac (posednik) spornih parcela, nastalih tehničkom revizijom katastra i deobom parcela ... i ... KO ... tokom 1956 - 1958 godine, bio upisan u katastar zemljišta samo na osnovu faktičkog stanja i bez pravnog osnova. U to vreme, parcela ... KO ... bila je u društvenoj svojini - opštenarodna imovina, i na njoj se nije mogla sticati svojina održajem. Takva mogućnost ustanovljena je tek Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o osnovnim svojinsko-pravnim odnosima („Službeni list SRJ“ broj 29/96) koji je stupio na snagu 04.07.1996. godine. Tim zakonom brisan je član 29. Zakona o osnovama svojinsko-pravnim odnosima kojim je bilo propisano da se na stvari u društvenoj svojini pravo svojine ne može steći održajem.

U tom kontekstu, nisu osnovani navodi revidenta da je tužiljin otac stekao pravo svojine održajem u smislu paragrafa 926, 927, 928 i 929. Srpskog građanskog zakonika koji su se primenjivali kao pravna pravila do stupanja na snagu Zakona o osnovnim svojinsko-pravnim odnosima (01.09.1980. godine), odnosno protekom roka od 24 godine. Prema članu 4. stav 1. Zakona o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 06.04.1941. godine i u toku neprijateljske okupacije („Službeni list FNRJ“ broj 86/46), pravna pravila sadržana u zakonima i drugim pravnim propisima koji su bili na snazi na dan 06.04.1941. godine mogu se primenjivati na odnose koji nisu uređeni važećim propisima samo ukoliko nisu u suprotnosti sa Ustavom FNRJ, ustavima narodnih republika, zakonima i ostalim važećim propisima donetim od nadležnih organa nove države, kao i sa načelima ustavnog poretka FNRJ i njenih republika. Ustavom FNRJ iz 1946. godine, Ustavnim zakonom o osnovima društveno-političkog uređenja FNRJ iz 1953. godine i Ustavima SFRJ iz 1963. i 1974. godine društvena svojina je predviđena kao dominantni oblik svojine koji uživa posebnu zaštitu u pogledu njenog prelaza u privatnu svojinu, kako na osnovu pravnog posla tako i na osnovu zakona. Zbog toga bi primena pravnih pravila iz označenih paragrafa Srpskog građanskog zakonika, u odnosu na državinu tužiljinog oca do stupanja na snagu Zakona o osnovnim svojinsko-pravnim odnosima, bilo u suprotnosti sa ustavnim poretkom države i pravnom prirodom društvene svojine. Iz tih razloga se vreme državine tužiljinog pravnog prethodnika kao savesnog držaoca (nema pravnog osnova za njegovu državinu) ne može uračunati tužilji u vreme potrebno za održaj, niti se u to vreme može uračunati period tužiljine državine nakon očeve smrti pa sve do stupanja na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o osnovnim svojinsko-pravnim odnosima. Državina daljih prethodnika tužilje takođe nije od značaja, s obzirom da je sporno zemljište tokom 1946. godine u zemljišnim knjigama upisano kao opštenarodna imovina.

Tužilja je otvaranjem očevog nasleđa postala savestan držalac (član 28. stav 5. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa), ali njena savesna državina nije postojala za sve vreme potrebno za održaj, računajući od dana stupanja na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o osnovnim svojinsko-pravnim odnosima. Taj rok je isticao 04.07.2016. godine (član 30. stav 2. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa), a tužilja je postala nesavesna pre isteka njenog roka - danom prijema uverenja Republičkog geodetskog zavoda - Službe za katastar nepokretnosti Grocka od 24.07.2015. godine (izdatog na njen zahtev), na osnovu kojeg je mogla saznati da je u katastru nepokretnosti kao vlasnik spornih parcela upisano drugo lice.

Tačni su navodi revidenta da se savesnost državine pretpostavlja (član 72. stav 3. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa) i da je na tuženoj bio teret dokazivanja nesavesnosti tužiljine državine. Međutim, tužilja je već uz tužbu dostavila označeno uverenje kao jedan od dokaza na kojem je zasnovala svoj tužbeni zahtev, a iz tog dokaza proizilazi da je pre isteka zakonskog roka za održaj (član 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa) postala nesavestan držalac.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

upravitelja pisarnice

Milanka Ranković