Naknada štete zbog faktičke eksproprijacije zemljišta za izgradnju ulice

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11...18/20), pa je našao da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Ukazivanje tuženog na bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP učinjene pred drugostepenim sudom je neosnovano, jer u postupku pred drugostepenim sudom nije došlo do propusta u primeni ili do pogrešne primene koje od odredaba ovog zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnom presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P 5429/20 od 24.06.2020. godine, tuženi je stekao pravo javne svojine, između ostalog, na 63048/244700 delova parcele ..., njiva 2. klase, površine 24a 47m2, upisane u LN .. za KO ... i na 1279/1900 delova parcele ..., vinograd 2. klase, površine 19m2, upisan u LN .. za KO Novi Sad. Parcele .. i .. KO ... su prema Planu detaljne regulacije područja stanovanja „Sajlovo“ u Novom Sadu („Službeni lost Grada Novog Sada“ broj 27/07) i prema Planu generalne regulacije prostora mešovite namene zapadno od Subotičkog bulevara i severno od Bulevar vojvode Stepe u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ br.15/20) namenjene za javnu površinu – ulicu. Parcela .. (površine 19m2) je prema planskim dokumentima u celosti ušla u sastav ulice ..., a u prirodi je u sastavu ulice ušla u površini od 15m2, što je 78,9% ukupne površine, a deo koji nije priveden nameni je ograđen ogradom i funkcionalno se koristi sa objektima namenjenim za porodično stanovanje, pa ograda predstavlja regulacionu liniju koja razdvaja površinu za javne namene od površine za ostale namene. Parcela .., površine 2447m2 je planskim dokumentom u celosti ušla u sastav ulice ..., a u prirodi je u sastav ulice ušla u površini od 2029m2, što je 82,9% ukupne površine, a deo koji nije priveden nameni je ograđen ogradom i funkcionalno se koristi sa objektima namenjenim za porodično stanovanje, pa ograda predstavlja regulacionu liniju koja razdvaja površinu za javne namene od površine zaostale namene. Parcele .. i .. su delimično opremljene infrastrukturom (vodovod i kanalizacija), elektroenergetskom, telekomunikacionom i gasnom infrastrukturom, a saobraćajna površina je izgrađena od tucaničkog zastora. Predmetne parcele u delu koji je priveden nameni predstavljaju javnu površinu koju koristi neograničen broj ljudi. Ranijom pravnosnažnom presudom tužilji nije dosuđena naknada za 2,21m2, odnosno 221/1900 delova parcele .. i 718,59m2 odnosno 71859/244700 delova parcele .. . Veštačenjem je utvrđena tržišna vrednost prema prosečnoj tržišnoj ceni za 1m2 od 3.962,33 dinara, za 2,21m2 faktički oduzete parcele broj .. u iznosu od 8.757,11 dinara, a za faktički oduzeti 718,59m2 parcele .. iznosa od 2.847.293,80 dinara ili sve ukupno 2.856.050,91 dinar.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su pravilnom primenom materijalnog prava obavezali tuženog da isplati novčanu naknadu tužilji zbog izvršene faktičke eksproprijacije zemljišta.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije, između ostalog, propisano je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.) kao i da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.).

Odredbom člana 2. stav 1. tačka 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ broj 72/09...145/14) propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju javnih objekata ili javnih površina za koje se utvrđuje opšti interes u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i drugo).

Odredbom člana 10. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“, broj 72/11...95/18) pored ostalog, propisano je: da dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu tog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom – javni putevi, javne pruge, most i tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i drugo (stav 2.); da svako ima pravo da dobro u opštoj upotrebi koristi na način koji je radi ostvarivanja te namene propisan zakonom, odnosno odlukom organa i pravnog lica koja su ta dobra data na upravljanje (stav 5.); da su dobra u opštoj upotrebi u svojini Republike Srbije, izuzev puteva II reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj teritoriji se nalaze kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputevi državnog puta I i II), trgova i javnih površina, koji su u svojini lokalne samouprava na čijoj teritoriji se nalaze (stav 10.).

U ovom slučaju, sporno zemljište je planskim aktom – regulacionim planom područja stanovanja „Sajlovo“određeno za ulicu i saobraćajnicu koju koristi neograničen broj lica za javni saobraćaj i u prirodi jeste ulica koja ima svoj naziv. Zbog toga je ono, saglasno citiranim odredbama Zakona o javnoj svojini, postalo dobro u opštoj upotrebi u javnoj svojini tuženog kao jedinice lokalne samouprave, koje kao ulicu svako ima pravo da koristi na način koji je radi ostvarivanja te namene propisan zakonom i podzakonskim aktima. Na taj način izvršena je „faktička eksproprijacija“ koja nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji, odnosno izuzimanju zemišta. Tužilja je faktički lišena prava svojine, sa svim atributima iz člana 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, i nije dužna da trpi štetne posledice zato što nadležni organ nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji (izuzimanju iz poseda) koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade.

Tuženi je obveznik isplate naknade jer se sporne parcele koristi kao ulica – dobro u opštoj upotrebi i u javnoj svojini, na kojem tuženi ima pravo svojine u skladu sa članom 10. stav 10. Zakona o javnoj svojini. Visina ove naknade, koja tužilji pripada na osnovu člana 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju i na osnovu člana 58. Ustava Republike Srbije, određena je prema tržišnoj vrednosti zemljišta prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka koji su sudovi prihvatili, a tuženi nije predložio novo veštačenje u smislu člana 271. ZPP.

Imajući izloženo u vidu, nisu osnovani revizijski navodi tuženog o pogrešnoj primeni materijalnog prava, zasnovani na stavu revidenta da tuženi nije obveznik naknade, jer nijednom svojom radnjom nije deposedirao tužilju. Tuženi je titular prava javne svojine na spornom zemljištu koje faktički (bez pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji odnosno izuzimanju iz poseda) pretvoreno u dobro u opštoj upotrebi – ulicu, a isto za takvu namenu predviđeno je odgovarajućim planskim aktom.

Neosnovani su navodi revizije kojima se osporava pravilna primena materijalnog prava. Ovo tim pre, što se u reviziji ponavljaju navodi koji su isticani u žalbi protiv prvostepene presude, koje navode je drugostepeni sud pravilno ocenio kao neosnovane i za tu ocenu dao jasne i dovoljne razloge, koje ovaj sud u svemu prihvata. U preostalom delu revizija osporava pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja i stavlja primedbe na ocenu dokaza iz člana 8. ZPP, zbog kojih se revizija ne može izjaviti prema članu 407. stav 2. ZPP.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić