Deoba bračne tekovine na kući izgrađenoj na parceli trećeg lica

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi su blagovremeno izjavili reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu odluku primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija neosnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je bila u bračnoj zajednici sa tuženim BB od 03.10.2003. godine do 04.07.2017. godine i imaju dvoje dece. Nakon zaključenja braka do 2007. godine živeli su u selu ..., u kući sa roditeljima tuženog BB, ovde tuženim VV i GG. Počev od 2007. godine do 2009. godine živeli su u ..., kao podstanari, a zakupninu im je plaćao tuženi VV. Nakon toga, do 2010. godine, do useljenja u predmetnu porodičnu stambenu zgradu, živeli su bez naknade u kući brata tužilje. U periodu od 2007. godine do 2009. godine na k.p. br. ... KO ..., nakon rušenja stare kuće, izgrađena je predmetna porodična stambena zgrada bez odobrenja za gradnju u kojoj su tužilja i tuženi BB živeli sa svojom decom, a koji je izgrađen za potrebe njihove bračne zajednice. Parcelu na kojoj je izgrađena predmetna porodična stambena zgrada, sa starom kućom kupio je tuženi VV pre zasnivanja bračne zajednice između tužilje i tuženog BB, od sredstva od svoje posebne imovine. U izgradnji predmetne porodične stambene zgrade učestvovali su tuženi VV kupovinom građevinskog materijala i angažovanjem majstora, a korišćen je deo građevinskog materijala od stare kuće, zatim otac tužilje, tako što je tužilji dao 5.000 evra, dok je njen brat obavljao radove na rušenju stare kuće, odvoženju materijala i iskopu za temelj i podrum, čija je vrednost radova procenjena do 3.500 evra. Određenu novčanu pomoć strankama dao je i deda po majci tuženog BB, oko 15.000 evra. Predmetna porodična stambena zgrada opremljena je pokretnim stvarima koje su predmet tužbenog zahteva tužilje. Nakon što su između stranaka poremećeni odnosi zaključeno je poravnanje pred Osnovnim sudom u Prokuplju 24.01.2017. godine, kojim je tuženi BB priznao svom ocu, tuženom VV pravo svojine po osnovu gradnje na predmetnoj porodičnoj stambenoj zgradi sa pravom korišćenja zemljišta, na osnovu koga je izvršena promena upisa u javnim knjigama. Nepokretnosti – parcele u selu ... upisane su na tuženog BB kao privatna svojina u list nepokretnosti br. ... i ... KO ..., a kupljene su da bi se dobio jedinstveni kompleks, s obzirom na to da roditelji tuženog BB poseduju parcele u blizini. Na tuženog BB se vode putničko vozilo i teretno motorno vozilo sa ..., dok je kombinovana ... mašina u vlasništvu tuženog GG. Na ime tužilje bila je registrovana radnja „DD“ ... tokom 2006. godine, i ista je brisana iz registra prema rešenju Agencije za privredne registre od 09.04.2009. godine. Tužilja je u radnom odnosu u ... u ... na neodređeno vreme počev od 04.07.2011. godine. Na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka građevinske struke od 12.07.2019. godine, prvostepeni sud je utvrdio da je vrednost predmetne porodične stambene zgrade i parcele 8.235.047,00 dinara.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je delimično usvojio tužbeni zahtev tužilje, i utvrdio da je tužilja po osnovu sticanja u bračnoj zajednici sa tuženim BB vlasnik sa udelom od 1/3 predmetne porodične stambene zgrade sa zemljištem na kojem se zgrada nalazi i sa istim udelom na pokretnim stvarima bliže navedenim u izreci prvostepene odluke, primenom člana 171. i člana 180. Porodičnog zakona. Ovo sa razloga jer je utvrdio da predmetne nepokretne i pokretne stvari predstavljaju njihovu zajedničku imovinu koju su stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku, pri tome imajući u vidu njihov doprinos u sticanju te imovine, kao i da je predmetna nepokretnost izgrađena na parceli oca tuženog BB, zatim pomoć roditelja tužilje i tuženog BB, dede tuženog BB i brata tužilje u izgradnji predmetne nepokretnosti, koja je izgrađena za potrebe tužilje i tuženog BB i njihove dece. Stim u vezi prvostepeni sud je utvrdio da je veći doprinos tuženog BB u sticanju zajedničke imovine. Prvostepeni sud je ocenio da je neosnovan prigovor tuženih da tužbom nije uspostavljena potpuna procesna zajednica u smislu člana 211. ZPP, jer tužbom nije obuhvaćena GG, koja je tužiljina bivša svekrva, s obzirom na to da je smatrao da je tužilja opredelila tužbeni zahtev po osnovu sticanja u bračnoj zajednici, a što je i utvrđeno tokom postupka, a da je tužbom obuhvaćen bivši svekar tužilje - tuženi VV isključivo iz razloga jer su predmetne nepokretnosti na osnovu poravnanja zaključenim sa tuženim BB upisane na njegovo ime.

Drugostepeni sud je odlučujući o žalbama stranaka iste odbio, kao neosnovane i potvrdio prvostepenu presudu prihvatajući u svemu kao pravilne i dovoljne razloge koje je prvostepeni sud dao za svoju odluku.

Po oceni Vrhovnog suda, pravilno je stanovište nižestepenih sudova o udelu tužilje od 1/3 na predmetnim nepokretnim i pokretnim stvarima.

Članom 168. stav 2. Porodičnog zakona propisano je da je imovina koju je supružnik stekao u toku trajanja braka deobom zajedničke imovine odnosno nasleđem, poklonom ili drugim pravnim poslom kojim se pribavljaju isključivo prava predstavlja njegovu posebnu imovinu. Članom 171. stav 1. istog zakona propisano je da imovina koju su supružnici stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku predstavlja njihovu zajedničku imovinu. Članom 177. istog zakona propisano je da se deobom zajedničke imovine, u smislu ovog zakona, smatra utvrđivanje suvlasničkog odnosno supoverilačkog udela svakog supružnika u zajedničkoj imovini. Članom 178. propisano je da deoba zajedničke imovine može se vršiti za vreme trajanja braka i posle njegovog prestanka. Članom 180. stav 1. istog zakona propisano je da ako supružnici ne mogu da se sporazumeju oko deobe zajedničke imovine, deobu zajedničke imovine vrši sud (sudska deoba), stavom 2. da se pretpostavlja da su udeli supružnika u zajedničkom imovini jednaki, dok je stavom 3. istog člana propisano da veći udeo jednog supružnika u sticanju zajedničke imovine zavisi od njegovih ostvarenih prihoda, vođenja poslova u domaćinstvu, staranja o deci, staranja o imovini te drugih okolnosti od značaja za održavanje ili uvećanje vrednosti zajedničke imovine.

Suprotno navodima revizije, po oceni Vrhovnog suda, sve napred navedene kriterijume nižestepeni sudovi su konkretizovali i primenili na sporni odnos tužilje i tuženog BB, uzimajući u obzir njihov doprinos u sticanju te imovine, kao i da je predmetna nepokretnost – porodična stambena zgrada izgrađena na parceli oca tuženog BB – tuženog VV, zatim pomoć roditelja tužilje i tuženog BB, dede tuženog BB i brata tužilje u izgradnji predmetne nepokretnosti, koja je izgrađena za potrebe tužilje i tuženog BB i njihove dece i pravilno su utvrdili da je tužilja doprinala u sticanju zajedničke imovine sa 1/3 dela, a da je tuženi u većoj meri doprineo sticanju zajedničke imovine. Naime, parcelu na kojoj je izgrađena predmetna porodična stambena zgrada, zajedno sa starom kućom kupio je tuženi VV pre zasnivanja bračne zajednice između tužilje i tuženog BB, od sredstva od svoje posebne imovine. U izgradnji predmetne porodične stambene zgrade učestvovali su tuženi VV kupovinom građevinskog materijala i angažovanjem majstora, a korišćen je deo građevinskog materijala od stare kuće koja je porušena, zatim otac tužilje, tako što je tužilji dao 5.000 evra, dok je njen brat obavljao radove na rušenju stare kuće, odvoženju materijala i iskopu za temelj i podrum, čija je vrednost radova procenjena do 3.500 evra, kao i da je određenu novčanu pomoć strankama dao i deda po majci tuženog BB, oko 15.000 evra. U periodu gradnje, tužilja je bila u radnom odnosu počev od 2009. godine, a imala je i finansijsku i drugu pomoć od svojih roditelja i brata. Bila je vlasnik ... radnje od 2006. do 2009. godine. Sa druge strane, tuženi BB je u toku izgradnje bio zaposlen u navedenoj radnji i imao je značajnu finansijsku pomoć svojih roditelja i dede po majci. Sledom izloženog, a suprotno navodima revizije, izvedeni dokazi i činjenice koje su na osnovu njih utvrđene, govore u prilog pravilnosti zaključka nižestepenih sudova o udelu tužilje od 1/3 u sticanju zajedničke imovine, odnosno o većem udelu tuženog BB u sticanju zajedničke imovine stranaka. S obzirom na to pravilno je vrednovan doprinos tužilje u sticanju zajedničke imovine, zbog čega tužilja ima pravo na udeo u toj imovini, koji su nižestepeni sudovi pravilno utvrdili srazmerno doprinosu tužilje i njenom sticanju.

Neosnovani su navodi revizije da nisu utvrđene bitne činjenice o doprinosu tužilje u sticanju predmetnih nepokretnih i pokretnih stvari i da je prvostepeni sud trebao da odredi veštačenje, kako bi se tačno utvrdile činjenice značajne za utvrđenje posebne, odnosno zajedničke imovine koja je predmet spora. Naime, odredbom člana 7. stav 2. ZPP, propisano je da sud utvrđuje činjenice od kojih zavisi odluka o osnovanosti zahteva isključivo na osnovu predloženih i izvedenih dokaza. Shodno stavu 3. te odredbe zakona, sud je izuzetno ovlašćen da utvrdi činjenice koje stranke nisu izvele i izvede dokaze koje stranke nisu predložile, ako iz rezultata raspravljanja i dokazivanja proizlazi da stranke raspolažu zahtevima kojima ne mogu raspolagati (član 3. stav 3) ili kad je to posebnim propisima predviđeno, što ovde nije slučaj. Na osnovu izvedenih dokaza i utvrđenog činjeničnog stanja sledi da je utvrđena vrednost predmetne parcele i objekta koji je izgrađen na toj parceli, a da predlog tuženih da se izvede dokaz dopunskim veštačenje od strane drugog sudskog veštaka građevinske struke, kako bi se utvrdila vrednost radova na rušenju starog objekta i iskopu temelja i podruma za predmetni objekat je odbijen, jer je prvostepeni sud prihvatio mišljenje sudskog veštaka građevinske struke da je bez detaljne analize nemoguće utvrditi vrednost tih radova i da svakako taj podatak ne utiče na tržišnu vrednost samog objekta. Pri tome je prvostepeni sud prihvatio izjave svedoka u vezi radova koji su izvedeni i vrednosti tih radova, a tuženi nisu pružili dokaze putem kojih bi se mogla utvrditi vrsta upotrebljenog materijala i obim i vrsta izvedenih radova.

Neosnovani su i navodi revizije kojima se ukazuje da se ne može prihvatiti kao pravilan zaključak nižestepenih sudova da se u konkretnom slučaju ne radi o sticanju u porodičnoj zajednici.

Naime, članom 211. ZPP, regulisano je nužno suparničarstvo. Prema toj odredbi, nužno suparničarstvo postoji ako po zakonu ili zbog prirode pravnog odnosa tužbom moraju da se obuhvate sva lica koja su učesnici materijalnopravnog odnosa. Ako sva ta lica nisu obuhvaćena tužbom kao stranke, tužbeni zahtev se odbija kao neosnovan. O nužnom suparničarstvu sud vodi računa po službenoj dužnosti.

Postojanje nužnog suparničarstva u smislu navedene odredbe proizlazi iz materijalnog prava. U ovom slučaju, imajući u vidu predmet spora, to su odredbe Porodičnog zakona.

Prema članu 195. stav 1. Porodičnog zakona, imovina koju su zajedno sa supružnicima odnosno vanbračnim partnerima stekli radom članovi njihove porodice u toku trajanja zajednice života u porodičnoj zajednici predstavlja njihovu zajedničku imovinu, stavom 2. da se članovima porodice u smislu stava 1. ovog člana smatraju krvni, tazbinski i adoptivni srodnici supružnika odnosno vanbračnih partnera koji zajedno sa njima žive, a prema stavu 3. da se na imovinske odnose članova porodične zajednice shodno primenjuju odredbe ovog zakona o imovinskim odnosima supružnika, osim odredbe člana 176. stav 2 (upisivanje u javni registar) i člana 180. stav 2. (pretpostavka o jednakim udelima).

Saglasno napred navedenom, sticanje imovine u porodičnoj zajednici podrazumeva postojanje ekonomske zajednice i zajedničko sticanje imovine. U konkretnom slučaju, pravilan je zaključak nižestepenih sudova da se ne radi o sticanju u porodičnoj zajednici, s obzirom da nisu ispunjeni napred navedeni uslovi jer nije postojala porodična zajednica između tužilje i tuženog BB i njegovih roditelja, a predmetna nepokretnost namenjena je i građena upravo za tužilju i tuženog BB i njihovu decu, koji su u vreme gradnje fizički i ekonomski bili odvojeni od roditelja tuženog BB odnosno imali su svoje posebno domaćinstvo odvojeno od domaćinstva tuženog VV i njegove supruge GG, kako su to pravilno zaključili nižestepeni sudovi.

Naime, za sticanje imovine u porodičnoj zajednici, u smislu člana 195. stav 1. Porodičnog zakona, potrebno je postojanje ekonomske zajednice i zajedničko sticanje imovine u njoj i samo u tom slučaju članovi porodične zajednice polažu pravo na deo tako stečene imovine. U slučaju spora o doprinosu članova porodične zajednice u sticanju, tužbom moraju biti obuhvaćena sva lica koja su živela u porodičnoj zajednici i svi se oni tada nalaze u položaju nužnih suparničara. U konkretnom slučaju, iz utvrđenih činjenica ne proizlazi da je između stranaka odnosno tužilje i tuženog BB i njegovih roditelja postojala porodična zajednica u izloženom značenju, da bi i roditelji tuženog BB morali biti tuženi kao nužni suparničari. Iz činjenica koje je prvostepeni sud utvrdio, a drugostepeni sud prihvatio, sledi da su roditelji tuženog BB pomagali tužilji i tuženom BB u izgradnji predmetnog objekta koji je izgrađen na parceli tuženog VV, što je činjenica koja je uzeta u obzir prilikom deobe zajedničke imovine tužilje i tuženog BB, ali to ne znači da i roditelji stranaka moraju da budu obuhvaćeni tužbom. Naime, kada su stranke kuću gradile na parceli roditelja jednog ili drugog supružnika, onda se iz imovine, u ovom slučaju novosagrađene kuće izdvaja kvota koja odgovara njegovom udelu, a preostali deo smatra se zajedničkom imovinom supružnika koja se deli u skladu sa članom 180. Porodičnog zakona. Pomoć roditelja ( i drugih srodnika) u izgradnji takođe se uzima u obzir prilikom utvrđenja udela stranaka u zajednički stečenoj imovini, tako što se u zavisnosti od okolnosti slučaja smatra da je pomoć učinjena u korist jednog ili oba supružnika. Stoga je pravilan zaključak nižestepenih sudova da tužbom nije morala da bude obuhvaćena i majka tuženog BB, tužbom je obuhvaćen bivši svekar tužilje - tuženi VV isključivo iz razloga jer su predmetne nepokretnosti na osnovu poravnanja zaključenim sa tuženim BB upisane na njegovo ime.

Sa napred navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković