Faktička eksproprijacija i naknada za javne saobraćajne površine

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Jelice Bojanić Kerkez, Radoslave Mađarov, Zorice Bulajić i Irene Vuković, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Miroslav Herceg, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi utvrđenja svojine i isplate, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 18/25 od 27.02.2025. godine, u sednici održanoj 16.07.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

DOZVOLjAVA SE odlučivanje o posebnoj reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 18/25 od 27.02.2025. godine.

PREINAČUJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 18/25 od 27.02.2025. godine i presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 334/24 od 07.11.2024. godine, tako što se ODBIJA tužbeni zahtev kojim je traženo obavezivanje tuženog da tužilji isplati preko iznosa od 140.040,00 dinara do 417.929,39 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na taj iznos počev od 07.11.2024. godine do isplate; da se utvrdi da je tuženi Grad Novi Sad stekao pravo svojine preko 268/49640 do 80/4964 delova na parceli broj .. KO Rumenka ukupne površine 2487 m2 i da se tužilja obaveže da trpi da se tuženi sa tim delom prava upiše kod nadležne Službe za katastar nepokretnosti nakon pravnosnažnosti presude i određuje se da svaka stranka snosi svoje parnične troškove.

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 18/25 od 27.02.2025. godine u preostalom delu.

ODBIJA SE zahtev tuženog za naknadu troškova revizijskog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P 334/24 od 07.11.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijen je prigovor apsolutne nenadležnosti suda. Stavom drugim izreke, tuženi je obavezan da tužilji isplati 417.929,39 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 07.11.2024. godine, kao dana presuđenja, do isplate. Stavom trećim izreke, utvrđeno je da je tuženi stekao pravo svojine u 80/4964 delova na parceli broj .. KO Rumenka ukupne površine 2487 m2, upisane kod RGZ SKN Novi Sad 2, te da je tužilja dužna trpeti da se tuženi sa tim pravom upiše kod nadležne Službe za katastar nepokretnosti nakon pravnosnažnosti presude. Stavom četvrtim izreke, tuženi je obavezan da tužilji naknadi parnične troškove od 184.123,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 18/25 od 27.02.2025. godine, delimično je usvojena, a delimično odbijena žalba tuženog i prvostepena presuda preinačena u delu o troškovima postupka, tako što je odbijen zahtev za isplatu zakonske zatezne kamate na dosuđeni iznos od 184.123,00 dinara od pravnosnažnosti do izvršnosti presude, a u preostalom usvajajućem delu prvostepena presuda je potvrđena. Odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv usvajajućeg dela pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči po članu 404. ZPP.

Ispitujući dozvoljenost revizije u smislu člana 404. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse, pa je odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu donetu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) i utvrdio da je revizija delimično osnovana.

U postupku donošenja presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je suvlasnik 80/4964 delova sporne parcele broj .. površine 2487 m2 u KO Rumenka, po nameni njiva 3. klase, koja predstavlja zemljište u građevinskom području. Prema planskoj dokumentaciji tuženog koja je doneta nakon 2010. godine, parcela je u celosti namenjena za javnu saobraćajnu površinu, regulaciju Ulice ..., a faktički je privedena planiranoj nameni u površini od 833 m2, koji deo za javni saobraćaj koristi neograničen broj ljudi. Preostali deo parcele ograđen je, funkcionalno ga koriste vlasnici susednih građevinskih parcela na kojima postoje objekti i nije priveden planiranoj nameni. Idealni deo tužilje na delu parcele koji je faktički priveden planiranoj nameni predstavlja 268/49640 delova i površinu od 13,43 m2. Tržišna vrednost 1 m2 zemljišta ove parcele je 10.427,38 dinara, što za površinu od 40,08 m2 koliko iznosi pripadnost tužilje na celoj parceli predstavlja 417.929,39 dinara.

Nižestepeni sudovi na osnovu člana 58. Ustava Republike Srbije nalaze da tužilji pripada novčana naknada za suvlasničku pripadnost na spornoj parceli i da se na tom delu ima upisati javna svojina tuženog Grada Novog Sada, s obzirom da je tužilja zbog planskih akata koje je donela tužena lokalna samouprava tokom četrnaest godina ograničena u pravu svojine. Pošto je izostalo pokretanje postupka eksproprijacije došlo je do narušavanja pravične ravnoteže između javnog i privatnog interesa.

Po stanovištu Vrhovnog suda, pogrešno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev za deo parcele koji se nalazi u faktičkoj vlasti trećih lica u okviru ograđenih poseda. U preostalom delu materijalno pravo je pravilno primenjeno.

Odredbama člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.); pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.); zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.).

Prema članu 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, vlasnik ima pravo da svoju stvar drži, da je koristi i njome raspolaže, u granicama određenim zakonom (stav 1.); svako je dužan da se uzdržava od povrede prava svojine drugog lica (stav 2.). Po odredbama člana 14. stav 1. i 2. tog zakona navedena prava pripadaju i suvlasnicima.

Prema Zakonu o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 153/20), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog Zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi... ulice, trgovi, javni parkovi...) (član 10. stav 2); dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev državnih puteva drugog reda, koja su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo auto-puta ili državnog puta I i II reda) i trgova i javnih parkova, koji su u svojini jedinica lokalnih samouprava na čijoj teritoriji se nalaze (član 10. stav 10.).

U konkretnom slučaju razjašnjeno je da je tužena lokalna samouprava donošenjem planskih akata počev od 2010. godine celu spornu parcelu broj .. površine 2487 m2 predvidela za javnu saobraćajnu površinu, ali da je planiranoj nameni faktički privedena površina od 833 m2, pošto preostali deo parcele koriste vlasnici susednih građevinskih parcela u okviru ograđenog poseda. Prema udelu tužilje na celoj parceli, faktički privedeni deo planiranoj nameni predstavlja 268/49640 delova i površinu od 13,43 m2, čija je tržišna vrednost (10.427,38 dinara/1 m2) ukupno 140.040,00 dinara. Sa polazištem na relevantno materijalno pravo, u ovom delu nižestepeni sudovi su tužbeni zahtev pravilno usvojili, pošto deo nepokretnosti planiran za javnu površinu faktički koristi neograničen broj trećih lica i ne postoji mogućnost da se ponovo uspostave prava koja joj pripadaju kao suvlasniku stvari.

Međutim, preko navedenog dela tužbeni zahtev nije osnovan iz razloga što utvrđene činjenice ne vode zaključku da postoji uzročno-posledična veza između planske aktivnosti tuženog, na kojoj tužilja činjenično zasniva zahtev za isplatu i postojećeg faktičkog stanja na licu mesta. Iz utvrđenih činjenica u postupku ne sledi da je kao posledica planske aktivnosti tuženog tužilja lišena susvojine, odnosno ograničen u ovom pravu na realnom delu nepokretnosti u posedu trećih lica. Sledi da tuženi ne stoji u materijalnopravnom odnosu sa tužiljom i tužbeni zahtev je zbog nedostatka pasivne legitimacije u ovom delu odbijen kao neosnovan, a nižestepene odluke preinačene u tom delu.

Imajući u vidu da je tuženi dao povoda vođenju parnice, ali i da je tužilja postigla uspeh u sporu sa manjim delom postavljenog zahteva, na osnovu odredbi članova 165. stav 2, 153. stav 2. i 154. ZPP, odlučeno je da svaka stranka snosi svoje parnične troškove i odbijen zahtev tuženog za naknadu troškova revizijskog postupka.

Odluka u stavovima drugom i trećem izreke doneta je primenom odredbi članova 416. stav 1. i 414. stav 1. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković