Rešenje Vrhovnog suda o ukidanju naknade za eksproprisano građevinsko zemljište

Protiv rešenja drugostepenog suda kojim je postupak pravnosnažno okončan predlagač i krajnje korisnik su izjavili blagovremene revizije zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom odredbe člana 408. u vezi člana 410. stav 1. i 6. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/2011...10/2023), odredbe člana 92. Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“ br. 10/2023), i odredbe člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku („Službeni glasnik SRS“ br. 25/82...48/88, Službeni glasnik RS br. 46/95...14/2022), pa je utrdio da su revizije osnovane.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Izvršnog saveta Skupštine Opštine Novi Beograd broj II-462-164/78 od 14.02.1978. godine, izuzete su, uz naknadu iz poseda ranijih vlasnika, nacionalizovane parcele među kojima je i parcela broj 4071/2, zemljište bez kuće u površini od 264 kv.hv i ZKUL br. 2796 k.o. ..., zemljišno-knjižno suvlasništvo VV i GG, sa po ½ delova, kojoj parceli odgovara kp.br. 1585/2, 2 i 3. k.o. .... Naknada za izuzete parcele i uništene zasade određena je po sporazumu tadašnjih zemišno-knjižnih vlasnika, a deo tog iznosa na ime naknade za predmetnu parcelu broj 4071/2, zemljište bez kuće, je deponovan u depozit tadašnjeg Četvrtog opštinskog suda u Beogradu po rešenju R3 1967/79 od 26.12.1979. godine, u korist ranijih zemljišta – knjižnih suvlasnika a ne u korist pravnog prethodnika predlagača BB. Rešenjem protivnika predlagača broj II-465-3/84 od 25.09.1984. godine, eksproprisana je za potrebe pravnog prethodnika i krajnjeg korisnika, porodična stambena zgrada sa pomoćnim objektom, ... broj .., izgrađena na parceli broj 4071/2 iz ZKUL br. 2796 k.o. .... Na osnovu rešenja Dn. 1492/71 od 21.06.1971. godine izvršena je ispravka kulture kp.br. 4071/2 tako što je upisana društvena svojina dok je na kući upisanoj u A listu uknjižen kao vlasnik BB, na parceli na kojoj je, od 29.12.1959. godine, bio izvršen upis prava svojine na ime VV i GG. Postupak pred sudom započet je 14.06.1991. godine, dopisom Skupštine Opštine Novi Beograd, kojim su dostavljeni sudu opštinski spisi radi određivanja naknade za eksproprisanu nepokretnost, kp.br. 4071/2, zemljište bez kuće površine 264 kv.hv iz ZKUL 2796 k.o. ..., vlasništvo BB iz ... . Pravni prethodnik predlagača je prema izvodu iz ZKUL 2796 k.o. ... od 19.11.1984. godine, bio upisan kao vlasnik zgrade broj 80 koja je eksproprisana rešenjem protivnika predlagača broj II-465-3/84 od 25.09.1984. godine, i kao nosilac prava korišćenja zemljišta pod zgradom i zemljišta potrebnog za redovnu upotrebu iste. Površina koja je neophodna za redovnu upotrebu zgrade broj 80 je prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka 407 m2 dok je površina koja se nalazi pod objektom 107 m2. Prema proceni tržišne cene nadležnog poreskog up, kojoj odgovara deo sadašnje i katastarske parcele 870, 2000/30, 2000/29, 720, 2000/1 k.o. ..., a koji se nalazi u ulici ..., tržišna vrednost iznosi 74.346,72 dinara po 1m2.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su obavezali krajnjeg korisnika da predlagaču isplati naknadu za površnu parcele koja služi za redovnu upotrebu eksproprisane kuće, ranije vlasništvo pravnog prethodnika predlagača, u površini od 407 m2 i zemljišta pod objektom u površini od 107 m2, odnosno za ukupnu površinu od 514 m2, po tržišnoj ceni od 74.346,72 dinara po 1 m2, što čini ukupan iznos naknade od 38.214.214,10 dinara, u smislu odredbe člana 41. stav 2. i 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik RS“ br. 53/95 da izmenama i dopunama. Po oceni nižestepenih sudova, naknada za izuzetu kp.br. 4071/2 k.o. ... uplaćena je u korist ranijih zemljišno knjižnih vlasnika ne u korist pravnog prethodnika predlagača, koji nije prihvatio i potpisao sporazum o visni naknade, niti je naknada mogla njemu da se isplati jer u sudskom rešenju i u naredbi računovodstva Opštine Novi Beograd ne stoji da se uplaćuje u korist pravnog prethodnika predlagača AA, zbog čega je, po nalaženju nižestepenih sudova, krajnji korisnik dužan da isplati naknadu predlagaču.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo, a zbog toga je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno pa revidenti na to osnovano u revizijama ukazuju.

Odredbom člana 90. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ BR72/09...145/14) propisano je da je izgrađeno građevinsko zemljište ono na kome su izgrađeni objekti namenjeni za trajnu upotrebu, u skladu sa zakonom (stav 2.). Neizgrađeno građevinsko zemljište je zemljište na kome nisu izgrađeni objekti, na kome su izgrađeni objekti bez građevinske dozvole i privremeni objekti (stav 3.). Na osnovu odredbe člana 106. istog Zakona, uspostavljeno je i jedinstvo nepokretnosti tako što po okončanom postupku pretvaranja prava korišćenja u pravo svojine na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom, katastarska parcela izgrađenog građevinskog zemljišta, zajedno sa objektima sagrađenim na njoj, postaje jedinstveni predmet prava svojine (jedinstvo nepokretnosti), tako da se sva postojeća prava i tereti koji su postojali na objektu, odnosno posebnom delu objekta, od trenutka upisa prava svojine prenose i na tu katastarsku parcelu, odnosno deo katastarske parcele vlasnika tog posebnog dela, osim ako je na tom zemljištu ustanovljen dugoročni zakup, u skladu sa ovim zakonom (stav 1.).

U konkretnom slučaju, predmetna katastarska parcela 4071/2 je rešenjem protivnika predlagača od 14.02.1978. godine, izuzeta iz poseda ranijih vlasnika, a naknada za oduzeto zemljište i uništene biljne zasede na njemu je deponovna u depozit tadašnjeg Četvrtog opštinskog suda u Beogradu pod brojem R 1967/79. Novac je u depozit suda uplaćen u korist VV i GG, koji su prethodno kupili, u februaru 1961. godine, kp.br. 4071 „oranica bašta“, u površini od 534 kv hv od DD iz ..., a kupci te parcele bili su i BB (pravni prethodnik predlagača) i ĐĐ. Na toj parceli, pravni prethodnik predlagača je izgradio porodičnu stambenu zgradu sa pomoćnim objektima u ulici ... broj .., koji je eksproprisan 1984. godine. U postupku određivanja naknade po rešenju SO Novi Beograd broj 465-3/84 od 25.09.1984. godine, pravnom prethodniku predlagača krajnji korisnik je dodelio dva stana i isplatio naknadu za eksproprisanu nepokretnost kao i za pripatke i biljne kulture.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nije razjašnjeno da li se isplata naknade za eksproprisano zemljište koju je pravni prethodnik krajnjeg korisnika izvršio za kp.br. 4071/2 k.o. ... 08.01.1980. godine, nakon čega je Gradska opština Novi Beograd primljena sredstva uplatila u sudski depozit na osnovu pravnosnažnog rešenja Četvrtog opštinskog suda u Beogradu R 1967/79 od 26.12.1979. godine, odnosila na celu parcelu, ili samo na deo u vlasništvu – suvlaništvu VV i GG. Ako je pravni prethodnik krajnjeg korisnika eventualno isplatio naknadu za čitavu predmetnu katastarsku parcelu, sledi da on ne bi bio dužan da ponovo plati već plaćeno već bi suvlasnici koji nisu dobili pripadajući deo naknade imali pravo da od onih kojima je naknada plaćena traže odgovarajući udeo u naknadi, po pravilima za sticanje bez osnova. S tim u vezi, nije razjašnjeno šta je predmet oduzimanja od pravnog prethodnika predlagača imajući u vidu, da na osnovu do sada izvedenih dokaza, sledi da je njemu eksproprisana porodična stambena zgrada na kojoj je bio upisan kao vlasnik, po kom osnovu je imao pravo korišćenja zemljišta potrebnog za njegovu redovnu upotrebu. Takođe nije razjašnjeno da li je pravni prethodnik predlagača u potpunosti obeštećen za njegovu eksproprisanu nepokretnost, ceneći visinu isplate koja je određena rešenjem Gradskog SIZ-a za građevinsko zemljište. Pri tome je trebalo tržišnu vrednost oduzetih nepokretnosti pravnom prethodniku predlagača staviti u odnos sa tržišnom vrednosti dodeljenih nepoketnosti (stanova) i valorizovanog iznosa naknade isplaćene po rešenju Re 567/85 od 27.01.1986. godine (6.640.834,27 tadašnjih dinara), uz odbitak valorizovanog iznosa otkupne cene stanova.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer zavisi od njegovog ishoda u smislu odredbe člana 163. stav 4. Zakona o parničnom postupku.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud, postupajući po primedbama iz ovog rešenja, činjenično stanje u potpunosti i pravilno utvrdi, kako bi imao mogućnost da donese novu odluku.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. u vezi člana 420. stav 6. Zakona o parničnom postupku i člana 30. stav 2. Zakona o vančarničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković