Naknada za eksproprisano zemljište i pasivna legitimacija JP Putevi Srbije

Rešenjem Višeg suda u Nišu Gž 254/2024 od 23.01.2024. godine, odbijena je kao neosnovana žalba protivnika predlagača i potvrđeno prvostepeno rešenje.

Protiv pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu, protivnik predlagača je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Predlagač je podneo odgovor na reviziju.

Ispitujući pobijanu odluku na osnovu člana 408, u vezi člana 420. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ br 72/11...8/20 i 10/23 - drugi zakon) i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku - ZVP („Službeni glasnik SRS“ br. 25/82, 48/88, „Službeni glasnik RS“ br. 46/95...14/2022), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija delimično osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju Vrhovni sud vodi računa po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Sekretarijata za finansije Skupštine opštine Niš broj 04-465/14-17 od 06.07.1977. godine, stavom prvim izreke, usvojen je predlog Zajednice Preduzeća za puteve SR SRbije, „Srbijaput“ Beograd, te je u njenu korist radi izgradnje obilaznog puta oko Niša, deonioca Komren-selo Prosek, eksproprisane nepokretnosti u KO ... između ostalih i katastarske parcele br.../5 u površini od 272 m2, br.../6 u površini od 1190 m2 i br.../7 u površini od 827 m2, čiji je suvlasnik sa udelom od ½ sada pokojni BB, bivši iz ..., otac predlagača. Stavom drugim izreke tog rešenja, usvojen je zahtev ranijih vlasnika, faktičkih držalaca, te su u korist Zajednice Preduzeća za puteve SR SRbije, „Srbijaput“ Beograd, eksproprisane između ostalih i kat. parcele br.../1 u površini od 321 m2, br.../2 u površini od 337 m2 i br.../3 u površini od 177 m2 sve u KO ..., čiji je suvlasnik sa udelom od ½ sada pokojni BB, bivši iz ... . Istim rešenjem, određeno je da se visina naknade za navedene predmetne nepokretnosti isplate ranijim vlasnicima u posebnom postupku. Naknada za eksproprisane nepokretnosti nije određena, niti je isplaćena.

Na osnovu zapisnika o proceni tržišne vrednosti predmetnih parcela bez izlaska na teren Poreske uprave – Odeljenje za kontrolu izdvojenih aktivnosti, tržišna vrednost predmetnih parcela, kao poljoprivrednog zemljišta, iznosi 111.26 dinara po m2, a tržišna vrednost predmetnih parcela kao građevinskog zemljišta, iznosi 1.700,00 dinara. Prema obaveštenju Gradske uprave za Građevinarstvo od 09.12.2022 godine, kat. parcele br. ../1, ../2 i ../3 nalaze se u obuhvatu Plana generalne regulacije područja Gradske opštine Pantelej – druga faza („Sl.list Grada Niša br.44/2015 i 36/20921), u granicama građevinskog područja i ujedno na površini planiranoj za zelene i slobodne površine-zaštitno zelenilo i u pojasu zaštite državnog puta prvog A reda. Nalazom i mišljenjem veštaka građevinske struke od 24.04.2023. godine, izjašnjenja i dopune nalaza od 17.05.2023. godine, tržišna vrednost predmetnih parcela je 4.189 dinara po m2, što za udeo predlagača od ½ iznosi ukupno 6.494.789,00 dinara i to: za kat. parcele br. ../1, ../2 i ../3 (upisane u list nepokretnosti .. KO ..., državna svojina RS udeo 1/1, pravo korišćenja JP“Putevi Srbije“, udeo 1/1) ukupno 1.700.478,00 dinara, a za kat. parcele br. ../5, ../6 i ../7 ukupno 4.794.311,00 dinara. Rešenjem Javnog beležnika Zorice Stojanović O.br.2938/2028 od 28.09.2018. godine i dopunskog rešenja od 28.07.2023. godine, za naslednika zaostavštine pok. BB oglašen je zakonski naslenik AA, sin ostavioca, a predlagač u ovom postupku.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su obavezali protivnika predlagača da predlagaču isplati novčanu naknadu za eksproprisane katastarske parcele, primenom članova 41. i 42. stav 1 i 2. Zakona o eksproprijaciji, čija je visine utvrđena nalazom i mišljenjem veštaka građevinske struke. Ocenili su da je neosnovan prigovor nedostatka pasivne legitimacije, imajući u vidu da iz priloženog rešenja o eksproprijaciji proizilazi da se eksproprijacija parcela vrši na zahtev Preduzeća za puteve SR Srbija „Srbija put“ Beograd radi izgradnje obilaznog puta oko Niša, odlukama koje su objavljene u „Službenom glasniku“, što znači da je protivnik predlagača od dana početka rada javnog preduzeća za upravljanje državnim putevima, preuzeo prava i obaveze, kao i zaposlene i dokumentaciju predmeta Republičke direkcije za puteve, obrazovane Zakonom o putevima, kojim odlukom Republička direkcija prestaje sa radom.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, suprotno navodima revizije, protivnik predlagača je pasivno legitimisan u ovom sporu za određivanje i isplatu naknade za eksproprisane nepokretnosti u odnosu na predmetne kat.parcele br. ../1, br. ../2 i br. ../3 sve u KO ....

Prema članu 8. Zakona o eksproprijaciji („Sl. glasnik SRS“ br. 47/77, 27/78), važećeg u vreme eksproprijacije i izuzimanja spornog zemljišta, eksproprijacija se mogla vršiti u korist društveno-političke zajednice, organizacije udruženog rada, samoupravne interesne zajednice, mesne zajednice, društveno-političke organizacije, zakonom određene društvene organizacije i druge samoupravne organizacije i zajednice. (stav 1.) U gradovima i naseljima gradskog karaktera eksproprijacija se vrši u korist opštine, a za potrebe društvenih pravnih lica iz stava 1. ovog člana (stav 2.). Prema članu 11. stav 3. istog zakona naknadu za eksproprisanu nepokretnost plaća korisnik eksproprijacije. Članom 31. stav 1. tačka 2. je propisano da se uz predlog za eksproprijaciju podnosi potvrda SDK izdata u smislu Zakona o izgradnji investicionih objekata, da predlagač eksproprijacije odnosno društveno pravno lice za čije potrebe se vrši eksproprijacija ima obezbeđena sredstva potrebna za plaćanje naknade za eksproprisanu nepokretnost. Prema članu 72. član 2. sada važećeg Zakona o eksproprijaciji („Sl. glasnik RS“ br. 53/95...55/13-US) propisano je da će se postupak određivanja naknade za eksproprisanu nepokretnost, u kome do dana stupanja na snagu ovog zakona nije zaključen sporazum o naknadi, odnosno nije doneta pravnosnažna sudska odluka, okončati po odredbama ovog zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, saglasno ranije važećim propisima, a prema rešenju o eksproprijaciji Sekretarijata za finansije Skupštine opštine Niš od 06.07.1977. godine, učesnik i korisnik eksproprijacije i izuzimanja zemljišta bila je Zajednica Preduzeća za puteve SR Srbije, „Srbijaput“ Beograd, te su u njenu korist radi izgradnje obilaznog puta oko Niša, deonioca Komren-selo Prosek, eksproprisane nepokretnosti br. ../1, br. ../2 i br. ../3 KO ..., a opšti inters za izgradnju navedenog puta na predmetnom zemljištu utvrđen je rešenjem SO Niš od 27.12.1976. godine.

Kod utvrđenja da je u listu nepokretnosti .. KO ... na kat.parcelama br. ../1, br. ../2 i br. ../3 upisano pravo korišćenja protivnika predlagača „JP Putevi Srbije“ (udeo 1/1), državna svojina RS, da se prema planskim aktima nalaze u granici građevinskog područja u pojasu zaštite državnog puta IA reda, to je za pasivnu legitimaciju krajnjeg korisnika od relevantnog značaja Odluka o osnivanju javnog preduzeća za upravljanje državnim putevima („Službeni glasnik RS br.115/2025), kojom je osnovano „JP Putevi Srbije“ čija je delatnost upravljanje državnim putevima.

U skladu sa odredbama članova 7, 8. i 101. Zakona o javnim putevima („Službeni glasnik RS“ br. 101/2005, 123/2007, 101/2011,93/2012, 104/2013), člana 7. Odluke o usklađivanju poslovanja Javnog preduzeća za upravljanje državnim putevima sa Zakonom o javnim preduzećima („Sl. glasnik RS“, br. 46/2013, 90/2014), člana 4. stav 1, člana 45. stav 1. Zakona o putevima („Službeni glasnik RS“, br. 46/91, 52/91, 53/93, 67/93, 48/94, 42/98, 101/2005), pobijanim rešenjem je pravilno ocenjeno da je protivnik predlagača pasivno legitimisan i obveznik isplate naknade kao pravni sledbenik Republičke direkcije za puteve, obrazovane kao posebna republička organizacije za poslove održavanja, zaštite, korišćenja, razvoja i upravljanja magistralnim i regionalnim putevima, kao dobrima u opštoj upotrebi, preuzimanjem tih poslova, a sve u vršenju javnih ovlašćenja. Zbog toga se neosnovano navodima revizije osporava pasivna legitimacija protivnika predlagača kao krajnjeg korisnika, ističući da su predmetne parcele eksproprisane u korist Preduzeća za organizovanje poslova zaštite, održavanje i izgradnju puteva „Srbijaput“ a.d. Beograd, a ne Javnog preduzeće „Putevi Srbije“ Beograd. Pri tome, protivnik predlagača koristi predmetne eksproprisane nepokretnosti u svrhu radi koje je eksproprijacija izvršena, ono ima u okviru registrovane delatnosti investitorsku funkciju na izgradnji i rekonstrukciji državnog puta, pa je na njegovoj strani i obaveza isplate tržišne naknade za eksproprisane nepokretnosti predlagača.

Stoga, sa stanovišta pravilne primene materijalng prava, navodima revizije se ne dovodi u sumnju zakonitost pobijanog rešenja u ovom postupku u kome je utvrđeno da su kat.parcele br. ../1, br. ../2 i br. ../3 KO ... eksproprisane i izuzete iz poseda 1977. godine, da su privedene nameni u pojasu zaštite državnog puta prvog A reda, da tržišna naknada za eksproprisano zemljište nije isplaćena, te da je krajnji korisnik JP „Putevi Srbije“ korisnik javnog dobra. Saglasno sada važećem Zakonu o eksproprijaciji, koji se primenjuje u postupku određivanja naknade, jer do dana stupanja na snagu ovog zakona naknada za eksproprisane kat.parcele br. ../1, br. ../2 i br. ../3 KO ... nije određena i isplaćena, protivnik predlagača je u obavezi da predlagaču isplati tržišnu vrednost tog oduzetog zemljišta shodno udelu predlagača u ukupnom iznosu od 1.700.478,00 dinara. Visina novčane naknade za navedene parcele pravilno je određena na osnovu obavljenog veštačenja vrednosti predmetnog zemljišta, imajući u vidu da je veštak jasno obrazložio sve parametre i metodologiju koje je koristio za procenu, pa se navodima revizije u odnosu na navedene nepokretnosti, neosnovano osporava pobijano rešenje zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Sa iznetih razloga, odlučeno je kao u stavu drugom izreke rešenja, na osnovu člana 414. stav 1. u vezi člana 420. stav 6. ZPP i člana 30. stav 2. ZVP.

Međutim, za sada se ne može prihvatiti zaključak nižestepenih sudova u pogledu određivanja i obaveze isplate naknade za eksproprisane nepokretnosti označene kao kat.parcele br.../5, br.../6 i br.../7 KO ..., s obzirom na to da je zasnovan na nepotpuno utvrđenom činjeničnom stanju, zbog čega se pravilnost primene materijalnog prava u tom delu ne može ispitati. Naime, pravnosnažnim rešenjem organa uprave Opštine Niš izvršena je potpuna eksproprijacija navedenih parcela. Iz izveštaja poreske uprave od 05.09.2022. godine, proizilazi da ovaj organ nije mogao da locira parcele br.../5, br.../6 i br.../7 KO ... i shodno tome da dostavi vrednost tog zamljišta, a iz obaveštenja istog organa od 09.12.2022. godine data je procena vrednosti tog zemljišta od 1.700,00 dinara/m2. Nalazom veštaka građevinske struke od 24.04.2022. godine, konstatovano je da se predmetne parcele označene kao br.../5, br.../6 i br.../7 ne nalaze u granicama Generalnog urbanističkog plana Grada Niša 2010-2025 („Sl.list Grada Niša“ br.43/2011), odnosno u granicama Plana generalne regulacije GO Pantelej, te da iste na osnovu spisa predmeta i uvidom u portal GeoSrbija nisu mogle biti identifikovane. Izjašnjenjem na primedbe predlagača da se iz uverenja o kretanju parcela utvrđuje da se navedene parcele spajaju u kat.parcelu .. KO ..., upisane u LN .. KO ..., veštak je konstatovao da se te parcele (uvidom u plansku dokumentaciju objavljenu na interent stranici Zavoda za urbanizam Niš) nalaze u granici građevisnkog područja na površini planiranoj za saobraćajnicu državnog puta prvog A reda ( javno dobro od opšteg interesa), te da vrednost tih parcela shodno udelu predlagača ukupno iznosi 4.794.311,00 dinara.

Imajući u vidu navedene okolnosti sadržane u spisima, prilikom odlučivanja propušteno je da se pravilno primene posebna pravila postupka predviđena Zakonom o vanparničnom postupku za određivanje naknade za eksproprisanu nepokretnost, koja propisuje dužnost suda u ovoj vrsti postupka. Prema članu 134. stav 1. Zakona o vanparničnom postupku, postupak određivanja naknade za eksproprisanu nepokretnost pokreće se i vodi po službenoj dužnosti. Iz navedenog proizilazi da sud mora da ima aktivnu ulogu u celom postupku i odredi koje činjenice treba da se utvrde i koji dokazi moraju da se izvedu da bi se te činjenice utvrdile.

Naime, u konkretnom slučaju, prema utvrđenom činjeničnom stanju, izvršena je eksproprijacija kat.parcela br.../5, br.../6 i br.../7 KO ..., na osnovu pravnosnažnog rešenja nadležnog upravnog organa Opštine Niš od 06. 07 1977. godine, kojim je utvrđen opšti inters za izgradnju saobraćajnice, a u odnosu na koje se traži određivanje i isplata naknade za eksproprijacu tih nepokretnost. Međutim nižestepeni sudovi su propustili da identifikuju nepokretnosti koje je predlagač označio po evidenciji i podacima iz katastra u vreme donošenja navedenog rešenja o eksproprijaciji, te da li su nakon izuzimanja iz poseda pravnom prethodniku predlagača, te nepokretnosti preparcelisane, dobile nove brojeve, odnosno ušle u sastav novoformirane parcele, konkretno br. .. KO ... na koju ukazuje predlagač. S tim u vezi, izostalo je utvrđenje da li je sporno zemljište privedeno nameni u skladu sa donetim planskim aktima, ko je krajnji korisnik eksrpoprisanih parcela i kakav je status tog zemljišta u javnim knjigama nadležnog organa za upis nepokretnosti i prava na njim, što su sve relevantne činjenice i okolnosti od značaja ne samo za ocenu pasivne legitimacije, već i visine tražene naknade.

Kako su ukazani propusti bili od bitnog značaja za donošenje pravilne i zakonite odluke, pobijano rešenje je moralo biti ukinuto. U ponovnom postupku drugostepeni sud će otkloniti ukazane nepravilnosti i doneti pravilnu i na zakonu zasnovanu odluku.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka, jer ista zavisi od okončanja postupka.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. u vezi člana 420. stav 6. ZPP i člana 30. stav 2. ZVP, odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković