Presuda Vrhovnog suda o naknadi štete po osnovu Socijalnog programa

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o izjavljenoj reviziji odluči kao o izuzetno dozvoljenoj.

Vrhovni kasacioni sud je presudom Rev2 2071/2019 od 20.05.2020. godine, stavom prvim izreke, preinačio presudu Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 1582/18 od 08.03.2019. godine u stavu prvom izreke i odbio, kao neosnovanu žalbu tuženog a presudu Osnovnog suda u Novom Sadu P1 751/2018 od 25.04.2018. godine potvrdio u stavu prvom i drugom izreke. Stavom drugim izreke, odbacio je, kao nedozvoljenu reviziju tužioca u odnosu na stav drugi izreke presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 1582/18 od 08.03.2019. godine. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime troškova revizijskog postupka isplati 18.000,00 dinara.

Odlukom Ustavnog suda Už 10238/2020 od 30.11.2023. godine, stavom prvim izreke, usvojena je ustavna žalba privrednog društva „NIS“ a.d. Novi Sad i utvrđeno da je stavom prvim izreke presude Vrhovnog kasacionog suda Rev2 2071/19 od 20.05.2020. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije. Stavom drugim izreke, poništena je presuda Vrhovnog kasacionog suda Rev2 2071/19 od 20.05.2020. godine u stavu prvom i stavu trećem izreke i određeno da Vrhovni sud donese novu odluku o reviziji tužioca izjavljenoj protiv stava prvog izreke presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 1582/18 od 08.03.2019. godine.

U postupku ponovnog odlučivanja o reviziji tužioca, Vrhovni sud su je ispitao pobijanu presudu primenom člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog do 30.06.2013. godine kada mu je radni odnos prestao na osnovu Sporazuma. Vlada Republike Srbije, tuženi, reprezentativni sindikati kod tuženog i reprezentativni sindikati na nivou Republike Srbije zaključili su 17. juna 2008. godine socijalni program sa „NIS“ a.d.. Odredbom člana 9. Socijalnog programa propisano je da se poslodavac obavezuje da odmah nakon preuzimanja „NIS“ a.d. od strane kupca u smislu odredbe člana 1. alineja 1 ovog Socijalnog programa izvrši jednokratno i trajno povećanje zarade zaposlenih u visini 15%, a u odnosu na mesec koji je prethodio preuzimanju „NIS“ a.d. uz obavezu da tako utvrđene zarade ubuduće usklađuje sa indeksom troškova života plus realan rast u skladu sa rezultatima poslovanja i rastom bruto društvenog proizvoda u periodu važenja ovog Socijalnog programa od 17.06.2008. do 31.12.2012. godine. Kupac je preuzeo „NIS“ a.d. 11.02.2009. godine, a nakon preuzimanja „NIS“ a.d. nije izvršio jednokratno i trajno povećanje zarada zaposlenim u visini od 15% u odnosu na mesec koji je prethodio preuzimanju obaveze, nego je na osnovu odluke generalnog direktora tuženog od 30.04.2009. godine svim zaposlenima, osim menadžerima prve i druge grupe, psplaćen jednokratni dodatak na aprilsku zaradu u visini od 15% vrednosti osnovne zarade utvrđene članom 42. Kolektivnog ugovora za „NIS“ a.d. za april mesec. Tuženi je jednokratno uvećao osnovnu zaradu tužiocu za mesec april 2009. godine, tako što je 10.05.2009. godine u skladu sa članom 49. Kolektivnog ugovora tuženog iz januara 2007. godine isplatio jednokratno uvećanje osnovne zarade od 15%. U periodu pre isplate jednokratnog dodatka uz aprilsku zaradu 2009. godine kao i nakon isplate dodatka od maja do oktobra 2009. godine vrednost koeficijenta 1 osnovne zarade iznosila je 12.314,00 dinara i nije se menjala, odnosno nije sadržavala trajno povećanje osnovice od 15%. Kod tuženog je doneto više odluka o povećanju zarada u periodu od 18.11.2009. do 31.01.2013. godine. Povećanje cene rada, tj. vrednosti koeficijenta 1 osnovne zarade po odlukama tuženog o povećanju zarade vršeno je uzimajući u obzir kretanje indeksa troškova života, indeksa potrošačkih cena što je takođe bilo predviđeno članom 9. Socijalnog programa i Kolektivnim ugovorom. Prema Kolektivnom ugovoru koji je važio u spornom periodu, zaradu čine zarada koju zaposleni ostvaruje za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarada po osnovu doprinosa, poslovnog uspeha poslodavca i druga primanja. Zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji se od osnovne zarade, dela zarade za radni učinak i uvećane zarade. Osnovnu zaradu zaposlenog čini proizvod vrednosti po radnom času za fond radnih časova u određenom mesecu i koeficijent na složenost posla za navedene radnike.

Postupajući u izvršenju odluke Ustavnog suda, Vrhovni sud je ponovo razmotrio sve revizijske razloge i utvrdio da se revizijom tužioca osnovano ukazuje da je drugostepena presuda zasnovana na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Socijalni program za „NIS“ a.d. Novi Sad je zaključen na osnovu Sporazuma između Vlade RS i Vlade Ruske Federacije o saradnji u oblasti naftne i gasne privrede, Protokola o osnovnim uslovima kupovine od strane OAO Gasprom Njeft akcija Kompanije naftne industrije Srbija a.d. Novi Sad, koji čine 51% osnivačkog kapitala, kao i Kolektivnog ugovora za „NIS“ a.d. Novi Sad. Potpisnici akta su u ime Vlade Republike Srbije, Ministarstva energetike RS, a u ime Društva za istraživanje, proizvodnju, preradu, distribuciju i promet nafte i naftnih derivata, istraživanja i proizvodnje prirodnog gasa „Naftna industrija Srbije“ a.d. Novi Sad – predsednik Upravnog odbora i generalni direktor, kao i reprezentativni sindikati kod poslodavca i to: Jedinstvena sindikalna organizacija „NIS“ a.d. Novi Sad; Jedinstvena sindikalna organizacija NIS – Naftagas Novi Sad; reprezentativni sindikati na nivou RS i grane; Samostalni sindikat radnika energetike i petrohemije Srbije i Sindikat hemije, nemetala, energetike i rudarstva – UGS nezavisnost. Socijalnim programom i navedenim aktima su uređena prava, obaveze i odgornosti zaposlenih i poslodavca. Ove akte su potpisali svi ovlašćeni predstavnici učesnika u njihovom donošenju. Na taj način konstituisana je i obaveza poslodavca propisana odredbom člana 9. Socijalnog programa, koja ima neposredno pravno dejstvo prema svim zaposlenima. Saglasno obavezama i pravima koja se njime konstituišu Socijalni program ima pravnu prirodu ugovora u korist trećih lica. Iz tog razloga i tužilac, kao zaposleno lice kod tuženog – poslodavca, ima neposredno pravo da zahteva ispunjenje poslodavčeve obaveze koja je konstituisana u korist svih zaposlenih, po osnovu Socijalnog programa od 17.06.2008. godine, jer je takvo pravo tužioca utemeljeno u odredbi člana 149. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima (ugovor u korist trećeg lice – neposredno pravo trećeg).

Vrhovni sud je, postupajući u skladu sa odlukom Ustavnog suda, prihvatio stanovište da socijalni program nema karakter opšteg akta. Međutim, uprkos toj činjenici, po oceni Vrhovnog suda, Socijalni program ima pravnu prirodu ugovora u korist trećeg lica, zbog čega je tužilac ovlašćen da neposredno zahteva i ostvari sva prava koja su mu njime priznata. Da je tako, jasno je i iz radnji tuženog koje su preduzete u cilju ispunjenja njegove obaveze ustanovljene članom 9. Socijalnog programa, kojom odredbom je propisano povećanje zarade zaposlenih jednokratno i trajno. U skladu sa takvom obavezom tuženi je delimično i postupio, tako što je za prvi mesec poslovanja, po potpisivanju Socijalnog programa, isplatio svim zaposlenima predviđeno uvećanje zarade, što znači da je tuženi, kao ugovorna strana, prihvatio svoju obavezu iz Socijalnog programa. Zato nema sumnje da je tuženi, svestan preuzete obaveze po Socijalnom programu, preduzeo i neposrednu radnju izvršenja prava ustanovljenog u korist svih zaposlenih, tako što je izvršio isplatu ugovorenog iznosa zarade svim zaposlenima za period od jednog meseca u odnosu na početak primene Socijalnog programa. S obzirom na to, osnovan je zahtev tužioca za isplatu neizmirene razlike u zaradi za preostali period važenja Socijalnog programa.

Tužilac ima pravo i na isplatu zakonske zatezne kamate na dosuđene mesečne iznose od njihove dospelosti do isplate, u smislu člana 277. stav 1. Zakona o obligacionim donosima.

Pravilna je i odluka o troškovima postupka, jer je doneta pravilnom primenom člana 153. i 154. ZPP.

Sa napred navedenih razloga, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP.

Tužilac je uspeo u postupku po reviziji, zbog čega ima pravo na naknadu troškova tog postupka, na osnovu člana 154. ZPP. Priznati troškovi obuhvataju zahtev tužioca na ime angažovanja punomoćnika, advokata za sastav revizije od 18.000,00 dinara prema Advokstskoj tarifi važećoj u vreme preduzimanja te parnične radnje i na ime sudskih taksi na reviziju od 25.099,14 dinara i taksu na odluku po reviziji od 37.648,72 dinara, primenom važeće taksene tarife.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 165. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković