Obračun radnog učinka i minimalne zarade u zdravstvu

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničong postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/11... 18/20 i 10/23) pa je utvrdio da je revizija tužioca osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, kao ni druge bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 407. stav 1. ZPP, zbog kojih se revizija može izjaviti. U postupku po žalbi drugostepeni sud nije propustio da primeni, niti je nepravilno primenio odredbe procesnog zakona, što je bilo ili moglo biti od uticaja na zakonitost i pravilnost pobijane presude.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u radnom odnosu kod tužene i obavlja poslove ..., sa koeficijentom posla od 8,98, shodno Uredbi o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama, koji poslovi spadaju u kategoriju poslova tehničkog održavanja. Osnovna bruto plata tužioca u nekim mesecima spornog perioda (mart 2018. – mart 2021. godine) bila je niža, a u nekim mesecima viša od bruto minimalne zarade, s tim što je tužiocu u svim mesecima spornog perioda ukupna plata isplaćivana najmanje u visini minimalne zarade. Radni učinak tužioca (koeficijent kapitacije) u celom utuženom periodu iznosio je 5, pa je po tom osnovu tužilac ostvario pravo na uvećanje osnovne plate. U ovoj parnici sporan je bio način obračuna radnog učinka tužioca (koeficijent kapitacije) u smislu da li se osnovna plata tužioca prvo uvećava za radni učinak, pa onda dopunjuje do minimalne zarade, kako smatra tužena i na koji način je vršila obračun plate svojim zaposlenima, pa i tužiocu, ili se osnovna plata prvo dopunjuje do minimalne zarade, a potom uvećava za procenat kapitacije, kako smatra tužilac. Na osnovu nalaza veštaka utvrđeno je da ako se obračun plate tužioca vrši tako da se ista odredi množenjem koeficijenta, osnovice i korektivnog koeficijenta, a potom dopuni do minimalne zarade, i na tako dobijen iznos plata uveća za radni učinak, tada bi razlika između tako obrčaunate i isplaćene plate tužiocu iznosila za ceo utuženi period ukupno 14.769,00 dinara, odnosno u određenim mesečnim iznosima, kao u izreci prvostepene presude, što bi sa kamatom od dospeća svakog pojedinačnog iznosa predstavljao dug tužene prema tužiocu. Veštak je dao i druge načine obračuna plate tužioca, ali se nije izjasnio koji način obračuna je pravilan.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je prihvatio model veštaka po kome je tužena trebalo zaradu tužioca da obračuna na način da se u mesecima kada je tužiocu osnovna plata bila manja od minimalne zarade, da za te mesece obrčaun izvrši u visini minimalne zarade i na tako utvrđenu zaradu primeni sva uvećanja zarade pa i kapitaciju, pa je odlučio kao u izreci svoje presude.

Drugostepeni sud nije prihvatio pravni stav prvostepenog suda, već je zaključio da radni učinak predstavlja deo osnovne plate i to varijabilni četvrti element osnovne plate, pored tri fiksna elementa koji čine koeficijent, osnovica za obračun plate i korektivni koeficijent. To znači da u minimalnu zaradu ulazi i radni učinak, dok su se dodaci na platu, odnosno uvećana zarada obračunavali na visinu minimalne zarade koja u sebi sadrži i radni učinak kao četvrti element osnovne plate, te da je na navedeni način tužena i vršila obračun i isplatu plate tužiocu, zbog čega tužbeni zahtev tužioca nije osnovan, pa je drugostepeni sud preinačio prvostepenu presudu i tužbeni zahtev tužioca odbio u celosti.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužioca ukazuje da je drugostepeni sud donoseći pobijanu presudu pogrešno primenio materijalno pravo.

Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 34/2001... 113/2017) uređen je način utvrđivanja plata, dodatka, naknada i ostalih primanja pored ostalih i za zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave (član 1. tač.3.) i zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje (član 1. tač.4.).

Prema članu 2. navedenog zakona, strukturu plate zaposlenih u javnim službama određuje osnovna plata koju čini proizvod osnovice za obračun plate (koju utvrđuje Vlada) i koficijeta (utvrđenih aktom Vlade), dodatka na platu propisanih tim zakonom (minuli rad, dežurstvo i druge slučajeve rada dužeg od punog radnog vremena određene propisima - prekovremeni rad, dnevnu naknadu za povećane troškove rada i boravka na terenu, rad noću i na dan državnih i verskih praznika) i obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate. Pored tih elemenata, plate zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje sadrže i deo plate po osnovu radnog učinka, s tim što se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta. Odredbom člana 4a istog zakona, predviđeno je da se deo plate po osnovu radnog učinka određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, a utvrđuje se po zaposlenom u zdravstvenoj ustanovi, odnosno po timu zaposlenih koji učestvuju u obavljanju određenih poslova, odnosno po organizacionoj jedinici ili delu zdravstvene ustanove, odnosno zdravstvene ustanove u celini, po osnovu obima rada, kvaliteta izvršenog posla, broja i strukture opredeljenih osiguranih lica, kao i primenom drugih kriterijuma i merila utvrđenih aktom Vlade.

Posebnim Kolektivnim ugovorom za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ br. 96/19 i 58/20-Aneks) koji je u primeni u spornom periodu, u odredbama članova 91. i 95, predviđeno je da zaposleni ima pravo na odgovarajuću platu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom i ovim ugovorom, da se plate utvrđuju na osnovu osnovice za obračun plata, koeficijenata sa kojim se množi osnovica, dodatka na platu (za rad na dan praznika koji je neradni dan, za rad noću, za rad nedeljom, za prekovremeni rad i minuli rad), obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plata, i dela plate po osnovu radnog učinka, u skladu sa zakonom. Osnovnu platu za utvrđivanje dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom.

Na osnovu člana 4a stav 3. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama Vlada RS je donela Uredbu o korektivnom koeficijentu, najvišem procentualnom uvećanju osnovne plate, kriterijumima i merilima za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i načinu obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 100/2011...123/2021) koja primenjuje na sve zaposlene u zdravstvu, dakle i na medicinsko i na nemedicinsko osoblje, i odnosi se na zdravstvene ustanove na primarnom, sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene zaštite. Tom uredbom utvrđuju se korektivni koeficijent, najviše procentualno uvećanje osnovne plate, kriterijumi i merila za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i način obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama. Prema članu 4. te Uredbe, osnovna plata određuje se množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta u visini od 0,9612 (stav 1. i 2.). Osnovicu za obračun dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom kojim se uređuju plate u javnim službama (stav 3.). U odredbi člana 5. iste uredbe, regulisan je deo plate po osnovu radnog učinka tako što se određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, srazmerno ukupnoj oceni, koja iznosi najviše 8,08%.

Sledeći navedeni normativni okvir, osnovnu platu zaposlenima u zdravstvenoj ustanovi određuje osnovica za obračun plate, odgovarajući koeficijent i korektivni koeficijent u nominalo iskazanoj visini od 0,9612. Na tako utvrđenu i obračunatu osnovnu platu, zaposlenima je priznato pravo na procentualno uvećanje osnovne plate po osnovu radnog učinka koji je deo (odgovarajuće) plate i nadalje čini osnovicu za obračun zakonom predviđenih dodataka na platu. To znači da obračun po osnovu radnog učinka ne predstavlja jedan od elemenata za utvrđivanje osnovne plate i time nije njen sastavni deo, već deo odgovarajuće plate.

Osim toga, osnovna plata zaposlenog obračunata na osnovu zakona kojim se uređuju plate, ne može biti niža od vrednosti minimalne zarade regulisane u odredbma članova 111. i 112. Zakona o radu, jer se radi o garantovanom minimumu standara o osnovnom pravu zaposlenih na isplatu naknade za rad. Njena pravna priroda izvodi se iz potrebe obezbeđenja zadovoljavanja egzistencijalnih socijalnih potreba zaposlenog i posredno članova njegove porodice. Pravo na minimalnu zaradu je Međunarodna organizacija rada regulisala Konvencijom br. 131 o utvrđivanju minimalnih nadnica čiji je naša zemlja potpisnik (Zakon o ratifikaciji konvencije međunarodne organizacije rada br. 131 o utvrđivanju minimalnih plata, s posebnim osvrtom na zemlje u razvoju („Sl. list SFRJ – Međunarodni ugovori”, br. 14/82). Njom je garantovano da će minimalne nadnice imati zakonsku snagu i neće se moći smanjivati, a u slučaju da se ne primenjuju, odgovorno lice ili lica podležu odgovarajućim kaznenim ili drugim sankcijama. Sledom iznetog, ukoliko je obračunata osnovna zarada (dakle bez dodataka ili uvećanja plate) za ostvareni standardni učinak i pun mesečni fond časova rada manja od minimalne zarade, zaposleni imaju pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u skladu sa zakonom i u tom slučaju minimalna zarada je osnovica za obračun i isplatu pripadajućih uvećanja i dodatka na platu u skladu sa zakonom i opštim aktom.

U konkretnom slučaju, tužilac je zaposlen u tuženoj zdravstvenoj ustanovi, pa se na utvrđivanje i obračun njegove plate, primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama. Po oceni Vrhovnog suda ne može se prihvatiti stanovište drugostepenog suda da je isplatom u zbirom iznosu osnovne plate tužiocu (koju čini proizvod osnovica, koeficijenta i korektivnog koeficijenta), sa delom plate za radni učinak-kapitacijom i preostalim iznosima doplaćenim do visine minimalne zarade, na taj način tužena tužiocu isplatila traženo novčano potraživanje na ime neisplaćenog dela osnovne plate.

Naime, posebnim napred navedenim normama, svim zaposlenima u zdravstvenoj ustanovi priznato je pravo na uvećanje osnovne plate (u procentualnm iznosu) po osnovu radnog učinaka. To pravo na uvećanje, kao deo odgovarajuće plate, ne može se upodobiti drugom osnovu za isplatu, niti uračunavati kao deo razlike osnovne plate do visine minimlane zarade, jer je to suprotno pravu zaposlenih sa najnižim primanjima da je visina minimalne zarade garantovana vrednost osnovne plate. Zbog toga, tužilac ima pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u situaciji kada je niža od garantovanog minimuma naknade za rad, jer se za obračun ovog potraživanja ne obračunavaju i isplate po drugim osnovima, u konkretnom slučaju po osnovu radnog učinka koji predstavljaju samostalan osnov isplate.

Sledom iznetog, po oceni Vrhovnog suda osnovano tužilac potražuje neisplaćeni deo osnovne plate koji predstavlja razliku između obračunate osnovne plate (član 4. stav 1. i 2. navedene Uredbe) sa korekcijom u vidu doplate dela minimalne zarade i osnovne plate u visini minimalne zarade obračunate u skladu sa odredbom člana 111. Zakona o radu. Imajući u vidu navedeno, revizijski sud je preinačio drugostepenu presudu i potvrdio prvostepenu presudu kojom je tužiocu dosuđena tražena razlika osnovne zarade sa obračunatim uvećanjem, u pojedinačnim mesečnim iznosima, kao u stavu prvom izreke prvostepene presude.

Kako je po reviziji tužioca preinačena pobijana drugostepena presuda, to je potvrđena i odluka o troškovima parničnog postupka u stavu drugom izreke prvostepene presude, koja je doneta pravilnom primenom člana 153. i 154. ZPP.

Sa iznetih razloga, primenom člana 416. stav 1. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Na osnovu odredbi članova 165. stav 2, 153. stav 1. i 154. ZPP tužiocu su priznati kao opravdani opredeljeni troškovi revizijskog postupka u iznosu od 27.000,00 dinara, koji čini nagradu za sastav revizije u okviru pripadajućeg iznosa po AT, pa je odlučeno kao u stavu drugom izreke ove presude.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković