Preinačenje presuda zbog primene Zakona o budžetskom sistemu na radni odnos

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11...18/20) i utvrdio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP (''Službeni glasnik RS'', br. 72/11 ... 18/20) na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je kod tuženog, počev od 01.02.2016. godine do 31.03.2021. godine, radio na istovrsnim poslovima, obavljao fizičke poslove kao pomoćni radnik i to po osnovu zaključenih više ugovora o obavljanju povremenih i privremenih poslova, neprekidno obavljao poslove iz opisa pomoćnog radnika koji su sistematizovani Pravilnikom o organizaciji i sistematizaciji radnih mesta kod tuženog. Naime, radno mesto pomoćni polukvalifikovani radnik u sistematizaciji tuženog opisano je kao izvođenje svih pomoćnih fizičkih poslova na vodovima i TS svih naponskih nivoa, radi isključivo u grupi i pod nadzorom starijih montera, obavlja i druge poslove koji odgovaraju njegovoj stručnoj spremi, navedene stručne i druge poslove koji su definisani u okviru poslova Tehničkog centra, kao i druge poslove koji po osnovu odgovarajućeg ugovora mogu definisati i izvršavati kao usluge članu EPS grupe i trećim licima. Potrebni uslovi za navedeno radno mesto su II stepen stručne spreme, opšta vrsta stručne spreme i jedna godina radnog iskustva. Iz Odluke o otkazu ugovora o obavljanju povremenih i privremenih poslova od 19.03.2021. godine, proizlazi da se tužiocu otkazuje ugovor o obavljanju povremenih i privremenih poslova od 28.12.2020. godine.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su ocenili da je rad tužioca kod tuženog imao karakter radnog odnosa, s obzirom da je tužilac u kontinuitetu radio kod tuženog i obavljao istovrsne poslove, zaključivanjem više ugovora o radu, suprotno članu 197. Zakona o radu, tako da je tužilac faktički stupio na rad, odnosno zasnovao radni odnos na neodređeno vreme kod tuženog dana 01.02.2016. godine. Iz navedenih razloga, nižestepeni sudovi su tužbeni zahtev tužioca usvojili.

Po oceni Vrhovnog suda, na utvrđeno činjenično stanje, pogrešno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo.

Imajući u vidu da je u utuženom periodu od 01.02.2016. godine do 31.03.2021. godine bio na snazi Zakon o budžetskom sistemu (''Službeni glasnik RS'', br. 108/13 ... 72/19), koji se u konkretnom slučaju primenjuje na sporni pravni odnos, nisu stečeni uslovi za preobražaj radnog odnosa tužioca, u konkretnom slučaju, da rad van radnog odnosa preraste u radni odnos na neodređeno vreme.

Odredbom člana 27e stav 34. Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ broj 108/13...72/19) propisano je da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2020. godine. Izuzetno od stava 34. ovog člana, radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, uz prethodno pribavljanje mišljenja ministarstva, a što tokom postupka nije utvrđeno da je pribavljeno. Ukupan broj zaposlenih na određeno vreme zbog povećanog obima posla, lica angažovanih po ugovoru o delu, ugovoru o privremenim i povremenim poslovima, preko omladinske i studentske zadruge i lica angažovanih po drugim osnovima, kod korisnika javnih sredstava, ne može biti veći od 10% ukupnog broja zaposlenih. Izuzetno od stava 36. ovog člana, broj zaposlenih na određeno vreme zbog povećanog obima posla, lica angažovanih po ugovoru o delu, ugovoru o privremenim i povremenim poslovima, preko omladinske i studentske zadruge i lica angažovanih po drugim osnovama, kod korisnika javnih sredstava, može biti veći od 10% ukupnog broja zaposlenih, uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva (stav 35-37). Članom 105. istog zakona, propisano je da ako su odredbe drugih zakona odnosno propisa, u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona.

Prema stavu Vrhovnog suda, odredbe Zakona o budžetskom sistemu kojima se propisuje zabrana zasnivanja radnog odnosa sa novim licem radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta kod korisnika javnih sredstava su lex specialis znače da je radno angažovanje tužioca bilo protivno zakonu. Dakle, nema mesta primeni odredbe člana 37. Zakona o radu, na koji član se prvostepeni sud pozvao u prilog osnovanosti tužbenog zahteva, jer se njenoj primeni suprotstavlja odredba člana 27e stav 34. u vezi sa članom 105. Zakona o budžetskom sistemu. Propisima kojima se ograničava broj zaposlenih na neodređeno vreme imperativnog su karaktera. Stoga, oni ne mogu biti derogirani pretpostavkom preobražaja radnog odnosa iz ugovora o privremenim i povremenim poslovima, te ugovora o radu na određeno odnosno na neodređeno vreme, jer bi to dovelo do povećanja broja zaposlenih na neodređeno vreme u odnosu na maksimalni broj utvrđenja broja zaposlenih na neodređeno vreme kod poslodavca, koji kao korisnik javnih sredstava podleže zakonskom ograničenju.

Vrhovni sud je primenom člana 165. stav 2., u vezi člana 153. stav 1. i 154. ZPP, obavezao tužioca da tuženom naknadi troškove postupka na ime sastava revizije 33.000,00 dinara, saglasno Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata, troškove sudskih taksi za reviziju 5.000,00 dinara i odluku po reviziji 7.500,00 dinara, saglasno članu 28. Zakona o sudskim taksama.

Iz navedenih razloga, odlučeno je kao u izreci, primenom člana 416. stav 1 ZPP.

Predsednik veća - sudija

Dobrila Strajina,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković