Vrhovni kasacioni sud preinačuje presude zbog neblagovremene tužbe u radnom sporu

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud u veću sastavljenom od sudija: Predraga Trifunovića, predsednika veća, Zvezdane Lutovac i Jelene Borovac, članova veća, u parnici iz radnog odnosa tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Marijana Stupar, advokat iz ..., protiv tuženog Fonda za razvoj Republike Srbije, Niš, čiji je punomoćnik Stana Mladenović, advokat iz ..., radi utvrđenja, vraćanja na rad i naknade štete, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1314/2015 od 18.09.2015. godine, u sednici održanoj 18.04.2018. godine, doneo je

P R E S U D U

USVAJA SE revizija tuženog i PREINAČUJU SE presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1314/2015 od 18.09.2015. godine (osim u delu kojim je odbačena tužba) i presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 br.1574/14 od 18.02.2015. godine (osim u delu kojim je tuženi obavezan da tužioca raspodeli na poslove i radne zadatke koji odgovaraju njegovom stepenu stručne spreme) tako što se ODBIJAJU kao neosnovani tužbeni zahtevi tužioca kojim je tražio da se utvrdi da je kod tuženog u radnom odnosu na neodređeno vreme počev od 01.07.1998. godine i da se tuženi obaveže da ga vrati na rad, kao i da mu tuženi naknadi štetu u visini izgubljene zarade za period od 01.03.2006. godine do 30.06.2012. godine u pojedinačno označenim mesečnim novčanim iznosima, sa zakonskom zateznom kamatom na svaki od tih novčanih iznosa počev od 01. u narednom mesecu za prethodni mesec pa sve do konačne isplate, da mu tuženi naknadi štetu zbog nekorišćenja godišnjeg odmora u visini regresa za period počev od 2006. godine pa zaključno sa 2012. godinom u pojedinačno označenim novčanim iznosima, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 01.04. svake od tih tekućih godina pa do konačne isplate i da mu tuženi uplati doprinose za obavezno socijalno osiguranje: penzijsko i invalidsko osiguranje, zdravstveno osiguranje i osiguranje za slučaj nezaposlenosti kod nadležnih službi i to za period od 01.04.2003. do 28.02.2006. godine prema neisplaćenim zaradama u tom periodu, a za period od 01.03.2006. do 30.06.2012. godine prema iznosima zarada dosuđenih prvostepenom presudom.

OBAVEZUJE SE tužilac da tuženom na ime naknade troškova celokupnog parničnog postupka isplati iznos od 240.500,00 u roku od 15 dana od dana prijema otpravka ove presude.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1314/2015 od 18.09.2015. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 br.1574/14 od 18.02.2015. godine u stavu prvom izreke u delu kojim je utvrđeno da je tužilac u radnom odnosu kod tuženog na neodređno vreme počev od 01.07.1998. godine a tuženi obavezan da ga vrati na rad i u stavovima drugom, trećem, četvrtom i petom izreke. Stavom drugim izreke, ista presuda je ukinuta u preostalom delu stava prvog izreke i u odnosu na ovaj tužbeni zahtev tužba tužioca je odbačena. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova nastalih u žalbenom postupku. Navedenom prvostepenom presudom stavom I izreke usvojen je tužbeni zahtev tužioca i utvrđeno da je on u radnom odnosu na neodređeno vreme kod tuženog počev od 01.07.1998. godine, pa je tuženi obavezan da ga vrati na rad i rasporedi na poslove i radne zadatke koji odgovaraju njegovom stepenu stručne spreme, radnom iskustvu i znanjima stečenim na radu. Stavom II izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca i tuženi obavezan da mu na ime naknade štete isplati izgubljenu zaradu za period od 01.03.2006. do 30.06.2012. godine u visini pojedinačno označenih mesečnih iznosa počev od marta meseca 2006. godine u iznosu od 101.770,20 dinara, pa zaključno sa junom mesecom 2012. godine u iznosu od 220.320,00 dinara, svaki od ovih iznosa sa zakonskom zateznom kamatom počev od 01. u narednom mesecu pa sve do konačne isplate. Stavom III izreke, tuženi je obavezan da tužiocu na ime naknade štete zbog nekorišćenja godišnjeg odmora u visini isplaćenog regresa za vremenski period počev od 2006. Zaključno sa 2012. godinom isplati pojedinačno označene novčane iznose sa zakonskom zateznom kamatom počev od 01.04. svake od tih tekućih godina pa do konačne isplate. Stavom IV izreke, tuženi je obavezan da u korist tužioca uplati doprinose za socijalno osiguranje i to Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje doprinose za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, Republičkom zavodu za zdravstveno osiguranje doprinose za obavezano zdravstveno osiguranje i Nacionalnoj službi za zapošljavanje doprinose za slučaj nezaposlenosti za period od 01.04.2003. do 28.02.2006. godine prema isplaćenim zaradama u navedenom periodu, a za period 01.03.2006. do 30.06.2012. godine na iznose dosuđene u stavu drugom izreke iste presude. Stavom V izreke, tuženi je obavezan da tužiocu na ime troškova postupka isplati iznos od ukupno 1.145.250,00 dinara.

Protiv navedene pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju, predlažući da se ista odbije.

Ispitujući pravilnost pobijane presude u smislu člana 408. ZPP („Sl. glasnik RS“, br.72/11, 55/14) koji se u ovom parničnom postupku primenjuje na osnovu člana 506. stav 2. istog zakona, Vrhovni kasacioni sud je našao da je revizija osnovana zbog pogrešno primenjenog materijalnog prava.

Donošenjem pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je do 30.06.1998. godine bio u radnom odnosu kod poslodavca BB ... . Sporazumom o preuzimanju radnika od 18.06.1998. godine zaključenog između direktora navedene banke i direktora organizacione jedinice tuženog – Direkcije za regionalni razvoj ..., tužilac je zasnovao radni odnos na neodređeno vreme u Direkciji za regionalni razvoj u ..., gde je obavljao poslove pomoćnika direktora. Ova direkcija je imala ukupno četvoro zaposlenih koji su tokom agresije NATO snaga na SRJ, svoj rad nastavili da obavljaju u ..., a od juna meseca 1999. godine u ... . Tokom te 1999. godine tužiocu je vraćena radna knjižica. Organizaciona jedinica tuženog - Direkcija za regionalni razvoj Srbije u ... je ukinuta Odlukom o izmenama i dopunama Statuta tuženog broj 329 od 27.02.2002. godine na koji je Vlada Republike Srbije dala saglasnost, objavljenom u „Službenom glasniku RS“ broj 12 od 11.03.2012. godine. Nakon ukidanja Direkcije za regionalni razvoj u ..., tuženi nije ponudio tužiocu obavljanje drugih poslova, niti je doneo rešenje o prestanku radnog odnosa, pa ni nakon što mu se tužilac pismeno obratio 28.02.2003. godine sa zahtevom za rešavanje svog radno-pravnog statusa; ali je tužiocu isplaćivana umanjena zarada do marta meseca 2003. godine. Tužilac je zato podneo tužbu radi isplate izostale zarade, pa je u tom sporu pravnosnažnom presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P broj 8088/04 od 03.10.2006. godine usvojen njegov tužbeni zahtev za isplatu naknade štete zbog izostale zarade za period od 01.04.2003. do 28.02.2006. godine. Posle toga je podneo tužbu u ovom radnom sporu dana 10.12.2008. godine, u kojem je tuženi istakao protivtužbeni zahtev za utvrđenje ništavosti navedenog sporazuma o preuzimanju tužioca zaključenog 18.06.1998. godine, koji je pravnosnažno odbijen presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 br.6976/2013 od 09.07.2014. godine, kojom je preinačena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1307/10 od 10.10.2013. godine u tom delu. Tužilac nakon faktičkog prekida radnog odnosa nije zasnivao radni odnos kod drugog poslodavca, a od 15.09.2008. godine je obavljao poslove generalnog direktora kod drugog pravnog lica VV po ugovoru o dopunskom radu do 1/3 punog radnog vremena do 30.06.2009. godine, kada je raskinuo ovaj ugovor, za koji mu nije isplaćivana novčana naknada. Na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke utvrđena je visina tužiočeve naknade zarade prema koeficijentu propisanom za mesto pomoćnika generalnog direktora, Pojedinačnim kolektivnim ugovorom tuženog iz januara 1996. godine, za traženi period od marta meseca 2006. godine zaključno sa junom mesecom 2012. godine, kao i visina neisplaćenog regresa zbog neiskorišćenog godišnjeg odmora u vremenskom periodu počev od 2006. pa zaključno sa 2012. godinom.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja i činjenice da tuženi nije doneo pisanu odluku kojom je tužiocu regulisao prestanak radno-pravnog statusa, odnosno nije doneo rešenje o otkazu ugovora o radu na osnovu člana 105. Zakona o radu („Sl. glasnik RS“, br.70/01, 73/01) iz razloga tehničkih, organizacionih i ekonomskih promena u smislu člana 101. stav 1. tačka 8. istog zakona koji je važio u vreme ukidanja Direkcije za regionalni razvoj Srbije u ..., odnosno faktičkog prestanka njegovog rada, nižestepeni sudovi su zaključili da tuženi kao pravni sledbenik ove direkcije nije postupio u smislu citiranih zakonskih odredbi i rešio tužiočev radno-pravni status. Zbog toga su zaključili da je u nedostatku pisane odluke, tužilac u radnom odnosu kod tuženog na neodređeno vreme počev od 01.07.1998. godine od kada je preuzet navedenim punovažnim sporazumom. Te da je tuženi zato u obavezi da mu na njegov zahtev u smislu člana 108. Zakona o radu, isplati traženu naknadu štete utvrđene na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka, a na ime izgubljene zarade, doprinosa za socijalno osiguranje i naknade za neisplaćeni regres u traženom periodu, nakon faktičkog prestanka radno funkcionalne veze. Pritom je imao u vidu da tužilac u znatnom delu tog vremenskog perioda nije zasnovao radni odnos kod drugog poslodavca, odnosno da nije ostvario novčanu naknadu u vreme zaključenog ugovora o dopunskom radu sa drugim poslodavcem.

Izloženo pravno stanovište nižestepenih sudova se ne može prihvatiti, s obzirom da tuženi osnovano ističe u reviziji da je tužiocu izostala zarada kod tuženog, počev od marta meseca 2003. godine, zbog čega je i podneo tužbu za naknadu štete u predmetu Prvog opštinskog suda u Beogradu P br.8088/04 i nešto pre toga se obratio direktoru tuženog sa pismenim zahtevom za rešavanje svog radno- pravnog statusa 28.02.2003. godine; a 1999. godine mu vraćena radna knjižica. U toj situaciji, a imajući u vidu da je tužilac tužbu za zaštitu svog radnopravnog statusa u ovoj pravnoj stvari podneo dana 10.12.2008. godine, to su osnovani revizijski navodi da je on prekludiran za zaštitu svog radno-pravnog statusa zbog isteka roka iz člana 122. tada važećeg Zakona o radu („Sl. glasnik RS“, broj 70/01 i 73/01) od 15 dana računajući ga od dana dostavljanja odluke, odnosno od dana saznanja za povredu prava.

Prema tome, faktičkom radnjom prestanka rada kod tuženog (nakon ukidanja Direkcije za regionalni razvoj ... 2002. godine) i prestankom isplate zarade počev od marta meseca 2003. godine, tužilac je po stanovištu ovog suda saznao za povredu svog radnog prava. Neblagovremenim podnošenjem tužbe u ovoj pravnoj stvari 2008. godine (posle pet godina) svakako je prekludiran za ostvarenje zaštite u smislu člana 122. tada važećeg Zakona o radu.

Posledično neosnovan je i njegov tužbeni zahtev za naknadu štete na ime neisplaćene naknade zarade, regresa za godišnji odmor i uplate doprinosa za obavezno socijalno osiguranje.

Odluku o naknadi troškova postupka doneo je na osnovu člana 165. stav 2. u vezi članova 153. stav 1. i 154. stav 2. ZPP, prema opredeljenom zahtevu punomoćnika tuženog u smislu člana 163. stav 2. istog zakona, na ime sastava revizije od 78.000,00 dinara prema važećoj AT („Službeni glasnik RS“ br.121/12) i na ime takse za reviziju i odluku po reviziji od ukupno 162.500,00 dinara prema važećoj TT („Službeni glasnik RS“ br.116/08, 31/09).

Iz izloženih razloga, Vrhovni kasacioni sud je na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, odlučio kao u stavu prvom izreke ove presude.

Predsednik veća – sudija

Predrag Trifunović,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić