Naknada za topli obrok i regres sadržani u koeficijentu plate državnih službenika

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tužilac je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu drugostepenu presudu u granicama propisanim odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 18/20), i utvrdio da revizija tužioca nije osnovana.

Pobijana presuda je doneta bez bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. U reviziji se ukazuje na postojanje bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. Zakona o parničnom postupku, ali se ona suštinski vezuje za pogrešnu primenu materijalnog prava od strane drugostepenog suda. Navodima revizije da su razlozi presude nerazumljivi i da drugostepena odluka ima nedostatke zbog kojih se ne može ispitati, odnosno da je protivrečna sama sebi, ukazuje se na bitnu povredu odredbe parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku, što prema odredbi člana 407. stav 1. Zakona o parničnom postupku ne može biti revizijski razlog.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u radnom odnosu u Osnovnom sudu u Somboru, raspoređen na radnom mestu „BB“, na neodređeno vreme. U dostavljenim obračunskim listama zarada za tužioca ne postoje posebne stavke iz kojih bi se moglo zaključiti da su naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora u periodu od 01.06.2016. godine do 31.05.2019. godine obračunate i sadržane u isplaćenoj zaradi. U utuženom periodu minimalna neto zarada po satu, utvrđena odlukom Socijalno ekonomskog saveta kretala se u visini od 121,00 dinar do 155,30 dinara za period od januara 2014. godine pa zaključno sa septembrom 2019. godine. Iznosi naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora koji predstavljaju predmet tužbenog zahteva obračunati su tokom postupka od strane sudskog veštaka.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je našao da je pre stupanja na snagu Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, zaposlenima isplaćivana naknada troškova za topli obrok i regres primenom Opšteg kolektivnog ugovora, koji u članu 30a propisuje da zaposleni ima pravo na dodatak na zaradu za mesečnu ishranu u toku rada u visini od 20 % prosečne mesečne zarade po zaposlenom u privredi Republike, prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike i po osnovu regresa ako zaposleni ima pravo na godišnji odmor u trajanju od najmanje 18 radnih dana, u visini prosečne mesečne zarade po zaposlenom u privredi Republike, odnosno srazmeran deo regresa ukoliko zaposleni ima pravo na godišnji odmor u trajanju kraćem od 18 radnih dana. Na osnovu navedenog prvostepeni sud zaključuje da od momenta stupanja na snagu Zakona o platama državnih službenika i nameštenika (01.01.2007. godine) nije došlo do uvećanja zarade državnih službenika i nameštenika, usled čega državni službenik i nameštenik čija bi osnovna plata posle 01.01.2007. godine bila manja od plate koju je imao 01.01.2007. godine zadržava platu koju je imao 01.01.2007. godine, dok njegova osnovna plata primenom tog Zakona ne dostigne platu koju je imao 01.01.2007. godine. Prvostepeni sud takođe ističe da Zakon o platama državnih službenika i nameštenika i Posebni kolektivni ugovor za državne organe („Službeni glasnik RS“ broj 95/2008) nisu sadržali odredbe o naknadi troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, odnosno da je pravo tužioca na isplatu navedenih naknada samo deklaratorno navedeno u Posebnom kolektivnom ugovoru za državne organe („Službeni glasnik RS“ broj 25/15, 50/15 i 20/18), te da tuženi nije dokazao da je vršio obračun i isplatu po tom osnovu, koji obračun je bilo moguće izvršiti na temelju ranijeg Opšteg kolektivnog ugovora, kako je to veštačenjem obračunato. U prilog navedenom prvostepeni sud ističe da je i članom 48. Posebnog kolektivnog ugovora za državne organa („Službeni glasnik RS“ broj 38/19 od 31.05.2019. godine) propisano da zaposleni može da ostvari pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora od 2020. godine ako se za takvu vrstu naknade troškova steknu uslovi u budžetu Republike Srbije, iz čega nedvosmisleno proizilazi da ove naknade nisu uračunate u vrednost koeficijenta, te da iste pripadaju tužiocu.

Na temelju utvrđenog činjeničnog stanja drugostepeni sud je izveo drugačije pravne zaključke, te nalazi da je Posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe iz 2015. godine propisano da su u koeficijentu osnovne plate sadržani i naknada troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da nije sporno da se iz koeficijenta osnovne plate za tužioca u isplatnim listićima ne vidi koji procenat ili nominalni iznos predstavlja predmetne troškove, ali ta činjenica ne stvara osnov za isplatu predmetnih naknada, niti podrazumeva da deo tužiočevog koeficijenta pouzdano ne sadrži i predmetne troškove. Dalje obrazlaže da se državni službenici nalaze u posebnom režimu radnih odnosa i na iste se primenjuju posebni propisi u ostvarivanju prava, obaveza i odgovornosti iz radnog odnosa, pa nema mogućnosti supsidijarne primene odredbi Zakona o radu koje se odnose na opšti režim radnih odnosa u delu prava državnih službenika koja su posebnim propisima izričito regulisana. Stoga je usled pogrešne primene materijalnog prava prvostepenu presudu preinačio i odbio tužbeni zahtev.

Vrhovni kasacioni sud nalazi da revizija tužioca nije osnovana. Pravilno je drugostepeni sud primenio materijalno pravo kada je preinačio prvostepenu presudu.

Naime, članom 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika propisano je da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu.

Posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe („Službeni glasnik RS“ broj 25/15, 50/15 i 20/18) važećim u periodu za koji tužilac traži predmetne naknade, članom 29. stav 1. i 2. propisano je da zaposleni ima pravo na odgovarajuću platu koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, odnosno tim ugovorom, množenjem koeficijenta sa osnovicom za obračun i isplatu plate, pri čemu se u koeficijentu u skldu sa zakonom kojim se uređuje način utvrđivanja plata državnih službenika i nameštenika sadržane i naknade troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Sledom navedenog, državni službenici i nameštenici mogu imati pravo na posebnu isplatu ove vrste troškova, samo ako je to predviđeno Posebnim kolektivnim ugovorom ili drugim podzakonskim aktom. U konkretnom slučaju, ni tada važećim Posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe, ni Uredbom o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“ broj 98/07 i 84/14) nije predviđeno pravo na odvojenu isplatu zaposlenima u državnim organima naknade troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora.

Imajući u vidu izneto, Vrhovni kasacioni sud nalazi da je drugostepeni sud pravilnom primenom materijalnog prava zaključio da ne postoji zakonom propisani osnov za odvojenu isplatu tužiocu ove vrste troškova, već su navedeni troškovi sadržani u koeficijentu koji se množi sa osnovicom za obračun i isplatu plate, pa je pravilno odbio tužbeni zahtev kao neosnovan.

Sledom rečenog, bez uticaja su revizijski navodi da tužiocu predmetni troškovi nisu isplaćeni, s obzirom da je u konkretnom slučaju posebnim zakonom određena visina koeficijenta svakog zaposlenog državnog službenika, te je isti određen u skladu sa platnim grupama i platnim razredima, a u samom koeficijentu su sadržane naknade tih troškova, te nema zakonske regulative koja je predvidela njihovu odvojenu isplatu.

Revizijom tužioca neosnovano ukazuje na drugačije sudske odluke u pogledu istog zahteva, s obzirom da se u konkretnom slučaju radi o pravima državnog službenika koja su posebnim propisima izričito regulisana, a ne o zaposlenima koji su opštem režimu radnih odnosa i na koje se primenjuju odredbe Zakona o radu.

Na osnovu izloženog, Vrhovni kasacioni sud je odbio reviziju tužioca kao neosnovanu, primenom člana 414. Zakona o parničnom postupku i odlučio kao u izreci presude.

Predsednik veća - sudija

Branko Stanić, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić