Rešenje Vrhovnog kasacionog suda o naknadi za topli obrok i regres

Tuženi „Srbija Voz“ je blagovremeno podneo odgovor na reviziju.

Vrhovni kasacioni sud je na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11, 49/13-US, 74/13-US, 55/14 i 87/18), ocenio da je revizija tužioca izuzetno dozvoljena, radi ujednačavanja sudske prakse.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija tužioca osnovana.

U postupku pred nižestepenim sudovima nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju ovaj sud pazi po službenoj dužnosti, na osnovu člana 408. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog „Železnice Srbije“ i posle statusnih promena, izdvajanje uz osnivanje tuženog „Železnice Srbije“ od 10.08.2015. godine, tuženi „Srbija Voz“ kao novoosnovano privredno društvo od tuženog „Železnice Srbije“ je preuzeo tužioca kao zaposlenog, kao i Kolektivni ugovor i sve ugovore koji su važili na dan promene poslodavca. Veštačenjem u postupku je utvrđeno da je za tužioca, pored osnovne zarade vršen obračuni svih uvećanja zarade i naknade zarade u skladu sa Kolektivnim ugovorom i da u obračunskim listama nema dokaza da je tuženi obračunavao i isplaćivao tužiocu za sporni period troškove na osnovu ishrane u toku rada i na ime regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Tuženi nije doneo posebnu odluku o visini troškova za ishranu u toku rada i troškova regresa za godišnji odmor, kojim bi utvrdio visinu ovih primanja zaposlenih, jer se članom 5. Aneksa Kolektivnog ugovora tuženog od 06.07.2006. godine, određuje da se u vrednost jednog radnog časa uključuje mesečna vrednost za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, ali se ne određuje koja je to visina, odnosno iznos ovih primanja. Na osnovu veštačenja utvrđena je i visina potraživanja tužioca na osnovu naknade troškova za ishranu u toku rada i troškova regresa za korišćenje godišnjeg odmora i to u neto iznosima, koji iznosi su utvrđeni prema parametrima iz ranije važećeg Kolektivnog ugovora za Javno železničko transportno preduzeće Beograd, koji je objavljen u „Službenom glasniku RS“, br.37/95...42/99, sa izmenama objavljenim u „Službenom glasniku RS“, br.7/00 (kojim Kolektivnim ugovorom su bili ugovoreni predmetni sporni troškovi, kao i njihova visina), obzirom da Aneks Kolektivnog ugovora iz 2006. godine, kao i sada važeći Kolektivni ugovor zaključen 24.03.2015. godine, ne sadrže konkretnu regulativu koja utvrđuje visinu ove naknade (Tužba je podneta 26.04.2017. godine).

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, odbijen je tužbeni zahtev tužioca radi isplate naknade za topli obrok i regres za period od 25.04.2014. godine do 25.04.2017. godine (sve bliže određeno u stavu prvom izreke prvostepene presude).

Drugostepeni sud je zaključio, da, sama činjenica da visina spornih troškova nije nominalno izražena, ne znači da je poslodavac ovo pravo uskratio zaposlenima, jer je isto slobodnom voljom učesnika kolektivnog pregovaranja tako ugovoreno, kao sastavni deo osnovne zarade zaposlenih, s obzirom na to da su Aneks Kolektivnog ugovora iz 2006. i Kolektivnog ugovora iz 2015. godine, po svojoj pravnoj prirodi opšti akti i da je njihovu ustavnost i zakonitost ovlašćen da ceni u postupku propisanom Zakonom o Ustavnom sudu jedino Ustavni sud Republike Srbije, kao nadležan za opštu normativnu kontrolu, ali da opšti akti, pa ni njihove odredbe kojima je ugovoreno i regulisano pravo zaposlenih na troškove za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora, nisu bili predmet ocene ustavnosti i zakonitosti, ali jesu bili u važnosti tokom celog perioda iz ove parnice. Zatim, da, iako je navedenom odredbom člana 118. stav 2. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br.75/14) izričito predviđeno da visina troškova za ishranu u toku rada, ako poslodavac ovo pravo nije obezbedio na drugi način mora biti izraženo u novcu, Kolektivni ugovor kod tuženih iz 2015. godine, zadržao je isto normativno rešenje, kao i Aneks Kolektivnog ugovora iz 2006. godine, jer je njime ugovoreno da je naknada ovih troškova sastavni deo cene jednog radnog sata, o čemu su učesnici ovog Kolektivnog ugovora dali autentično tumačenje, ali ni ovaj Kolektivni ugovor, a njegove odredbe o načinu regulisanja spornih naknada i visini istih nisu bili predmet ocene ustavnosti i zakonitosti, te se radi o važećim opštim aktima. Pored toga, da utvrđivanje visine predmetnih potraživanja na naknadu troškova na osnovu rada primenom Kolektivnog ugovora koji je bio zaključen kod tuženog „Železnice Srbije“ („Službeni glasnik RS“, br.37/95 i 7/00), čijim odredbama je poslednji put bila ugovorena i utvrđena visina predmetnih spornih naknada troškova, a koji nije na pravnoj snazi tokom spornog perioda iz ove parnice, nije prihvatljiva, jer predstavlja povredu jednog od osnovnih načela pravnog poretka – načela vremenskog važenja zakona (i drugih opštih akta), zbog čega nije bilo mesta usvajanju opredeljenog tužbenog zahteva tužioca, jer tokom spornog perioda iz ove parnice, i visina sporne naknade troškova za ishranu u toku rada i troškova regresa za godišnji odmor nije bila ugovorena ni ugovorom o radu, niti nekim drugim važećim aktima na drugačiji način, od onog koji je određen u navedenom Aneksu Kolektivnog ugovora iz 2006. godine i Kolektivnom ugovoru koji je važnosti kod tuženih od 2015. godine, kao i da sama po sebi činjenica da je tim opštim aktima ugovoreno pravo na naknadu spornih troškova, tako što je uključeno u cenu radnog sata, bez nominalnog opredeljenja istih ne znači da zaposlenima, pa i tužiocu nisu isplaćeni, te da su tuženi pričinili tužiocu štetu.

Međutim, ovakav zaključak ne može se prihvatiti kao pravilan, zato što je pogrešno primenjeno materijalno pravo, na koji razlog ovaj sud pazi i po službenoj dužnosti na osnovu člana 408. ZPP, zbog čega je i činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

Naime, Zakonom o radu je propisano pravo zaposlenog na naknadu troškova u vezi sa radom („Službeni glasnik RS“, broj 24/05, sa izmenama i dopunama), i to za ishranu u toku rada, ako poslodavac ovo pravo nije obezbedio na drugi način i za regres za korišćenje godišnjeg odmora (član 118. stav 1. tačka 5. i 6. Zakona o radu). Ovo pravo mora biti iskazano u obračunskim listama za sve zaposlene. Od 01.01.2006. godine poslodavcima je ostavljena mogućnost da svojim aktima o raspodeli zarade mogu ugovoriti manji ili veći iznos regresa i toplog obroka, od onog koji je predviđen Opštim kolektivnim ugovorom i Zakonom o radu, ali samo ukoliko su doneli odluku kojom su predvideli visinu regresa i toplog obroka. Visina troškova na ime regresa za godišnji odmor i na ime troškova za ishranu u toku rada, mora biti određena linearno za sve zaposlene, odnosno ovi troškovi moraju biti isplaćeni svim zaposlenima u istom iznosu, bez obzira na stručnu spremu, zvanje i radno mesto.

Stoga se ne može prihvatiti zaključak drugostepenog suda, da sama po sebi činjenica da je opštim aktom ugovoreno pravo na naknadu spornih troškova, tako što je uključeno u cenu radnog sata bez nominalnog opredeljenja istih, ne znači da zaposlenom pa i tužiocu nisu isplaćeni, te da su tuženi pričinili tužiocu štetu.

U ponovnom postupku, prvostepeni sud će postupajući po primedbama na koje je ukazano ovim rešenjem, radi pravilne primene materijalnog prava, pravilno utvrditi činjenično stanje u pogledu visine naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, a koja mora biti određena u istom nominalnom iznosu za sve zaposlene, bez obzira na njihovo radno mesto, koeficijent za obračun i isplatu zarade i njihovu stručnu spremu i doneti novu, pravilnu i zakonitu odluku.

Kako su ukinute drugostepena i prvostepena presuda u pogledu glavnog tužbenog zahteva, to je ukinuta i odluka o troškovima postupka, koja u konkretnoj situaciji ne čini glavni zahtev, s obzirom na to da se predmet u ukinutom delu vraća na ponovno suđenje i da će o troškovima postupka povodom revizije i odgovora na reviziju, zajedno sa ostalim troškovima biti odlučeno u konačnoj odluci na osnovu člana 153. i 154, a u vezi odredbe člana 165. stav 3. ZPP.

Iz iznetih razloga, Vrhovni kasacioni sud je na osnovu člana 404. i 416. stav 2. ZPP, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Slađana Nakić Momirović,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić