Presuda Vrhovnog suda o obračunu plate za zaposlene u Službi za borbu protiv organizovanog kriminala

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1374/21 od 07.04.2021. godine, usvojen je tužbeni zahtev tužioca i obavezana tužena da tužiocu na ime naknade štete do dvostrukog iznosa plate po osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu za period od 03.12.2015. godine do 01.09.2018. godine isplati iznos od 2.550.872,98 dinara sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom na pojedinačne mesečne novčane iznose od dospelosti svakog iznosa do isplate, kako je to bliže navedeno u ovom stavu izreke. Stavom drugim izreke, obavezana je tužena da Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje, Filijala Beograd, u korist tužioca uplati doprinose za period od 03.12.2015. godine do 01.09.2018. godine, na osnovicu neisplaćene razlike po iznosu odnosno tarifi važećoj na dan isplate u fondu. Stavom trećim izreke, obavezana je tužena da tužiocu na ime troškova postupka plati 275.858,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 3060/21 od 12.10.2022. godine, stavom prvim izreke, potvrđena je prvostepena presuda u delu stava prvog i drugog izreke, kojim je obavezana tužena da tužiocu isplati naknadu štete do dvostrukog iznosa plate po osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu za period od 03.12.2015. godine do 10.09.2018. godine, u iznosima i sa kamatom bliže navedenim u ovom stavu izreke. Stavom drugim izreke, preinačena je prvostepena presuda u delu stava prvog i drugog izreke, tako što je odbijen, kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca za isplatu na ime naknade štete zbog manje isplaćenih neto plata za period od 03.12.2015. godine do 01.09.2018. godine, iznad dosuđenog iznosa, a do iznosa od 2.550.872,98 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom na pojedinačne mesečne iznose, kao i zahtev tužioca da se obaveže tužena da uplati doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje na plate iznad dosuđenog iznosa do iznosa od 2.550.872,98 dinara. Stavom trećim izreke, preinačeno je rešenje o troškovima postupka sadržano u stavu trećem izreke prvostepene presude i obavezana je tužena da tužiocu na ime troškova postupka pred prvostepenim sudom plati 269.959,38 dinara, a iznad dosuđenog iznosa odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova nastalih u postupku pred prvostepenim sudom. Stavom četvrtim izreke, obavezan je tužilac da tuženoj na ime troškova postupka po žalbi isplati 33.000,00 dinara. Stavom petim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu stranke su blagovremeno izjavile revizije i to tužilac protiv odluke sadržane u stavu drugom, trećem, četvrtom i petom izreke, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava, a tužena protiv odluke sadržane u stavu prvom izreke, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči u smislu člana 404. ZPP.

Ispitujući pobijanu odluku u stavu drugom, trećem, četvrtom i petom izreke u smislu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužioca osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba paničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je prvi put zasnovao radni odnos kod tužene u Službi za organizovani kriminal u avgustu 2008. godine. Rešenjem tužene od 01.05.2016. godine tužilac, viši policijski inspektor, raspoređen je sa 01.05.2016. godine na radno mesto poslovi suzbijanja sintetičkih droga i zloupotreba sa prekursorima (OSL), Odeljenje za suzbijanje i krijumčarenje narkotika, Služba za borbu protiv organizovanog kriminala u KP. Iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka ekonomsko finansijske struke sledi da je tužilac prvi put zasnovao radni odnos u SBPOK u avgustu 2008. godine, da u spornom periodu tužilac koji radi u Služba za borbu protiv organizovanog kriminala ima isti ukupan koeficijent plate (2.791 za period decembar 2015 – april 2016. godine, odnosno 2.841 za period maj 2016 – avgust 2018. godine), kao uporedni radnik BB, koji radi u Službi za prevenciju narkomanije i suzbijanje krijumčarenja narkotika. Ukupna nominalna neto razlika plate tužioca da je isplaćivana na osnovu Zakona i Uredbe za period od 03.12.2015. godine do 31.08.2018. godine iznosi 2.550.872,98 dinara po mesečnim neto iznosima, a iz dopunskog nalaza i mišljenja sudskog veštaka sledi da je osnovna neto plata na prethodnom radnom mestu uporednog radnika BB iznosila 66.022,74 dinara bez dodataka, a da dvostruki iznos ove osnovne neto plate pre raspoređivanja u službu iznosi 132.045,48 dinara, da ukupna nominalna neto razlika plate tužioca za sporni period, kada se od iznosa 4.346.018,62 dinara oduzme isplaćeni iznos 2.385.081,59 dinara, da dobijena razlika iznosi 1.960.937,03 dinara.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je s pozivom na odredbe Zakona o organizaciji i nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog kriminala, korupcije i drugih posebno teških krivičnih dela, i to člana 10. i 18. i člana 2. Uredbe o platama lica koja obavljaju poslove u posebnim organizacionim jedinicama državnih organa nadležnih za suzbijanje organizovanog kriminala usvojio tužbeni zahtev za isplatu razlike u zaradi tužioca u odnosu na prethodno radno mesto uporednog radnika, do dvostrukog iznosa osnovne zarade, prihvatajući nalaz i mišljenje sudskog veštaka finansijske struke u ukupnom iznosu od 2.550.872,98 dinara.

Drugostepeni sud je nakon održane rasprave delimično preinačio prvostepenu presudu i odbio zahtev tužioca preko iznosa od 1.960.937,03 dinara, a odluku je zasnovao na stanovištu da je prvostepeni sud pogrešno prihvatio nalaz i mišljenje sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke po kome je izvršen obračun dvostrukog iznosa zarade u odnosu na onu koja bi uporednom radniku tužene bila isplaćena za svaki mesec spornog perioda da je ostao na ranijem radnom mestu pre premeštaja u Službu za borbu protiv organizovanog kriminala. Po zaključku drugostepenog suda tužiocu pripada samo razlika u isplaćenim iznosima zarada u spornom periodu do visine dvostrukog iznosa od 132.045,48 dinara, a u skladu sa članom 2. st. 1, 3. i 5. Uredbe o platama lica koja obavljaju poslove u posebnim organizacionim jedinicama državnih organa nadležnih za suzbijanje organizovanog kriminala.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužioca osporava pravilnost primene materijalnog prava od strane drugostepenog suda.

Odredbom člana 104. stav 1. Zakona o radu (,,Službeni glasnik RS, br. 24/2005... 32/2013), propisano je da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu.

Prema odredbi člana 18. stav 1. Zakona o organizaciji i nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog kriminala, korupcije i drugih posebno teških krivičnih dela („Službeni glasnik RS“, br. 72/09... 32/13), koja je važila u spornom periodu, lica koja obavljaju poslove i zadatke u državnim organima posebnim organizacionim jedinicama iz ovog zakona imaju pravo na platu koja ne može biti veća od dvostrukog iznosa plate koju bi ostvarila lica zaposlena na odgovarajućim poslovima i zadacima u Tužilaštvu za organizovani kriminal, Višem sudu u Beogradu, Apelacionom sudu u Beogradu, ministarstvu nadležnom za unutrašnje poslove i Okružnom zatvoru u Beogradu. Saglasno stavu 2. navedenog člana zakona, plate lica iz stava 1. ovog člana uređuje Vlada.

Odredbom člana 2. stav 1. Uredbe o platama lica koja obavljaju poslove u posebnim organizacionim jedinicama državnih organa nadležnih za suzbijanje organizovanog kriminala, propisano je da se plata starešine Službe i zamenika Starešine službe i ovlašćenog službenog lica u Službi, rukovodioca i zamenika rukovodioca Posebne pritvorske jedinice i zaposlenog na poslovima obezbeđenja u Posebnoj pritvorskoj jedinici obračunava i isplaćuje u dvostrukom iznosu plate koju su ostvarivali na poslovima sa kojih su stupili na rad u organizacione jedinice iz člana 1. ove uredbe. Članom 3. stav 2. iste Uredbe propisano je da zaposleni u Službi koji nema svojstvo ovlašćenog službenog lica ima pravo na platu u dvostrukom iznosu plate koja se obračunava i isplaćuje zaposlenom na odgovarajućem radnom mestu u sedištu Ministarstva unutrašnjih poslova. Stavom 5. navedenog člana Uredbe, predviđeno je da se prilikom obračunavanja dvostrukog iznosa plata u smislu stava 1. - 4. ovog člana, ne uzimaju u obzir dodaci na platu utvrđeni zakonom.

Saglasno napred citiranim odredbama Zakona i Uredbe, zaposleni koji prvi put zasnivaju radni odnos u Službi za borbu protiv organizovanog kriminala i Službi za otkrivanje ratnih zločina koji nisu bili radno angažovani nigde već im je ovo prvo zaposlenje, imaju pravo na dvostruki iznos plate, pri čemu treba da se ima u vidu plata uporednog radnika koji radi na istim poslovima i zadacima na kojima radi to lice, te bi zaposleni imao pravo na dvostruki iznos plate u odnosu na platu uporednog radnika na prethodnom radnom mestu, uz ograničenje iz člana 18. stav 1. Zakona o organizaciji nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog kriminala, korupcije i drugih posebno teških krivičnih dela. To znači da se dvostruki iznos plate, u smislu navedene zakonske odredbe obračunava sa svim uvećanjima plate koju bi uporedni radnik ostvario na ranijem radnom mestu, odnosno da svako uvećanje osnovne mesečne plate na ranijem radnom mestu posledično dovodi do uvećanja dvostrukog iznosa njegove osnovne plate u ovim organizacionim jedinicama, pa se prema plati sa tog radnog mesta ceni da li je plata tužioca manja ili veća i ukoliko jeste, koja je razlika između plate koju je tužilac primio i plate koja mu pripada po osnovu navedenih citiranih odredbi Zakona i Uredbe.

Imajući u vidu napred navedeno, to se ne može prihvatiti kao pravilan zaključak drugostepenog suda da osnov za obračun razlike plate u spornom periodu predstavlja dvostruka plata koju bi uporedni radnik ostvario u mesecu koji prethodi mesecu prelaska u službu, bez obračunatog uvećanja koje bi ostvario na tom radnom mestu. Naime, drugostepeni sud pogrešno smatra da merilo za obračun dvostrukog iznosa osnovne plate u spornom periodu predstavlja samo onaj iznos koji je uporednom radniku isplaćen u mesecu koji je prethodio njegovom raspoređivanju na radno mesto u Službu za borbu protiv organizovanog kriminala, ne uzimajući u obzir promene u visini osnovne plate do kojih je došlo u spornom periodu obračuna. Stoga, tužiocu pripada pravo na naknadu štete zbog neosnovano umanjene zarade u spornom periodu, prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom i doprinosima za obavezno penzisjko i invalidsko osiguranje, kako je to pravilno zaključio prvostepeni sud, zbog čega je Vrhovni sud odlučio kao u stavu prvom izreke.

Stoga je, saglasno članu 416. stav 1. ZPP, odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Odluka o troškovima postupka doneta je na osnovu člana 153, 154. i 165. ZPP, sa kojih je razloga odluka o troškovima prvostepenog postupka potvrđena, a tužiocu priznati troškovi postupka po reviziji i to na ime sastava revizije u iznosu od 27.398,72 dinara i na ime sudskih taksi za reviziju u iznosu od 70.398,72 dinara i odluku po reviziji u iznosu od 97.500,00 dinara, sve prema AT i TT, sa kojih razloga je odlučeno kao u stavu drugom izreke.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije tužene na osnovu člana 404. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da nisu ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tužene, kao o izuzetno dozvoljenoj na osnovu člana 404. ZPP. Naime, predmet tražene pravne zaštite je isplata razlike plate do dvostrukog iznosa na osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu u Služba za borbu protiv organizovanog kriminala. O ovom pravu tužioca i o visini tražene naknade sudovi su odlučili uz primenu materijalnog prava koje je u skladu sa pravnim shvatanjem izraženim kroz odluke Vrhovnog kasacionog suda i Vrhovnog suda u kojima je odlučivano o istovetnim zahtevima tužilaca, zbog čega u ovom slučaju ne postoji potreba za razmatranjem pravnih pitanja od opšteg interesa ili u interesu ravnopravnosti građana, kao ni potrebe ujednačavanja sudske prakse ili novog tumačenja prava.

Sa napred navedenih razloga odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Ceneći dozvoljenost revizije u smislu člana 410. stav 2. tačka 5. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da revizija nije dozvoljena.

Tužba u ovoj pravnoj stvari podneta je 03.12.2018. godine, a preinačena podneskom od 10.02.2020. godine. Vrednost predmeta spora pobijanog dela je 1.960.937,03 dinara, koji iznos ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja odnosno preinačenja tužbe, sa kojih razloga je Vrhovni sud utvrdio da revizija tužene nije dozvoljena primenom člana 413. ZPP i sa kojih razloga je odlučio kao u stavu četvrtom izreke.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković