Presuda Vrhovnog suda o naknadi za ishranu i regres zaposlenih

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Staroj Pazovi, Sudska jedinica u Inđiji P1 366/21 od 15.03.2022. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev, pa je drugim stavom obavezana tužena da tužilji na ime naknade troškova za ishranu u toku rada za period od 01.04.2018. godine do 31.03.2021. godine isplati 107.096,08 dinara sa zakonskom zateznom kamatom obračunatom do 14.05.2021. godine u iznosu od 15.029,26 dinara i zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnice od 107.096,8 dinara od 15.05.2021. godine do isplate. Stavom trećim izreke, obavezana je tužena da tužilji na ime regresa za korišćenje godišnjeg odmora za period od 01.04.2018. godine do 31.03.2021. godine isplati 114.764,20 dinara sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom obračunatom do 14.05.2021. godine u iznosu od 16.421,37 dinara i zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnice od 114.764,20 dinara počev od 15.05.2021. godine do isplate. Stavom četvrtim izreke, obavezana je tužena da tužilji izvrši uplatu razlike doprinosa za PIO nadležnom fondu PIO za period od 01.04.2018. godine do 31.03.2021. godine na osnovicu koju čine iznosi glavnice iz stava drugog i trećeg izreke presude. Stavom petim izreke, obavezana je tužena da tužilji naknadi troškove parničnog postupka od 47.500,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti odluke do isplate. Stavom šestim izreke, tužilja je oslobođena od plaćanja sudskih taksi.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 2344/22 od 02.06.2022. godine, odbijena je žalba tužene i prvostepena presuda potvrđena.

Protiv pravosnažne presude donete u drugom stepenu tužena je blagovremeno izjavila reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa pozivom da se o istoj odlučuje kao o posebnoj reviziji primenom člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Po odredbi člana 404. ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11...10/23) revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). O dozvoljenosti i osnovanosti posebne revizije odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Postupajući na osnovu citirane zakonske odredbe, Vrhovni sud je imajući u vidu različitu sudsku praksu apelacionih sudova u istoj činjeničnopravnoj situaciji dozvolio odlučivanje o posebnoj reviziji tužene.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu primenom člana 408. ZPP i našao da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni i sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je u spornom periodu bila u radnom odnosu kod tužene, na radnom mestu ... . Tužena joj je obračunavala i isplaćivala platu tako što je osnovicu, koju utvrđuje Vlada Republike Srbije, množila sa koeficijentom radnog mesta tužilje 6,30. Pošto je tako dobijena visina osnovne plate, u spornom periodu, bila niža od iznosa minimalne zarade, tužena je tužilji po potrebi vršila korekciju plate do iznosa minimalne zarade. U obračunskim listama plata tužilje nije iskazivana kao posebna stavka naknada troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Visina potraživanja je utvrđena ocenom nalaza i mišljenja sudskog veštaka za ekonomsko- finansijsku oblast, a na osnovu prisustva na radu tužilje i kriterijuma u uporednim važećim Posebnim kolektivnim ugovorima u RS, koji se odnose na preduzeća koja se finansiraju iz budžeta i koji su važeći u istom vremenskom periodu na koji se odnosi potraživanje tužilje.

Imajući u vidu navedeno, nižestepeni sudovi nalaze da tužilji u spornom periodu nisu isplaćivane naknade na ime troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, s obzirom na to da kada se koeficijent tužilje pomnoži sa cenom rada, plata nije odgovarala visini minimalne zarade, na osnovu čega su izveli zaključak da u koeficijentu za obračun plate tužilji nisu bile sadržane predmetne naknade i iz ovih razloga su usvojili tužbeni zahtev u opredeljenim iznosima, kao i zahtev za uplatu razlike doprinosa na opredeljene iznose kod nadležnog fonda PIO.

Prema stanovištu Vrhovnog suda, revizijom se osnovano ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo.

Odredbom člana 1. stav 1. tačka 3. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“ br. 34/01 ... 21/16) koji se primenjuje i na škole-ustanove osnovane radi obezbeđivanja i ostvarivanja prava utvrđenih zakonom i ostvarivanja drugog zakonom utvrđenog interesa u oblasti obrazovanja, propisano je da se ovim zakonom uređuje način utvrđivanja plata, dodataka, naknada i ostalih primanja izeđu ostalih i zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave. Članom 4. stav 2. istog zakona, propisano je da koeficijent za obračun plate sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora.

Koeficijenti za obračun i isplatu plate zaposlenih u školama određeni su Uredbom o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama („Službeni glasnik RS“ br. 44/01 sa izmenama). Vlada Republike Srbije i reprezentativni sindikati zaključili su Poseban kolektivni ugovor za zaposlene u osnovnim i srednjim školama i domovima učenika („Službeni glasnik RS“ br. 21/15 i 92/20) kojim su pored ostalog uredili prava, obaveze i odgovornosti iz rada i po osnovu rada zaposlenih u osnovnim školama, srednjim školama i domovima učenika, kojima se sredstva za plate obezbeđuju u budžetu Republike Srbije. Međutim, imajući u vidu da istim nije ugovoreno i pravo zaposlenih na isplatu naknada za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, proizlazi da kada su u pitanju navedene naknade na zaposlene u školama se primenjuju odredbe Zakona o platama u državnim organima i javnim službama. Ovim zakonom je propisano da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu, kao i da sadrži dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Takođe, iako se iz koeficijenta osnovne plate za tužilju od 6,30 i u isplatnim listama, ne vidi koji procenat ili nominalni iznos predstavljaju navedene naknade, sama ta činjenica ne stvara osnov za njihovu isplatu na način kako su to nižestepeni sudovi utvrdili (parametrima iz važećih Kolektivnih ugovora u RS, koji se odnose na preduzeća koja se finansiraju iz budžeta), niti podrazumeva da deo koeficijenta tužilje pouzdano ne sadrži predmetne troškove. Kod ovako utvrđene činjenične i pravne situacije, po oceni Vrhovnog suda tužilja nema pravo na tražene naknade, jer joj je tužena platu obračunavala i isplaćivala u skladu sa utvrđenim koeficijentom (u kojem su prema zakonskoj odredbi sadržani dodaci za ishranu i regres), zbog čega su presude preinačene, a tužbeni zahtev tužilje odbijen kao neosnovan, i sledom toga i zahtev za isplatu razlike doprinosa kod nadležnog fonda PIO.

Iz navedenih razloga, primenom člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Tužena je uspela u postupku, te je tužilja obavezana da joj naknadi parnične troškove u iznosu od 36.000,00 dinara, primenom člana 153, 154, 163. i 165. stav 2. ZPP. Tuženoj su dosuđeni opredeljeni troškovi parničnog postupka, na ime angažovanja javnog pravobranilaštva na osnovu odredbe člana 162. ZPP i obuhvataju sastav sastav žalbe i revizije po 18.000,00 dinara, prema Tarifi o nagradama i naknadama za rad advokata („Službeni glasnik RS“ broj 121/12...37/21), pa je odlučeno kao u stavu trećem izreke. Tužilja nije obavezana da tuženoj naknadi troškove na ime sudskih taksi, shodno članu 10. Zakona o sudskim taksama („Službeni glasnik RS“ broj 128/24...95/18).

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković