Primat Zakona o budžetskom sistemu nad preobražajem radnog odnosa

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Radoslave Mađarov i Jasmine Simović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., koga zastupa punomoćnik Jasmina Mihailović, advokat iz ..., protiv tuženog „Kovački centar“ doo sa sedištem u Valjevu, koga zastupa punomoćnik Dušan Despotović, advokat iz ..., radi utvrđenja postojanja radnog odnosa, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1474/23 od 13.02.2025. godine, u sednici održanoj 30.01.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

PREINAČUJE SE presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1474/23 od 13.02.2025. godine, ODBIJA žalba tužioca i POTVRĐUJE presuda Osnovnog suda u Valjevu P1 233/22 od 01.02.2023. godine, ispravljena rešenjem istog suda P1 233/22 od 08.05.2023. godine i ODBIJA zahtev tužioca za naknadu troškova drugostepenog postupka.

OBAVEZUJE SE tužilac da tuženom naknadi troškove revizijskog postupka u iznosu od 33.000,00 dinara, u roku od 8 dana po prijemu presude,.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Valjevu P1 233/22 od 01.02.2023. godine, ispravljenoj rešenjem istog suda P1 233/22 od 08.05.2023. godine odbijen je tužbeni zahtev tužioca AA iz ... protiv tuženog „Kovački centar“ doo Valjevo, kojim je traženo da se poništi rešenje tuženog broj .. od 28.04.2021. godine, kao nezakonito, što bi tuženi bio dužan da dozvoli i trpi, te da se utvrdi da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme kod tuženog od 01.05.2021. godine, da se obaveže tuženi da tužioca vrati na rad i na poslove „...“, kao neosnovan i obavezan tužilac da tuženom, na ime troškova parničnog postupka, plati iznos od 132.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1474/23 od 13.02.2025. godine, stavom prvim izreke, preinačena je prvostepena presuda i usvojen tužbeni zahtev tužioca tako što je poništeno kao nezakonito rešenje tuženog .. od 28.04.2021. godine, i utvrđeno da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme kod tuženog počev od 01.05.2021. godine te je obavezan tuženi da tužioca vrati na rad na poslove „...“. Stavom drugim izreke preinačeno je rešenje o parničnim troškovima postupka sadržano u stavu drugom izreke prvostepene presude i odbijen zahtev tuženog kojim je tražio da se obaveže tužilac da mu na ime troškova parničnog postupka plati iznos od 132.000,00 dinara sa zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate. Stavom trećim izreke obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove prvostepenog parničnog postupka u iznosu od 9.750,00 dinara, dok je stavom četvrtim izreke obavezan tuženi da tužiocu naknadi troškove postupka po žalbi u iznosu od 34.900,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11...10/23), pa je ocenio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a u reviziji se ne ukazuje na ostale bitne povrede odredaba parničnog postupka zbog kojih se revizija može izjaviti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je zasnovao radni odnos kod tuženog na osnovu ugovora o radu br. ../17 od 01.09.2017. godine na određeno vreme za period od 01.09.2017. godine do 30.09.2017. godine, za obavljanje posla „...“, redni broj sistematizacije PRO 28, grupa složenosti 12. Nakon toga, između tužioca i tuženog je zaključeno sukcesivno više ugovora o radu na određeno vreme, po kojima je tužiocu bez prekida, produžavan radni odnos na određeno vreme za obavljanje istih poslova. U ugovorima zaključenim za period od 01.09.2017. godine do 31.08.2019. godine nije sadržan osnov za zasnivanje radnog odnosa na određeno vreme, a za period od 01.09.2019. godine do 30.04.2021. godine u ugovorima je konstatovano da tužilac zasniva radni odnos na određeno vreme zbog potrebe realizacije projekta po ugovorima bliže navedenim u obrazloženju presude. Rešenjem tuženog broj .. od 28.04.2021. godine tužiocu je prestao radni odnos dana 30.04.2021. godine, kao danom isteka vremena na koje je zasnovan na osnovu ugovora o radu od 31.03.2021. godine. Poslovi koje je obavljao tužilac su sistematizovani kod tuženog. Tuženi je korisnik javnih sredstava.

Imajući u vidu ovako utvrđeno činjenično stanje prvostepeni sud je, primenjujući odredbe Zakona o budžetskom sistemu kojima je propisana zabrana zasnivanja radnih odnosa, osim u slučajevima uz saglasnost nadležnog organa radi popunjavanja slobodnih mesta, s obzirom da je u konkretnom slučaju izostala saglasnost Vlade, uz prethodno pribavljeno mišljenja Ministarstva za zapošljavanje novih lica radi popunjavanja radnih mesta kod tuženog kao korisnika javnih sredstava, ocenio da je tužbeni zahtev tužioca neosnovan.

Drugostepeni sud je ocenio da je tužbeni zahtev osnovan. Prema datim razlozima, tuženi je ugovore o radu na određeno vreme sa tužiocem zaključio suprotno odredbi člana 33. stav 1. tačka 2. Zakona o radu, pa je time ostvarena fikcija da je zaključen ugovor o radu na neodređeno vreme, kako je propisano odredbom člana 37. stav 6. Zakona o radu. Tužilac je obavljao iste poslove na sistematizovanom radnom mestu bez prekida od 01.09.2017. godine do 30.04.2021. godine, kada je zbog isteka vremena na koje je zasnovano radni odnos prestao otkazom ugovora o radu. Prema stanovištu drugostepenog suda, po proteku pet radnih dana nakon isteka roka od 24 meseca narednog dana radni odnos zasnovan na određeno vreme postao je radni odnos na neodređeno vreme, u smislu člana 37. stav 4. Zakona o radu. Pri tome, drugostepeni sud je ocenio da je bez uticaja pozivanje tuženog na zabranu zapošljavanja na osnovu člana 27e stav 34. Zakona o budžetskom sistemu. Tuženi, prema stanovištu drugostepenog suda, nije korisnik javnih sredstava jer je u registru Agencije za privredene registre upisan kao društvo sa ograničenom odgovornošću, samostalno privredno društvo koje se finansira iz sopstvenih sredstava.

Osnovano se u navodima revizije osporava pravilnost primene materijalnog prava i izloženo pravno stanovište drugostepenog suda.

Prema odredbama Zakona o radu, radni odnos se zasniva ugovorom o radu, koji zaključuju zaposleni i poslodavac pri stupanju zaposlenog na rad u pisanom obliku. Takođe, propisano je šta ugovor o radu sadrži, u smislu člana 33. Zakona o radu. Ugovor o radu može da se zaključi na određeno vreme, za zasnivanje radnog odnosa čije je trajanje unapred određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom ili izvršenjem određenog posla ili nastupanjem određenog događaja, za vreme trajanja tih potreba. Poslodavac može da zaključi jedan ili više ugovora o radu na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od 24 meseca, s tim što se pod prekidom ne smatra prekid rada kraći od 30 dana, a izuzetno ugovor o radu na određeno vreme može da se zaključi za rad na projektu čije je vreme unapred određeno, najduže do završetka projekta. Radni odnos zasnovan na određeno vreme postaje radni odnos na neodređeno vreme, ako zaposleni nastavi da radi najmanje pet radnih dana po isteku roka za koji je zasnovan radni odnos (član 37. Zakona o radu).

U konkretnom slučaju, tužilac je bio u radnom odnosu na određeno vreme bez prekida u periodu od 01.09.2017. godine do 30.04.2021. godine, po ugovorima o radu na određeno vreme koji ili nisu bili zaključeni u skladu sa odredbama Zakona o radu, jer nisu sadržali osnov za zaključenje takvih ugovora ili je ugovorima konstatovano da se radni odnos zasniva na određeno vreme zbog potrebe realizacije projekta.

Međutim, tuženi je korisnik javnih sredstava, što je isticao i u toku postupka, a što proizlazi i iz evidencije korisnika javnih sredstava koja se vodi u Ministarstvu finansija – Upravi za trezor. Naime, tuženi spada u ostale korisnike javnih sredstava, a nalazi se pod kontrolom rada Ministarstva odbarane, koja je inače direktni budžetski korisnik. S obzirom da je tuženi korisnik javnih sredstava u odnosu na njega se primenjuje i Zakon o budžetskom sistemu koji je lex specialis u odnosu na odredbe Zakona o radu.

Zakonom o budžetkom sistemu, čije su norme obavezujuće i za tuženog, kao i Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 108/13 koji je stupio na snagu 07.12.2013 godine) i kasnijim izmenama i dopunama, članom 27e stav 34. propisano je da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2020. godine. Izuzetno od stava 34. ovog člana radni odnos sa ovim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva. Članom 105. istog zakona propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa u suprotnosti sa ovim zakonom primenjuju se odredbe ovog zakona.

Kako je tužilac kod tuženog radio na osnovu ugovora zaključenih u periodu od 01.09.2017. godine do 30.04.2021. godine, kada je Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu, koji je bio u primeni od 07.12.2013. godine, bilo zabranjeno zapošljavanje novih lica u javnom sektoru radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta, osim u izuzetnim slučajevima, uz saglasnost nadležnog organa Vlade, tužbeni zahtev nije osnovan. Zato je Vrhovni sud, primenom člana 416. stav 1. ZPP preinačio drugostepenu presudu, odbio žalbu tužioca i potvrdio prvostepenu presudu.

Vrhovni sud je imao u vidu odredbe Zakona o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 149/2020 od 11.12.2020. godine), koji je počeo sa primenom od 01.01.2021. godine i trebalo je da traje do 31.12.2023. godine, ali je Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 92/23 od 27.10.2023. godine) produžena primena ovog člana do 31.12.2026. godine. Članom 3. ovog zakona dodat je posle člana 27j naziv iznad člana i član 27k koji glasi:“Novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava“ koji je počeo sa primenom od 01.01.2021. godine, a kojim je propisano da je u periodu od 01.01.2021. godine do 31.12.2026. godine korisnicima javnih sredstava dozvoljeno da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini, umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini, dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišenje ministarstva.

Tužilac u toku postupka nije isticao činjenicu da su u periodu od 01.01.2021. godine do 30.04.2021. godine, kada mu je prestao radni odnos, bili ispunjeni uslovi da ga tuženi primi u radni odnos na neodređeno vreme, bez posebnih dozvola i saglasnosti, u smislu člana 27k Zakona o budžetskom sistemu, pa činjenica da je radni odnos tužiocu prestao nakon što je u određenom stepenu ublažena zabrana zapošljavanja u odnosu na ranije važeći član 27e Zakona o budžetskom sisitemu, nije od uticaja na drugačiju odluku u ovoj pravnoj stvari.

S obzirom da je tuženi uspeo u sporu, tužilac je u obavezi da tuženom naknadi troškove revizijskog postupka, i to za sastav revizije u iznosu od 33.000,00 dinara, prema Advokatskoj tarifi važećoj u vreme pisanja revizije. Tuženom nije priznato pravo na naknadu troškova sudskih taksi na reviziju i odluku o reviziji, jer se prema Zakonu o sudskim taksama koji je važio u vreme sastava revizije u sporovima iz radnog odnosa plaća taksa samo ako se zahtev odnosi na novčano potraživanje, što nije situacija u konkretnom slučaju.

Iz navedenih razloga, a na osnovu člana 416. stav 1. i člana 165. stav 2. odlučeno je kao u izreci presude.

Pedsednik veća-sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković