Odluka o prestanku važenja pojedinačnog kolektivnog ugovora zaključenog na neodređeno vreme

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Slađane Nakić Momirović, predsednika veća, Dobrile Strajina i Marine Milanović, članova veća, u parnici iz radnog odnosa tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Vera Đorović, advokat iz ..., protiv tuženog TP „Srbija“ AD iz Kragujevca, čiji je punomoćnik Zorka Borozan, advokat iz ..., radi isplate, odlučujući o reviziji tuženog, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 2691/18 od 24.01.2019. godine, ispravljene rešenjem tog suda Gž1 2691/18 od 12.03.2019. godine, na sednici održanoj 10.12.2020. godine, doneo je

P R E S U D U

PREINAČUJE SE presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 2691/18 od 24.01.2019. godine, ispravljena rešenjem tog suda Gž1 2691/18 od 12.03.2019. godine u stavu drugom izreke, tako što se ODBIJA kao neosnovana žalba tužilje i POTVRĐUJE presuda Osnovnog suda u Kragujevcu P1 1340/17 od 26.03.2018. godine, u stavu trećem i četvrtom izreke.

ODBIJA SE kao neosnovan zahtev tužilje, kojim je tražila da se obaveže tuženi da naknadi tužilji troškove parničnog postupka u iznosu od 361.415,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, u roku od 15 dana od dana dostavljanja prepisa presude.

ODBIJA SE kao neosnovan zahtev tuženog za naknadu troškova postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Osnovni sud u Kragujevcu, presudom P1 1340/17 od 26.03.2018. godine, delimično je usvojio tužbeni zahtev tužilje, tako što je obavezao tuženog da isplati tužilji na ime naknade štete zbog neiskorišćenog godišnjeg odmora za 2010. godinu, iznos od 6.168,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od 14.05.2010. godine do konačne isplate, sve u roku od 15 dana od dana prijema presude, pod pretnjom prinudnog izvršenja (stav prvi izreke). Odbio je kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje, za isplatu razlike između potraživanog i dosuđenog iznosa u izreci pod 2) naknade štete zbog neiskorišćenog godišnjeg odmora za 2010. godinu i to za iznos od 17.000,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom na isti počev od 14.05.2010. godine do konačne isplate (stav drugi izreke). Odbio je kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje, kojim je tražila da se obaveže tuženi da isplati tužilji na ime neisplaćenog dela otpremnine iznos od 499.757,92 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 14.05.2020. godine do konačne isplate (stav treći izreke). Odlučio je i da svaka stranka snosi svoje troškove (stav četvrti izreke).

Apelacioni sud u Kragujevcu, presudom Gž1 2691/18 od 24.01.2019. godine, ispravljenom rešenjem tog suda Gž1 2691/18 od 12.03.2019. godine, odbio je kao neosnovanu žalbu tuženog i potvrdio presudu Osnovnog suda u Kragujevcu P1 1340/17 od 26.03.2017. godine u stavu prvom izreke (stav prvi izreke). Preinačio je presudu Osnovnog suda u Kragujevcu P1 1340/17 od 26.03.2018. godine u stavu trećem i četvrtom izreke, tako što je 1) usvojio tužbeni zahtev tužilje i obavezao tuženog da isplati tužilji na ime razlike od isplaćene do pripadajuće otpremnine iznos od 499.757,92 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od 14.05.2010. godine do isplate, u roku od 15 dana od dana dostavljanja prepisa presude i 2) obavezao je tuženog da naknadi tužilji troškove parničnog postupka u iznosu od 361.415,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, u roku od 15 dana od dana dostavljanja prepisa presude (stav drugi izreke).

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u odnosu na odluku sadržanu u stavu drugom izreke (u preinačujućem delu), tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, kao posebnu, zbog pogrešne primene materijalnog prava, na osnovu odredbe člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku. U reviziji je između ostalog predloženo da se obaveže tužilja da naknadi tuženom troškove postupka u iznosu od 539.325,00 dinara po Advokatskoj tarifi, troškove postupka po Taksenoj tarifi i troškove ove revizije prema Advokatskoj tarifi.

Tužilja je blagovremeno podnela odgovor na reviziju i predložila da se posebna revizija tuženog odbije kao neosnovana i potvrdi presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 2691/18 od 24.01.2019. godine.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu u preinačujućem delu, na osnovu odredbe člana 403. stav 2. tačka 2. u vezi člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11, 49/13 - US, 74/13 - US, 55/14 i 87/18) i utvrdio da je revizija tuženog osnovana.

U provedenom postupku pred nižestepenim sudovima nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju ovaj sud pazi po službenoj dužnosti, na osnovu člana 408. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je bila zaposlena kod tuženog na neodređeno vreme do donošenja rešenja tuženog od 14.04.2010. godine, kojim je tužilji prestao radni odnos otkazom ugovora o radu zbog prestanka potrebe za njenim radom. Utvrđeno je da će tužilji biti isplaćena otpremnina u iznosu od 180.000,00 dinara (stav treći rešenja) na osnovu sporazuma broj 1199-5 od 14.04.2010. godine i između ostalog tužilja upućena da svoja prava u pogledu novčane naknade, prava iz penzijskog osiguranja i zdravstvene zaštite u smislu člana 160. Zakona o radu, ostvari kod Nacionalne službe za zapošljavanje (stav četvrti rešenja). U navedenom sporazumu od 14.04.2010. godine, zaključenom između tužilje i tuženog, tužilja je potvrdila da su isplatom otpremnine u iznosu od 180.000,00 dinara izmirena sva potraživanja iz radnog odnosa do njegovog prestanka, vezano za zaradu, naknade zarade i naknade troškova i drugih primanja i eventualna šteta, osim zarade za mart i april 2010. godine i da se potpisom ovog sporazuma tužilja odrekla bilo kakvih potraživanja prema poslodavcu za isplatu zarade, naknadu zarade, naknade troškova i drugih primanja i eventualne štete, osim napred navedenih zarada. Tuženi je 13.05.2010. godine isplatio tužilji otpremninu u iznosu od 180.000,00 dinara. Pojedinačni kolektivni ugovor tuženog je zaključen između predstavnika sindikata zaposlenih kod tuženog i generalnog direktora tuženog, dana 03.09.2003. godine, koji je donet na neodređeno vreme u skladu sa tada važećim Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“ broj 70/2001) i ovaj Kolektivni ugovor je važio u trenutku kada je tužilji prestao radni odnos. Članom 72. navedenog Pojedinačnog kolektivnog ugovora utvrđeno je pravo zaposlenih na otpremninu u iznosu od 200 evra za svaku godinu ukupnog staža osiguranja zaposlenih, kao i ostala prava predviđena zakonom i opštim kolektivnim ugovorom. Visina utuženog potraživanja na ime razlike između isplaćene i pripadajuće otpremnine prema članu 72. Pojedinačnog kolektivnog ugovora utvrđena je veštačenjem od strane veštaka ekonomsko-finansijske struke. Tuženi je zaključenjem ugovora o prodaji kapitala metodom javne aukcije (kupovina sa otplatom na rate) broj 1.1566/07-1508/02 zaključenog 20.09.2007. godine ušla u postupak privatizacije. Sastavni deo navedenog ugovora čini aneks I, u kome je sadržan socijalni program koji će se primenjivati u subjektu i posle zaključenja ugovora. Istim aneksom, kupac se obavezao da u okviru subjekta privatizacije obezbedi poštovanje svih prava zaposlenih utvrđenih Pojedinačnim kolektivnim ugovorom, kao i drugim opštim aktima subjekta, važećim u trenutku zaključenja ovog ugovora sve do promene istih u skladu sa zakonom (stav prvi). Poslednja rata iz ugovora o privatizaciji je isplaćena 30.11.2011. godine, kada je i završen postupak privatizacije.

Prvostepeni sud je imajući u vidu da je Pojedinačni kolektivni ugovor tuženog zaključen u vreme važenja Zakona o radu („Službeni glasnik RS“ broj 70/01), gde je odredbom člana 151. bilo propisano, da se može zaključiti na neodređeno ili na određeno vreme, a Zakon o radu koji je stupio na pravnu snagu 23.03.2005. godine ograničio trajanje važenja Kolektivnih ugovora na tri godine, da je odredba člana 78. Pojedinačnog kolektivnog ugovora tuženog u suprotnosti sa odrebama važećeg Zakona o radu, pa kako se Pojedinačni kolektivni ugovor od 03.09.2003. godine ne može primeniti na radno-pravne situacije nastale posle 23.03.2008. godine, odnosno po isteku tri godine od stupanja na snagu Zakona o radu, imajući u vidu i da tužilja, kojoj je radni odnos prestao 14.04.2010. godine, isplatu razlike otpremnine potražuje na osnovu odredbi Kolektivnog ugovora čije je važenje prestalo, to je navedeno potraživanje neosnovano, zbog čega je odbio tužbeni zahtev tužilje u tom delu.

Drugostepeni sud je zaključio da, kako se odredbom Aneksa I ugovora o kupoprodaji tuženi obavezao na isplatu otpremnine u iznosu od 200 evra za svaku godinu ukupnog staža osiguranja zaposlenog, utvrđenu u članu 72. Pojedinačnog kolektivnog ugovora, odnosno na izvršenje definisanih prava i obima obaveza na dan zaključenja ugovora o kupoprodaji i aneksa, da se u konkretnoj situaciji ne radi o produženom dejstvu Kolektivnog ugovora, već o izvršenju ugovorne obaveze. Zatim, da ugovornu obavezu preuzetu navedenim ugovorom o kupoprodaji sa Aneksom I tuženi je dužan da ispuni, odnosno da tužilji isplati razliku između otpremnine obračunate u visini od 200 evra po godini staža osiguranja i isplaćene otpremnine, pre svega što isplata otpremnine predstavlja jedan od zakonom utvrđenih oblika pravne zaštite zaposlenih u slučaju prestanka radnog odnosa zbog uvođenja tehnoloških, ekonomskih i organizacionih promena, koje su u smislu odredbe člana 60. stav 4. Ustava Republike Srbije, niko ne može odreći, zbog čega tužilja ima pravo na isplatu pripadajućeg, a neisplaćenog dela otpremnine.

Osnovano se u reviziji ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava, na koji zakonski razlog ovaj sud pazi i po službenoj dužnosti, u smislu člana 408. ZPP, zbog čega je drugostepena presuda preinačena i odbijena žalba tužilje.

Naime, na osnovu odredbi člana 263. i 264. stav 1. Zakona o radu, koji je stupio na snagu 23.03.2005. godine, Pojedinačni kolektivni ugovor zaključen između predstavnika sindikata i direktora tuženog, 03.09.2003. godine, ne može biti primenjen na radno-pravne situacije nastale posle 23.03.2008. godine, odnosno po isteku roka od tri godine od stupanja na snagu navedenog Zakona o radu. Pojedinačni kolektivni ugovor tuženog je zaključen na neodređeno vreme a takav Kolektivni ugovor je u suprotnosti sa odredbom člana 263. važećeg Zakona o radu, kojim je predviđeno ograničenje roka na koji se zaključuje Kolektivni ugovor (u periodu od tri godine) i prestanak važenja ugovora, ako se učesnici ugovaranja drugačije ne sporazumeju, a najkasnije 30 dana pre isteka njegovog važenja. Prema tome, kako je odredba Pojedinačnog kolektivnog ugovora tuženog o neograničenom trajanju u suprotnosti sa važećim Zakonom o radu, to u smislu odredbe člana 284. stav 1. istog zakona, nisu mogle ostati na snazi posle 23.03.2008. godine.

Pravilan je zaključak prvostepenog suda o odbijanju tužbenog zahteva radi isplate na ime razlike u otpremnini, jer je tužilji radni odnos kod tuženog prestao na osnovu rešenja, otkazom ugovora o radu od 14.04.2010. godine, dakle, po isteku više od pet godina od stupanja na snagu Zakona o radu, koji propisuje ograničenje roka važenja Kolektivnog ugovora, zbog čega je Kolektivni ugovor na kom je tužilja zasnovala potraživanje prestao da važi.

Polazeći od uspeha parničnih stranaka u ovoj parnici iz radnog odnosa, ovaj sud je odbio zahtev tužilje da se obaveže tuženi da joj naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 361.415,00 dinara, u smislu odredbi člana 153. ZPP, kao i zahtev tuženog za naknadu troškova, bliže određenih u reviziji, s obzirom na to da isti nisu opredeljeni po vrsti i visini, u smislu odredbe člana 163. stav 2. ZPP.

Iz iznetih razloga, Vrhovni kasacioni sud je na osnovu odredbe člana 416. stav 1. i 165. stav 2. ZPP, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Slađana Nakić Momirović,s.r.

Za tačnost otpravka

upravitelj pisarnice

Marina Antonić