Pravna fikcija zasnivanja radnog odnosa u slučaju faktičkog rada

Republika Srbija
VRHOVNI SUD
Rev2 224/2024
11.12.2025. godina
Beograd

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branislava Bosiljkovića, predsednika veća, Dragane Boljević i Jasmine Simović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Olivera Babić advokat iz ..., protiv tuženog JKP „Raška“ iz Raške, čiji je punomoćnik Miloš Mladenović advokat iz ..., radi utvrđenja postojanja radnog odnosa, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 1207/23 od 16.10.2023. godine, u sednici veća održanoj dana 11.12.2025. godine, doneo je

R E Š E Nj E

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 1207/23 od 16.10.2023. godine i predmet VRAĆA drugostepenom sudu na ponovni postupak.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 1207/23 od 16.10.2023. godine odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđena presuda Osnovnog suda u Raškoj P1 14/22 od 06.02.2023. godine kojom je odbijen tužbeni zahtev kojim je traženo da se utvrdi da je tužilac 04.02.2022. godine zasnovao kod tuženog radni odnos na neodređeno vreme na radnom mestu ... (rukovaoc komandnog pulta ... ...), da se obaveže tuženi da ga rasporedi na ove poslove i radne zadatke i sa njim potpiše ugovor o radu na neodređeno vreme na navedenim poslovima i radnim zadacima i izvrši prijavu na obavezno socijalno osiguranje po osnovu radnog odnosa, a ukoliko to ne učini da se presuda smatra ugovorom o radu, i obavezan tužilac da na ime naknade troškova parničnog postupka isplati tuženom iznos od 88.500,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi je podneo odgovor na reviziju.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. i člana 441. ZPP, Vrhovni sud je našao da je tužiočeva revizija osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Bitna povreda odredaba parničnog postupka iz tačke 12. stava 2. navedenog člana, na koju se ukazuje navodima revidenta, nije zakonski razlog za reviziju (član 407. stav 1. tačka 2. ZPP).

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je sa Agencijom za privremeno zapošljavanje „GZ Falcon 2017“ d.o.o. zaključio 01.10.2021. godine ugovor o radu na neodređeno vreme kojim je ugovoreno da se kao ustupljeni zaposleni upućuje na rad u objekat tuženog. Između označene agencije i tuženog zaključen je 01.10.2021. godine ugovor o nabavci usluge angažovanja radnika (dopunske radne snage). Tužilac je od strane navedene agencije odjavljen sa osiguranja 04.02.2022. godine, ali je i nakon toga nastavio da radi kod tuženog sve do 28.02.2022. godine na istim poslovima i bez zaključenog ugovora o radu. Tokom 2021. godine kod tuženog je prestao radni odnos za petoro zaposlenih, a tuženi je tokom 2022. godine zaposlio tri lica na neodređeno vreme.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom člana 27-k Zakona o budžetskom sistemu odbio tužbeni zahtev za utvrđenje da je tužilac 04.12.2022. godine zasnovao sa tuženim radni odnos na neodređeno vreme. Po stanovištu tog suda, navedenom zakonskom odredbom derogirana je primena člana 32. stav 2. Zakona o radu i tuženi je u 2022. godini mogao zasnovati radni odnos na neodređeno vreme sa određenim brojem lica (70% od ukupnog broja lica kojima je u prethodnog kalendarskoj godini po bilo kom osnovu prestao radni odnos na neodređeno vreme, umanjenom za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini). Tuženi je tokom 2022. godine zasnovao radni odnos sa tri lica, tako da ne postoje uslovi da po tom osnovu u radni odnos bude primljen i tužilac.

Drugostepeni sud je odbio tužiočevu žalbu i potvrdio prvostepenu presudu, nalazeći da nisu osnovani njegovi žalbeni navodi da je zasnovao radni odnos u skladu sa članom 32. Zakona o radu, ali ne iz onih razloga koje je naveo prvostepeni sud. Po stanovištu tog suda, odredbe Zakona o budžetskom sistemu nisu nakon 01.01.2021. godine predviđale zabranu zapošljavanja, ali je smatrao da se u ovom slučaju ne može primeniti član 32. Zakona o radu – pravna fikcija zasnivanja radnog odnosa u nedostatku pismenog ugovora o radu, jer nedostaje voljni elemenat za zasnivanje radnog odnosa koji tuženi nije iskazao, s obzirom da sa tužiocem njie pregovarao, niti dogovorio radno vreme ni visinu zarade.

Po oceni Vrhovnog suda, izloženo pravno stanovište i tumačenje odredbe člana 32. Zakona o radu od strane drugostepenog suda nije prihvatljivo

Odredbom člana 30. Zakona o radu, pored ostalog, propisano je da se radni odnos zasniva ugovorom o radu zaključenim između zaposlenog i poslodavvca. Prema članu 32. tog Zakona, ugovor o radu zaključuje se pre stupanja zaposlenog na rad, u pisanom obliku (stav 1), a ako poslodavac sa zaposlenim ne zaključi ugovor o radu u skladu sa stavom 1 tog člana, smatra se da je zaposleni zasnovao radni odnos na neodređeno vreme danom stupanja na rad (stav 2). Ova pravna fikcija omogućava da radni odnos nastane i bez zaključenja ugovora o radu, i za njenu primenu dovoljno je da je radnik stupio na rad, pa se smatra da je danom početka rada zasnovao radni odnos.

Za izjednačavanje faktičkog rada sa radnim odnosom na neodređeno vreme nije relevantna i opredeljujuća volja ugovarača. Za primenu pravila o pravnoj fikciji postojanja radnog odnosa potrebno je i dovoljno da je zaposleni stupio na rad, pa zato nije potrebno posebno istraživati volju ugovarača. Volja se smatra postojećom samom činjenicom da poslodavac prima zaposlenog na rad i da zaposleni za rad prima naknadu (zaradu). Ako poslodavac ne želi da se primeni član 32. stav 2. Zakona o radu (pravna fikcija o postojanju radnog odnosa) mora zaključiti ugovor o privremenim i povremenim poslovima, ugovor o delu ili neki drugi ugovor kojim se izričito ne zasniva radni odnos.

U konkretnom slučaju, između stranaka nije u pisanom obliku zaključen neki od ugovora kojim se ne zasniva radni odnos. Tužilac je na osnovu usmenog dogovora postignutog sa licem koje je kod tuženog bilo zaduženo za organizaciju posla u postrojenju za preradu otpadnih voda u ..., nastavio sa radom u istom postrojenju i na istim poslovima ... – ..., na način kako ih je obavljao i do 04.02.2022. godine. Sa tim dogovorom bio je upoznat i zastupnik tuženog.

Zbog izraženog stanovišta drugostepenog suda i pogrešnog tumačenja člana 32. Zakona o radu, o voljnom elementu za zasnivanje radnog odnosa bez zaključenog ugovora o radu, kao bitnog za primenu pravne fikcije o zasnivanju radnog odnosa na neodređeno vreme, izostala je suštinska ocena žalbenih navoda tužioca kojim je prvostepena presuda pobijana i zbog pogrešne primene člana 27-k Zakona o budžetskom sistemu.

Iz tih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci – ukinuta presuda drugostepenog suda i predmet vraćen tom sudu na ponovni postupak.

U ponovnom postupku, drugostepeni sud će oceniti sve žalbene navode, naročito one kojima se osporava pravilnost primene odredbe člana 27-k Zakona o budžetskom sistemu i njen odnos sa odredbom člana 32. stav 2. Zakona o radu, i nakon toga odlučiti o osnovanosti tužiočeve žalbe.