Ograničenje isplate dodataka kod korisnika javnih sredstava

Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž1 1146/2024 od 23.04.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tuženog i potvrđena prvostepena presuda u stavovima prvom i u usvajajućem delu stava četvrtog izreke. Stavovima drugim i trećim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavovima drugom i trećim izreke, tako što je odbijen tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se obaveže tuženi da mu za period od 06.05.2016. godine do 06.05.2019. godine isplati na ime manje isplaćene naknade troškova za ishranu u toku rada ukupan iznos od 84.581,05 dinara i na ime naknade troškova za regres za korišćenje godišnjeg odmora ukupan iznos od 115.538,32 dinara, sve u određenim pojedinačnim iznosima, sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog mesečnog iznosa do isplate. Stavom četvrtim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu petom izreke, tako što je obavezan tuženi da tužiocu naknadi troškove postupka od 73.835,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na iznos od 49.500,00 dinara počev od dana izvršnosti do isplate, dok je odbijen zahtev preko dosuđenog do iznosa od 116.470,00 dinara. Stavom petim izreke, obavezan je tužilac da tuženom naknadi troškove drugostepenog postupka u iznosu od 45.606,oo dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac i tuženi su blagovremeno izjavili revizije, zbog pogrešne primene materijalnog prava. Tužilac pobija pravnosnažnu presudu u preinačujućem delu, a tužena u delu kojim je potvrđena prvostepena presuda u usvajajućem delu, sa predlogom da se o istim odluči primenom odredbe člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Revizija tužioca je dozvoljena po odredbi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku-ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23), zbog čega nema mesta oceni dozvoljenosti posebne revizije primenom člana 404. ZPP, pa je Vrhovni sud ispitujući pobijanu presudu u preinačujućem delu u smislu člana 408. ZPP, utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Tužilac ne konkretizuje relativno bitnu povredu odredaba parničnog postupka, koja je predviđena kao revizijski razlog po članu 407. stav 1. tačka 3. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u radnom odnosu kod tuženog od 27.04.2015. godine na osnovu ugovora o uređenju međusobnih odnosa iz radnog odnosa sa zaposlenim, radi obavljalja poslova ..., sa ugovorenim koeficijentom za obračun zarade od 2,10 i cenom rada za najjeftiniji posao za mesec u kome se vrši obračun zarade. Navedenim ugovorom, članom 7. tačka 5. i 6. određeno je da zaposleni ima pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišeg odmora u visini određenoj Pravilnikom o zaradi, naknadi zarade i drugim primanjima kod tuženog. U periodu od maja 2016. godine do maja 2019. godine, tuženi je isplaćivao zaposlenima pa i tužiocu naknadu troškova za ishranu u toku rada u skladu sa Pravilnikom tuženog o izmenama i dopunama Pravilnika o zaradi, naknadi zarade i drugim primanjima u JP“Komunalac“ Bujanovac br.4511 od 29.05.2015. godine (izmenjen Pravilnik tuženog br. 3004 od 06.04.2015. godine), po kome naknada troškova za ishranu u toku rada iznosi 1.000,00 dinara mesečno za svakog zaposlenog, srazmerno vremenu provedenom na radu na osnovu evidencije ovlašćenih službi. U istom periodu nije vršena isplata regresa za korišćenje godišnjeg odmora, zbog lošeg poslovanja tuženog i uvođenja privremenih mera tuženom od strane osnivača. Pravilnikom o izmenama i dopunama Pravilnika o radu od 05.04.2019. godine (koji se primenjuje od 01.01.2019. godine), predviđeno je pravo na isplatu regresa, s tim što se ta naknada neće isplaćivati dok su na snazi privremene mere. Iz nalaza i mišljnja veštaka proizilazi da su sva sredstva za isplatu zarada prema Programu poslovanja za 2016, 2017, 2018. i 2019. godinu, svrstana u jednom stavu na klasi konta- zarade i naknade, da je poslodavac priznao pravo na tražene isplate i iste uvrstio u plan i program poslovanja, s tim da ih u njemu nije prikazao kao posebnu stavku. Iznosi dosuđeni prvostepenom presudom predstavljaju razliku između naknade troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora obračunate u vrednosti propisanoj Posebnim kolektivnim ugovorom za javna preduzeća u komunalnoj delatnosti na teritoriji Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, br. 27/15) i naknade tih troškova isplaćenih tužiocu u granicama mase sredstava iz budžeta opštine za utuženi period. Visinu potraživanja prvostepeni sud je utvrdio na osnovu veštačenja obavljenog od strane veštaka ekonomsko – finansijske struke.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je zaključio da tužilac osnovano potražuje manje isplaćenu naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u skladu sa Posebnim kolektivnim ugovorom za javna preduzeća u komunalnoj delatnosti na teritoriji Republike Srbije i obavezao tuženog da tužiocu naknadi navedene troškove.

Nasuprot stanovištu prvostepenog suda, drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev nalazeći da tužilac neosnovano potražuje manje isplaćenu naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u skladu sa naznačenim Posebnim kolektivnim ugovorom za javna preduzeća u komunalnoj delatnosti na teritoriji Republike Srbije, budući da je tužilac pravo na navedene naknade ostvario u granicama mase sredstava za zarade, predviđene programom koji je tuženi doneo uz saglasnost osnivača, a koji je dalje usaglašen sa odlukama lokalne vlasti o budžetu za svaku kalendarsku godinu.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je u odnosu na novčano potraživanje na ime naknade troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, pravilno primenio materijalno pravo.

Odredbom člana 1. Zakona o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS“, broj 116/14 – stupio na snagu 28.10.2014. godine), propisano je da se ovim zakonom privremeno uređuje osnovica, odnosno vrednost radnog časa, vrednost boda i vrednost osnovne zarade, za obračun i isplatu plata, odnosno zarada kao i drugih stalnih primanja izabranih, imenovanih, postavljenih i zaposlenih lica kao korisnika javnih sredstava sa ciljem očuvanja finansijskog sistema u Republici Srbiji i sistema plata i zarada u javnom sektoru. U članu 3. stav 1. navedenog zakona, propisano je da se u ovom zakonu platom smatra zarada zaposlenog kod korisnika javnih sredstava utvrđen u skladu sa zakonom koji uređuje radne odnose, odnosno plate izabranog, imenovanog i postavljenog lica, zaposlenog kod korisnika javnih sredstava utvrđenog u skladu sa zakonom koji uređuje platu u državnim organima, organima lokalne vlasti, organizacijama obaveznog socijalnog osiguranja i javnim službama. U članu 4. istog zakona, propisano je da su ništave odredbe opšteg ili pojedinačnog akta kojima se povećavaju osnovice, koeficijenti i drugi elementi, odnosno uvode novi elementi na osnovu kojih se povećava iznos plate i drugih stalnih primanja kod subjekata iz člana 2. ovog zakona, donet za vreme primene ovog zakona.

Tuženi je korisnik budžetskih sredstava, pa se na njega, osim pomenutog zakona, primenjuje i Zakon o budžetu i Zakon o budžetskom sistemu, te obaveze koje preuzima moraju odgovarati aproprijaciji koja mu je odobrena za tu namenu u odgovarajućoj budžetskoj godini (član 54. Zakona o budžetskom sistemu).

Pod zaradom smatraju se primanja iz radnog odnosa kao što su, između ostalog, i naknada za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, a što proizlazi iz odredbe člana 105. Zakona o radu, a pojam zarade u skladu sa Zakonom o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava, podrazumeva zaradu utvrđenu u skladu sa zakonom koji uređuje radne odnose. Drugačijim tumačenjem pojma zarade ne bi bio ispunjen cilj Zakona o privremenom uređivanju osnovnice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava (član 1), jer bi to značilo selektivnu primenu zakona, imajući u vidu i da koeficijent za obračun plate izabranih, imenovanih i postavljenih lica i zaposlenih u skladu sa Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama, sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, na koje se kao i na zaposlene kod tuženog primenjuje Zakon o privremenom uređivanju osnovica za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava.

Imajući u vidu da su odredbe Zakona o privremenom uređivanju osnovnice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava, Zakona o budžetu i Zakona o budžetskom sistemu imperativne prirode koja se moraju bezuslovno poštovati, a da je tuženi tužiocu priznao pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres u granicama mase sredstava za zarade, prema programu koji je doneo, to kod budžetskog finansiranja plata kod tuženog nije moguće primeniti korektivno pravilo iz člana 8. stav 2. Zakona o radu, jer je upravo zakonom određen način utvrđivanja osnovice za plate i isplatu naknade troškova. Zbog toga i po shvatanju ovog suda, odredbe Posebnog kolektivnog ugovora, donete nakon stupanja na snagu Zakona o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava, ništave su i kao takve ne mogu da proizvode pravno dejstvo (PKU ne može biti suprotan zakonu na osnovu člana 103. ZOO u vezi člana 240. Zakona o radu), te kod utvrđenja da je naknada predmetnih troškova isplaćena tužiocu u granicama mase sredstava za zarade, predviđene programom koji je tuženi doneo uz saglasnost osnivača, a koji je dalje usaglašen sa odlukama lokalne vlasti o budžetu za svaku kalendarsku godinu, to je tužbeni zahtev za isplatu tražene naknade troškove i uplatu doprinosa za obavezno socijalno osiguranje nije osnovan, kako je pravilno ocenio drugostepeni sud.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije tuženog na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11, 55/14, 87/18, 18/20 i 1023), , Vrhovni sud je našao da nisu ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji kao izuzetno dozvoljenoj, u smislu člana 404. stav 1. ZPP, jer u konkretnom slučaju ne postoji potreba za razmatranjem pravnih pitanja od opšteg interesa, odnosno pravnih pitanja u interesu ravnopravnosti građana, ne postoji potreba novog tumačenja prava, kao ni neujednačena sudska praksa.

Predmet tražene pravne zaštite o kome je odlučeno pobijanom presudom je isplata razlike između minimalne zarade i isplaćene plate. O ovom pravu tužioca, sudovi su odlučili uz primenu odredaba člana 111. Zakona o radu (o pravu na minimalnu zaradu koja pripada svim zaposlenima bez obzira na to ko je njihov poslodavac, kao zakonski minimum kojim se obezbeđuje zaštita i zadovoljavaju egzistencijalne i socijalne potrebe), koje je u skladu sa pravnim shvatanjem izraženim kroz odluke Vrhovnog suda u predmetima u kojima je odlučivano o tužbenim zahtevima sa istim ili sličnim činjeničnim stanjem i pravnim osnovnom. Pored toga, tuženi nije uz reviziju dostavio presude iz kojih bi proizlazio zaključak o različitom odlučivanju u istoj pravnoj stvari, pri čemu pravilna primena prava u sporovima sa tužbenim zahtevom kao u konkretnom slučaju zavisi od utvrđenog činjeničnog stanja. Razlozi revizije se delom odnose na bitne povrede odredaba parničnog postupka zbog čega se posebna revizija ne može izjaviti. Navodima revizije kojima se osporava ocena izvedenih dokaza i utvrđeno činjenično stanje, ne predstavlja dozvoljen revizijski razlog shodno članu 407. stav 2. ZPP.

Kako na osnovu iznetog proizilazi da u konkretnom slučaju nisu ispunjeni uslovi iz člana 404. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Ispitujući dozvoljenost revizije, u smislu člana 410. stav 2. tačka 5. ZPP, Vrhovni sud je našao da revizija nije dozvoljena.

Prema odredbi člana 441. ZPP, revizija je dozvoljena u parnicama o sporovima o zasnivanju, postojanju i prestanku radnog odnosa. U ostalim sporovima iz radnog odnosa, dozvoljenost revizije se ceni pod istim uslovima kao i u imovinskopravnom sporu koji se odnosi na novčano potraživanje. Članom 403. stav 3. ZPP, propisano je da revizija nije dozvoljena u imovinskopravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe. Tužba je podneta 07.05.2019 godine, a vrednost pobijanog dela potraživanja je 9.125,21 dinara.

Kako se u konkretnom slučaju ne radi o sporu o zasnivanju, postojanju i prestanku radnog odnosa, već o novčanom potraživanju iz radnog odnosa radi isplate zarade do visine minimalne zarade u kome vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe, to je revizija tuženog nedozvoljena.

Na osnovu izloženog, primenom člana 413. ZPP, odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković