Rešenje Vrhovnog kasacionog suda o obračunu plate u posebnim organizacionim jedinicama

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Slađane Nakić Momirović, predsednika veća, Dobrile Strajina i Marine Milanović, članova veća, u parnici iz radnog odnosa tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Risto Lekić, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, Ministarstvo unutrašnjih poslova, čiji je zastupnik Državno pravobranilaštvo iz Beograda, radi isplate, odlučujući o reviziji tužioca, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1 2882/17 od 19.12.2018. godine, na sednici održanoj 03.06.2021. godine, doneo je

R E Š E Nj E

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1 2882/17 od 19.12.2018. godine, u preinačujućem delu, kojim je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca za isplatu razlike plate i traženih doprinosa (stav drugi izreke), kao i u delu odluke o troškovima postupka (stav četvrti, peti i šesti izreke) i predmet u tom delu vraća drugostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Prvi osnovni sud u Beogradu, presudom P1 1000/16 od 08.02.2017. godine, usvojio je tužbeni zahtev tužioca, tako što je obavezao tuženu da isplati tužiocu zaostalu razliku plate do dvostrukog iznosa plate na osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, u iznosu od 2.280.617,75 dinara, sa pripadajućom kamatom, na određene novčane iznose (sve bliže određeno u stavu prvom izreke). Obavezao je tuženu da u ime i za račun tužioca, Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje uplati razliku pripadajućih doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, u svemu prema osnovicama utvrđenim u stavu prvom izreke presude, da u ime i za račun tužioca, Republičkom fondu za zdravstveno osiguranje uplati razliku pripadajućih doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje za period 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, u svemu prema osnovicama utvrđenim u stavu prvom izreke ove presude i da u ime i za račun tužioca, Nacionalnoj službi za zapošljavanje uplati doprinose za osiguranje za slučaj nezaposlenosti za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, u svemu prema osnovicama utvrđenim u stavu prvom izreke ove presude, u roku od 15 dana od dana prijema pisanog otpravka presude (stav drugi izreke). Obavezao je tuženu da naknadi tužiocu troškove parničnog postupka u iznosu od 325.283,00 dinara, u roku od 15 dana od dana prijema pisanog otpravka presude, pod pretnjom prinudnog izvršenja (stav treći izreke).

Apelacioni sud u Beogradu, presudom Gž1 2882/17 od 19.12.2018. godine, potvrdio je presudu Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1000/16 od 08.02.2017. godine, u delu stava prvog izreke i u delu stava drugog izreke, kojim je obavezana tužena da isplati tužiocu zaostalu razliku plate do dvostrukog iznosa plate na osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu, za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, u iznosu od 937.837,68 dinara, i to sa kamatom prema Zakonu o zateznoj kamati od 25.12.2012. godine na određene novčane iznose pa do isplate, kao i da u ime i za račun tužioca na te iznose razlike plate, kao osnovice, za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje uplati razliku pripadajućih doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, Republičkom fondu za zdravstveno osiguranje uplati razliku pripadajućih doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje i Nacionalnoj službi za zapošljavanje uplati doprinose za osiguranje za slučaj nezaposlenosti i žalbu tužene u tom delu odbio kao neosnovanu (sve bliže određeno u stavu prvom izreke). Preinačio je presudu Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1000/16 od 08.02.2017. godine, u preostalom delu stava prvog izreke i u preostalom delu stava drugog izreke, tako što je obavezao tuženu da isplati tužiocu na određene novčane iznose, kamatu prema Zakonu o visini stope zatezne kamate od određenog dana u određenom mesecu do 24.12.2012. godine (sve bliže određeno u stavu drugom izreke). Odbio je kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca, kojim je tražio da se obaveže tužena da isplati tužiocu na ime zaostale razlike plate do dvostrukog iznosa plate na osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, iznos od 1.342.780,07 dinara i to sa kamatom prema Zakonu o zateznoj kamati na određene novčane iznose, kao i da u ime i za račun tužioca, na te iznose razlike plate, kao osnovice, za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje uplati razliku pripadajućih doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, Republičkom fondu za zdravstveno osiguranje uplati razliku pripadajućih doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje i Nacionalnoj službi za zapošljavanje uplati doprinose za osiguranje za slučaj nezaposlenosti (sve bliže određeno u stavu drugom izreke). Potvrdio je rešenje o naknadi parničnih troškova, sadržano u stavu trećem izreke presude Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1000/16 od 08.02.2017. godine, za iznos od 216.053,00 dinara i žalbu tužene u tom delu odbio kao neosnovanu (stav treći izreke). Preinačio je rešenje o naknadi parničnih troškova, sadržano u stavu trećem izreke presude Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1000/16 od 08.02.2017. godine, u preostalom delu tako što je odbio kao neosnovan zahtev tužioca za naknadu parničnih troškova preko iznosa od 216.053,00 dinara do iznosa od 325.283,00 dinara, za iznos od 109.230,00 dinara (stav četvrti izreke). Obavezao je tužioca da naknadi tuženoj troškove postupka po žalbi u iznosu od 36.250,00 dinara, u roku od osam dana od prijema pisanog otpravka presude (stav peti izreke). Odbio je kao neosnovan zahtev tužioca za naknadu troškova postupka po žalbi (stav šesti izreke).

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u delu stava drugog izreke, kojim je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca, da se obaveže tužena da isplati tužiocu na ime zaostale razlike plate do dvostrukog iznosa plate na osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu za period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine, iznos od 1.342.780,07 dinara i stavu četvrtom, petom i šestom izreke, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, radi ujednačavanja sudske prakse, sa predlogom da Vrhovni kasacioni sud usvoji reviziju tužioca, ukine presudu Apelacionog suda u Beogradu Gž1 2882/17 od 19.12.2018. godine u pobijanom delu i spise predmeta vrati drugostepenom sudu na ponovni postupak, ili preinači u smislu revizijskih navoda, odbije žalbu tužene i potvrdi presudu Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1000/16 od 08.02.2017. godine i obaveže tuženu da u celosti naknadi tužiocu troškove parničnog postupka pred prvostepenim i drugostepenim sudom i troškove revizijskog postupka po Advokatskoj tarifi i Taksenoj tarifi (u reviziji je istakao troškovnik na ime sastava revizije u iznosu od 22.500,00 dinara i na ime sudske takse po odmerenju suda).

Tužena je blagovremeno podnela odgovor na reviziju.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu u pobijanom delu na osnovu odredbe člana 403. stav 2. tačka 2. u vezi člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11, 49/13 - US, 74/13 - US, 55/14 i 87/18), koji se u konkretnoj situaciji primenjuje na osnovu odredbe člana 506. stav 2. ovog ZPP i utvrdio da je revizija tužioca osnovana.

U provedenom postupku pred nižestepenim sudovima nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju ovaj sud pazi po službenoj dužnosti, na osnovu člana 408. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je rešenjem tužene od 03.05.2007. godine raspoređen na radno mesto poslova ... (OSL) u Odeljenju za suzbijanje organizovanog finansijskog kriminala Uprave kriminalističke policije, koje je Pravilnikom o unutrašnjem uređenju i sistematizaciji radnih mesta u MUP RS od 10.05.2006. godine, utvrđeno pod rednim brojem 1,78. Tužilac je pre navedenog raspoređivanja obavljao poslove ... u Odeljenju za suzbijanje imovinskih delikata u Upravi kriminalističke policije Policijske uprave za Grad Beograd. Rešenjem tužene od 16.05.2007. godine tužiocu je određen koeficijent po kojem se vrši isplata plate, na osnovu Pravilnika o platama radnika MUP i utvrđen ukupan koeficijent plate tužioca u visini od 32,12 uvećane za minuli rad. Rešenjem tužene od 10.12.2008. godine, tužilac je premešten od 01.01.2009. godine na radno mesto ... u Odeljenju za suzbijanje organizovanog finansijskog kriminala u Službi za borbu protiv organizovanog kriminala Uprave kriminalističke policije utvrđeno pod rednim brojem 1.77. Rešenjem tužene od 01.01.2009. godine tužiocu je utvrđen ukupan koeficijent plate 35,42 uvećan za minuli rad. Prvostepeni sud je našao da na osnovu člana 18. Zakona o organizaciji nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog krinimala, člana 1. i člana 2. stav 2. Uredbe o platama lica koja vrše funkciju i obavljaju poslove u Tužilaštvu za ratne zločine i posebnim organizovanim jedinicama državnih organa u postupku za ratne zločine („Službeni glasnik RS“ broj 91/03 od 11.10.2003. godine) i člana 3. Uredbe o izmenama Uredbe o platama lica koja vrše funkciju i obavaljaju poslove u Tužilaštvu za ratne zločine i posebnim organizovanim jedinicama državnih organa u postupku za ratne zločine („Službeni glasnik RS“ broj 67/05), plata tužioca predstavlja već utvrđenu i ostvarenu zaradu koja se uvećava za tačno određeni iznos i da odredba člana 2. stav 2. navedene Uredbe ukazuje na automatsku primenu navedenog imperativnog pravila prilikom isplate plate zaposlenom u službi, u kom smislu Uredba predstavlja neposredan pravni osnov za isplatu plate zaposlenom, a da sam akt nadležnog funkcionera prilikom priznavanja navedenog prava u tom slučaju ima deklarativnu ulogu. Stoga je prvostepeni sud zaključio da je tužilac na osnovu rešenja tužene od 16.05.2007. godine stekao pravo na platu iz odredbe člana 2. stav 2. Uredbe, da postoji pojedinačni pravni akt nadležnog funkcionera, te je našao da je tužbeni zahtev tužioca osnovan. Prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev tužioca, u visini plate tužioca koju je utvrdio iz izveštaja tužene za svaki pojedinačni mesec u periodu od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine (tužba je podneta 24.06.2011. godine).

Drugostepeni sud je ocenio da je činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno, jer je prvostepeni sud propustio da utvrdi da li je dvostruka plata koju je ostvario tužilac u vreme pre stupanja na rad u Organizacionu jedinicu za suzbijanje organizovanog kriminala u Ministarstvu unutrašnjih poslova, veća od plate koju je ostvario u posebnoj organizacionoj jedinici nadležnoj za suzbijanje organizovanog kriminala u periodu potraživanja, te je radi upotpunjavanja činjeničnog stanja održao raspravu, ponovio već izvedene dokaze i izveo dokaz veštačenjem od strane sudskog veštaka za ekonomsko-finansijsku oblast, koji je dao pisani nalaz i mišljenje dana 01.06.2018. godine, kao i dopunski nalaz i mišljenje dana 10.09.2018. godine i 16.11.2018. godine i koji je saslušan na raspravi pred tim sudom 20.06.2018. godine, 03.10.2018. godine i 19.12.2018. godine i posle saslušanja sudskog veštaka 19.12.2018. godine, tužilac i tužena nisu imali predloga u dopunu dokaznog postupka i posebno je pročitao i rešenje o raspoređivanju tužioca, te je utvrdio činjenice za odluku u ovom parničnom postupku.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju od strane drugostepenog suda, tužilac je kao ..., radnik Ministarstva unutrašnjih poslova, na radnom mestu ... u Odeljenju za suzbijanje imovinskih delikata u Upravi kriminalističke policije, PU za Grad Beograd, rešenjem tužene od 03.05.2007. godine premešten sa 15.05.2007. godine, na radno mesto poslovi ..., U Odeljenju za suzbijanje organizovanog finansijskog kriminala u Službi za borbu protiv organizovanog kriminala Uprave kriminalističke policije.

Na osnovu dopunskog nalaza i mišljenja sudskog veštaka za ekonomsko- finansijsku oblast od 16.11.2018. godine, utvrđeno je da je tužilac na prethodnom radnom mestu ... u Odeljenju za suzbijanje imovinskih delikata u Upravi kriminalističke policije, PU za Grad Beograd, neposredno pre prelaska na novo radno mestu u Službu za borbu protiv organizovanog kriminala za mesec april 2007. godine, primio platu u iznosu od 42.027,25 dinara (navedena plata je bez stimulativne naknade) i da obračunata plata tužiocu u dvostrukom iznosu iz aprila 2007. godine iznosi 84.054,50 dinara, kao i da poređenjem isplaćene plate tužiocu na novom radnom mestu za sporni period od 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine i dvostruke plate koju je tužilac ostvario u aprilu 2007. godine (bez stimulativne naknade), tužilac nije primio dvostruko veću platu u odnosu na prethodno radno mesto, te je utvrđena razlika između dvostruke plate koju je tužilac ostvario u aprilu 2007. godine (bez stimulativne naknade) i isplaćene plate tužioca za sporni period (prikazane u tabeli navedenog dopunskog nalaza i mišljenja sudskog veštaka od 16.11.2008. godine za svaki mesec pojedinačno navedenog perioda), koje su bliže navedene u stavu prvom izreke drugostepene presude u ukupnom iznosu od 937.837,68 dinara.

Drugostepeni sud je zaključio kod utvrđenog činjeničnog stanja da je tužbeni zahtev tužioca delimično osnovan, kao u potvrđujućem delu stava prvog i drugog izreke prvostepene presude, dok je u preostalom delu neosnovan tužbeni zahtev tužioca, kao u odbijajućem delu pobijane drugostepene presude (stava drugog izreke).

Međutim, osnovano se u reviziji ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava, na koji zakonski razlog ovaj sud pazi i po službenoj dužnosti, u smislu člana 408. ZPP, zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno i pobijana drugostepena presuda u preinačujućem delu ukinuta na ime razlike plate do dvostrukog iznosa, na osnovu obavljenog rada i vremena provedenog na radu za period 01.06.2008. godine do 31.05.2011. godine u iznosu od 1.342.780,07 dinara, kao i u tom delu za tražene doprinose za penzijsko i invalidsko, zdravstveno i osiguranje za slučaj nezaposlenosti.

Odredbom člana 104. stav 1. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“ br. 24/05, 61/05, 54/09 i 32/13) je propisano da, zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu.

Odredbom člana 18. stav 1. Zakona o organizaciji i nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog kriminala, korupcije i drugih posebno teških krivičnih dela („Službeni glasnik RS“ broj 42/02, 27/03, 39/03, 60/03, 67/03, 29/04, 58/04, 45/05, 61/05, 72/09, 72/11, 101/11 i 32/13) je propisano da, lica koja obavljaju poslove i zadatke u državnim organima posebnim organizacionim jedinicama iz ovog zakona imaju pravo na platu koja ne može biti veća od dvostrukog iznosa plate koju bi ostvrila lica zaposlena na odgovarajućim poslovima i zadacima u Tužilaštvu za organizovani kriminal, Višem sudu u Beogradu, Apelacionom sudu u Beogradu, ministarstvu nadležnom za unutrašnje poslove i Okružnom zatvoru u Beogradu. Odredbom stava 2. ovog člana, da, plate lica iz stava 1. ovog člana uređuje Vlada (u „Službenom glasniku RS“ br. 61/05 od 18.07.2005. godine objavljen je integrisan tekst sa stupanjem na snagu danom objavljivanja, i ovaj član je do izmene u 72/09 glasio: član 18. stav 1. - „lica koja obavljaju poslove i zadatke u posebnim organizacionim jedinicama iz ovog zakona imaju pravo na platu koja ne može biti veća od dvostrukog iznosa plate koju bi ostvarila na poslovima sa kojih su stupila na rad u te organizacione jedinice“, član 18. stav 2. – plata lica iz stava 1. ovog člana uređuje Vlada Republike Srbije).

Odredbom člana 2. stav 1. Uredbe o platama lica koja obavljaju poslove u posebnim organizacionim jedinicama državnih organa nadležnih za suzbijanje organizovanog kriminala („Službeni glasnik RS“ br. 14/03, 67/05, 105/05 i 114/14) je propisano da, plata starešine Službe i zamenika starešine Službe, ovlašćenog službenog lica u Službi, rukovodioca i zamenika rukovodioca Posebne pritvorske jedinice i zaposlenog na poslovima obezbeđenja u Posebnoj pritvorskoj jedinici, obračunava se i isplaćuje u dvostrukom iznosu plate koju su ostvarivali na poslovima sa kojih su stupili na rad u organizacione jedinice iz člana 1. ove Uredbe. Odredbom člana 3. stav 2. iste Uredbe je propisano da, zaposleni u Službi koji nema svojstvo ovlašćenog službenog lica ima pravo na platu u dvostrukom iznosu od plate koja se obračunava i isplaćuje zaposlenom na odgovarajućem radnom mestu u sedištu Ministarstva unutrašnjih poslova. Odredbom stava 3. tačka 5. iste Uredbe je propisano da, prilikom obračunavanja dvostrukog iznosa plate u smislu stava 1. – 4. ovog člana, ne uzimaju se u obzir dodaci na platu utvrđeni zakonom.

Pravo na uvećanje plate zaposlenih u posebnim organizacionim jedinicama Ministarstva unutrašnjih poslova nadležnim za suzbijanje organizovanog kriminala i otkrivanje ratnih zločina, imaju lica, zaposleni koji su pre stupanja na rad u Službu za borbu protiv organizovanog kriminala i Službu za otkrivanje ratnih zločina bila radno angažovana u MUP-u i imaju pravo na dvostruki iznos plate koji bi ostvarila na poslovima i zadacima u tom ministarstvu uz ograničenja iz odredbi člana 18. stav 1. Zakona o organizaciji i nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog kriminala, korupcije i drugih posebno teških krivičnih dela.

Prema tome, polazeći od citiranih odredbi Zakona i Uredbe, imajući u vidu izražen pravni stav ovog suda, tužilac ima pravo na isplatu dvostrukog iznosa plate koji bi ostvario u spornom periodu na poslovima i zadacima u Ministarstvu unutrašnjih poslova uz ograničenje iz odredbi člana 18. stav 1. Zakona o organizaciji i nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog kriminala, korupcije i drugih posebno teških krivičnih dela i člana 2. i 3. Uredbe o platama lica koja obavljaju poslove u posebnim organizacionim jedinicama državnih organa nadležnih za suzbijanje organizovanog kriminala, odnosno do visine osnovne plate koju bi primao na mesečnom nivou na radnom mestu na kome je bio prethodno radno angažovan do momenta premeštaja, što podrazumeva da svako uvećanje osnovne mesečne plate na ranijem radnom mestu posledično dovodi do uvećanja dvostrukog iznosa njegove osnovne plate u Službi za borbu protiv organizovanog kriminala (stav izražen u presudi Vrhovnog kasacionog suda Rev2 589/2019 od 04.07.2019. godine).

U ponovnom postupku, drugostepeni sud će radi pravilne primene materijalnog prava (citiranih odredbi Zakona i Uredbe), pravilno i potpuno utvrditi činjenično stanje u vezi razlike plate do dvostrukog iznosa plate za sporni period i doneti novu, pravilnu i zakonitu odluku.

Kako je ukinuta odluka u odbijajućem delu tužbenog zahteva, to je ukinuta i odluka o troškovima postupka, sadržana u stavu četvrtom, petom i šesto izreke, s obzirom na to da će u tom delu o troškovima postupka, zajedno sa troškovima revizije i odgovora na reviziju biti odlučeno u konačnoj odluci, u smislu odredbe člana 165. stav 4. ZPP.

Iz iznetih razloga, Vrhovni kasacioni sud je na osnovu odredbi člana 416. stav 2. ZPP, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Slađana Nakić Momirović, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić